Lãi suất tăng cao: Thanh khoản ngân hàng đang phát tín hiệu gì?

Lãi suất tăng mạnh nhưng chưa tác động ngay đến người gửi tiền

Sau cú giảm sâu xuống còn 0,7%/năm vào ngày 30/7 - mức thấp nhất từng ghi nhận trên thị trường liên ngân hàng, nhiều ý kiến cho rằng thanh khoản của hệ thống ngân hàng đã trở nên rất dồi dào.

Tuy nhiên, chỉ trong vài phiên giao dịch, bức tranh đã đảo chiều hoàn toàn.

Đến phiên 4/8, lãi suất cho vay qua đêm giữa các ngân hàng tăng lên 6,4%/năm; các kỳ hạn 1 tuần và 2 tuần cũng ở mức tương đương, trong khi kỳ hạn 1 tháng lên 7,3%/năm. Chỉ trong chưa đầy một tuần, lãi suất qua đêm đã tăng gần 6 điểm phần trăm.

Đi cùng với đó, doanh số giao dịch trên thị trường liên ngân hàng vượt 1 triệu tỷ đồng - mức cao nhất trong khoảng một tháng trở lại đây. Đây là dấu hiệu cho thấy nhu cầu vay mượn vốn ngắn hạn giữa các ngân hàng tăng mạnh.

Theo các chuyên gia, diễn biến này phản ánh trạng thái thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng đang thay đổi rất nhanh, thay vì cho thấy xu hướng tăng lãi suất của nền kinh tế.

Thị trường liên ngân hàng (thị trường 2) là nơi các ngân hàng vay mượn lẫn nhau để bù đắp thiếu hụt vốn trong thời gian rất ngắn, thường chỉ qua đêm hoặc vài ngày. Vì vậy, lãi suất ở thị trường này có thể thay đổi rất mạnh chỉ sau một vài phiên giao dịch mà không tác động ngay tới người gửi tiền hoặc người vay vốn.

Thực tế, trong nhiều tháng qua, dù lãi suất liên ngân hàng từng tăng lên tới khoảng 21%/năm rồi sau đó giảm xuống chỉ còn 0,7%/năm, mặt bằng lãi suất huy động và cho vay trên thị trường dân cư gần như không có biến động lớn.

Vì sao thanh khoản vẫn căng dù Ngân hàng Nhà nước liên tục bơm tiền?

Điều khiến giới phân tích quan tâm không phải là mức tăng của lãi suất qua đêm, mà là nguyên nhân khiến thanh khoản liên tục biến động mạnh.

Hai phiên đầu tuần, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục bơm ròng hơn 22.000 tỷ đồng thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), nâng tổng lượng vốn lưu hành trên kênh cầm cố lên gần 195.000 tỷ đồng.

Động thái này cho thấy Ngân hàng Nhà nước vẫn phải sử dụng linh hoạt nghiệp vụ thị trường mở để hỗ trợ thanh khoản, hạn chế tình trạng thiếu vốn cục bộ tại một số tổ chức tín dụng.

Theo nhiều chuyên gia ngân hàng, áp lực hiện nay xuất phát từ việc tăng trưởng tín dụng vẫn nhanh hơn đáng kể so với tốc độ huy động vốn.

Trong nửa đầu năm 2026, nhiều ngân hàng ghi nhận tín dụng tăng mạnh nhờ nhu cầu vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế phục hồi. Trong khi đó, huy động tiền gửi từ dân cư tăng chậm hơn, khiến các ngân hàng phải tích cực tìm kiếm nguồn vốn ngắn hạn để đảm bảo khả năng chi trả và đáp ứng các chỉ tiêu an toàn.

Điều này lý giải vì sao chỉ cần xuất hiện nhu cầu vốn ngắn hạn lớn ở một số ngân hàng, lãi suất liên ngân hàng có thể tăng rất nhanh.

Chính sách mới về tiền gửi Kho bạc sẽ giúp "giảm nhiệt" áp lực

Một điểm đáng chú ý từ đầu tháng 8 là quy định mới của Ngân hàng Nhà nước cho phép 50% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính vào nguồn vốn huy động khi xác định tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR), thay vì chỉ 20% như trước.

Đây được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ thanh khoản.

Theo báo cáo tài chính quý II/2026, tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại khoảng 554.000 tỷ đồng. Với quy định mới, khoảng 270.000 tỷ đồng sẽ được tính vào nguồn vốn huy động khi xác định LDR, qua đó giúp nhiều ngân hàng cải thiện hệ số an toàn và có thêm dư địa mở rộng tín dụng.

Nhóm được hưởng lợi nhiều nhất là các ngân hàng có vốn nhà nước như BIDV, Vietcombank, VietinBank, Agribank và MB - những đơn vị đang nắm giữ phần lớn nguồn tiền gửi của Kho bạc Nhà nước.

Khi chỉ số LDR giảm, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa tăng trưởng tín dụng, đồng thời giảm áp lực phải đẩy mạnh huy động vốn bằng cách tăng lãi suất tiền gửi.

Đây là lý do giới phân tích cho rằng chính sách mới có thể góp phần ổn định mặt bằng lãi suất trong thời gian tới.

Bộ Tài chính muốn phát huy vai trò của dòng tiền Kho bạc trong hỗ trợ thanh khoản

Bên cạnh các giải pháp điều hành của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính cũng đang đề xuất mở rộng dư địa sử dụng nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi nhằm hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.

