Làm sao để biến một đứa trẻ “khó bảo” thành ngoan ngoãn?

Đó cũng là câu hỏi được Tiến sĩ Becky Kennedy đặt ra trong cuốn sách Con cái chúng ta đều tốt (tựa gốc: Good Inside).

Theo Becky Kennedy, đằng sau những hành vi mà người lớn thường gọi là "xấu" hay "có vấn đề" của trẻ, thực chất là những nhu cầu cảm xúc chưa được đáp ứng. Đồng thời, phía sau sự tức giận, thất vọng hay bất lực của cha mẹ cũng thường là những tổn thương cá nhân, cảm giác tội lỗi hoặc ký ức chưa được nhìn nhận đầy đủ.

Từ nhận thức đó, cuốn sách không tập trung vào việc "sửa" hành vi của trẻ, mà đi sâu vào mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, với thông điệp: Bạn là cha mẹ tốt, con bạn là một đứa trẻ tốt, và cả hai chỉ đang gặp một tình huống khó khăn.

Tác giả cho rằng hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần chìm chính là thế giới nội tâm của trẻ, nơi tồn tại cảm xúc, suy nghĩ, nhu cầu và những mong muốn được thấu hiểu. Vì vậy, ngay cả khi trẻ nói dối, ăn vạ, chống đối hay thể hiện những hành vi khiến người lớn tổn thương, điều đó không đồng nghĩa với việc trẻ "xấu" hay "hư". Đó là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn và chưa có đủ kỹ năng để xử lý cảm xúc của mình.

Nếu cha mẹ chỉ tập trung vào việc kiểm soát hoặc điều chỉnh hành vi mà bỏ qua phần "chìm" ấy, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái rất dễ rạn nứt. Trẻ có thể học cách kìm nén, che giấu cảm xúc thật, thậm chí tin rằng bản thân mình "không đủ tốt". Lâu dần, điều này khiến trẻ mất kết nối với chính mình và cảm thấy cô đơn ngay trong gia đình.

Ngược lại, khi hành vi được nhìn nhận như biểu hiện của những nhu cầu bên trong, cha mẹ có thể giúp trẻ tiếp cận với phần tốt đẹp vốn có của mình. Từ đó, sự thay đổi hành vi sẽ diễn ra một cách tự nhiên và bền vững hơn. Theo tác giả, nhận thức của trẻ về bản thân được hình thành từ cách người lớn phản hồi. Nếu trẻ được khẳng định rằng mình vẫn "tốt" ngay cả khi mắc lỗi, trẻ sẽ có nền tảng vững chắc để xây dựng sự tự tin và cảm giác an toàn nội tâm.

Một điểm nhấn quan trọng của cuốn sách là vai trò của cha mẹ trong quá trình thay đổi. Becky Kennedy cho rằng khi cha mẹ thay đổi, trẻ cũng sẽ thay đổi. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tham vấn và trị liệu cho cha mẹ thường mang lại hiệu quả rõ rệt hơn so với việc chỉ tập trung vào trẻ. Bởi lẽ, cách cha mẹ phản ứng với con thường chịu ảnh hưởng từ chính tuổi thơ và những trải nghiệm chưa được chữa lành của họ.

Nhìn chung, Con cái chúng ta đều tốt không đưa ra những công thức nuôi dạy con nhanh chóng mà đề xuất một sự thay đổi trong cách nhìn và cách đồng hành. Đó là khả năng kiên định mà vẫn dịu dàng, đặt ra giới hạn nhưng không làm tổn thương và xây dựng kỷ luật trên nền tảng của sự thấu hiểu và gắn kết.