Trong văn bản gửi Ngân hàng Nhà nước đầu tuần này, Bộ Tài chính cho biết từ đầu năm đến nay, nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi được ưu tiên cho ngân sách trung ương vay nhằm đáp ứng nhu cầu chi trong bối cảnh việc huy động vốn qua phát hành trái phiếu Chính phủ còn gặp khó khăn, đồng thời góp phần giảm chi phí vay nợ của Nhà nước. Tính đến nay, ngân sách trung ương đã vay khoảng 262.000 tỷ đồng từ nguồn ngân quỹ này và dự kiến sẽ tiếp tục vay thêm 220.000-280.000 tỷ đồng từ nay đến cuối năm.

Đối với phần vốn chưa sử dụng, Kho bạc Nhà nước tiếp tục gửi có kỳ hạn tại các ngân hàng thương mại hoặc thực hiện mua bán lại trái phiếu Chính phủ để vừa nâng cao hiệu quả quản lý ngân quỹ, vừa bổ sung nguồn vốn ngắn hạn cho nền kinh tế. Hiện dư nợ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại đạt khoảng 740.000 tỷ đồng, tăng hơn 250.000 tỷ đồng so với đầu năm; cùng với khoảng 40.000 tỷ đồng đang được sử dụng cho nghiệp vụ mua bán lại trái phiếu Chính phủ, tổng lượng vốn ngân quỹ nhà nước đang lưu thông trên thị trường lên tới khoảng 780.000 tỷ đồng.

Không chỉ duy trì quy mô nguồn vốn này, Bộ Tài chính còn đề nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục nghiên cứu nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính vào nguồn vốn huy động khi xác định tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của các ngân hàng thương mại. Theo Bộ Tài chính, việc mở rộng phạm vi ghi nhận nguồn vốn từ tiền gửi Kho bạc sẽ giúp tăng khả năng hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng mà không làm phát sinh thêm chi phí huy động từ thị trường dân cư.

Song song với đó, Bộ Tài chính cũng đang rà soát, sửa đổi Nghị định số 24/2016/NĐ-CP theo hướng không quy định cứng hạn mức tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại, mà giao Bộ Tài chính chủ động điều hành theo tình hình thực tế. Dự kiến, quy định mới sẽ được trình Chính phủ để có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Theo giới phân tích, nếu các kiến nghị tiếp tục được triển khai, nguồn tiền nhàn rỗi của Kho bạc Nhà nước sẽ tiếp tục trở thành một "bộ đệm" quan trọng đối với thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Điều này không chỉ giúp các ngân hàng giảm áp lực huy động vốn trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn huy động, mà còn tạo điều kiện duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.

Người gửi tiền và người vay vốn chịu tác động ra sao?

Điều người dân quan tâm nhất là liệu diễn biến này có khiến lãi suất tiết kiệm hoặc lãi vay tăng trở lại.

Có ba yếu tố cho thấy khả năng mặt bằng lãi suất tăng mạnh trong ngắn hạn chưa lớn.

Trước hết, biến động vừa qua chủ yếu diễn ra trên thị trường liên ngân hàng - nơi các tổ chức tín dụng vay mượn lẫn nhau trong ngắn hạn, nên chưa phản ánh trực tiếp chi phí vốn trên thị trường dân cư.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước vẫn đang chủ động điều tiết thanh khoản thông qua nghiệp vụ thị trường mở cùng nhiều công cụ chính sách khác để hạn chế tình trạng thiếu vốn cục bộ.

Ngoài ra, việc bổ sung nguồn tiền từ Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động theo cơ chế mới sẽ góp phần giảm áp lực huy động vốn của các ngân hàng, qua đó hỗ trợ ổn định mặt bằng lãi suất.

Đối với người gửi tiết kiệm, lãi suất huy động nhiều khả năng tiếp tục duy trì ổn định trong ngắn hạn, khó xuất hiện một cuộc đua tăng lãi suất như các giai đoạn căng thẳng trước đây.

Đối với doanh nghiệp và người vay mua nhà, vay tiêu dùng, diễn biến trên cũng chưa tạo sức ép khiến lãi suất cho vay tăng ngay. Tuy nhiên, nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động trong nhiều tháng tới, áp lực về chi phí vốn của các ngân hàng sẽ lớn hơn, buộc cơ quan điều hành phải tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ để đảm bảo thanh khoản.

Điều đáng theo dõi không phải là lãi suất liên ngân hàng

Điều đáng chú ý trong diễn biến lần này không nằm ở việc lãi suất liên ngân hàng tăng từ 0,7% lên 6,4%/năm chỉ sau vài ngày, mà là tín hiệu cho thấy thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn chưa thực sự cân bằng. Khi tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt tốc độ huy động vốn, nhu cầu vốn ngắn hạn giữa các ngân hàng có thể gia tăng bất cứ lúc nào, khiến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng biến động mạnh.

Tuy nhiên, người gửi tiền và người vay vốn không nên quá lo ngại. Lãi suất liên ngân hàng chủ yếu phản ánh chi phí vay mượn giữa các tổ chức tín dụng trong thời gian rất ngắn, khác với mặt bằng lãi suất huy động và cho vay trên thị trường dân cư. Thực tế thời gian qua cho thấy, dù lãi suất liên ngân hàng có thời điểm tăng lên hơn 20%/năm rồi giảm xuống mức thấp kỷ lục, lãi suất tiết kiệm và lãi vay tại các ngân hàng thương mại vẫn duy trì tương đối ổn định.

Trong ngắn hạn, biến động của lãi suất liên ngân hàng vẫn là chỉ báo quan trọng để theo dõi sức khỏe thanh khoản của hệ thống ngân hàng, nhưng chưa phải tín hiệu báo trước một đợt tăng lãi suất trên thị trường dân cư. Điều quan trọng hơn là khả năng cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn trong những tháng cuối năm, bởi đây mới là yếu tố quyết định mặt bằng lãi suất và chi phí vốn của nền kinh tế.