Lào Cai: Nâng cao ý thức cộng đồng trong mùa lễ hội

Cảnh quan trở thành một phần của lễ hội

Theo thống kê, Lào Cai hiện có khoảng 164 lễ hội, trong đó có 149 lễ hội truyền thống, gồm 78 lễ hội dân gian và 71 lễ hội tại di tích lịch sử văn hóa, cùng 15 lễ hội văn hóa, ngành nghề. Riêng dịp đầu xuân Bính Ngọ 2026, toàn tỉnh tổ chức 109 lễ hội, tập trung chủ yếu tại các di tích lịch sử văn hóa và những vùng có bề dày truyền thống. Đến thời điểm thống kê, 19 xã, phường như Đông Cuông, Bảo Hà, Việt Hồng, Hạnh Phúc, Pha Long... đã chủ động triển khai kế hoạch tổ chức chi tiết.

Với số lượng lễ hội lớn, phân bố trên nhiều địa bàn, công tác bảo vệ môi trường không chỉ là nhiệm vụ hậu cần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tổ chức sự kiện và hình ảnh du lịch địa phương.

Thực tế những năm trước cho thấy, tại một số lễ hội, tình trạng đốt vàng mã tràn lan, vứt bỏ chai nhựa, bao bì thực phẩm và đồ nhựa dùng một lần vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Khi lượng người tham dự tăng cao, rác thải có thể nhanh chóng xuất hiện tại khu vực hành lễ, đường dẫn vào di tích, nơi kinh doanh dịch vụ và các điểm tham quan. Nếu không được thu gom kịp thời, những hình ảnh này không chỉ làm mất mỹ quan mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống của cộng đồng.

Nhận diện những nguy cơ đó, ngay từ trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai đã ban hành các văn bản hướng dẫn, yêu cầu địa phương tăng cường quản lý lễ hội, chú trọng bảo vệ cảnh quan, vệ sinh môi trường và thu gom, xử lý rác thải.

Các xã, phường được yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền về thực hiện nếp sống văn minh, nâng cao ý thức của người dân và du khách, đồng thời chủ động xây dựng phương án thu gom rác phát sinh trong thời gian diễn ra lễ hội. Công tác vệ sinh cần được chuẩn bị từ trước, duy trì trong suốt thời gian tổ chức và có phương án xử lý sau khi các hoạt động kết thúc.

Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai, mùa lễ hội xuân Bính Ngọ 2026, toàn tỉnh dự kiến tổ chức hơn 100 lễ hội và hoạt động văn hóa, thể thao nhằm quảng bá hình ảnh du lịch địa phương. Điều này đồng nghĩa với việc lượng rác thải có thể tăng mạnh, đòi hỏi các địa phương phải chuẩn bị phương án quản lý chặt chẽ. Từ tuyên truyền nâng cao ý thức đến bố trí điểm tập kết, thu gom rác đều cần được thực hiện trước, tránh tình trạng lễ hội kết thúc mới bắt đầu xử lý hậu quả.

Áp lực này càng rõ hơn khi trong dịp nghỉ Tết năm 2026, Lào Cai đón gần 1 triệu lượt khách du lịch. Lượng khách lớn mang lại cơ hội thúc đẩy các hoạt động dịch vụ, quảng bá văn hóa, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác vệ sinh môi trường. Một điểm đến giàu bản sắc sẽ khó tạo ấn tượng trọn vẹn nếu cảnh quan tại các di tích, bản làng và không gian lễ hội bị phủ bởi rác thải. Bảo vệ môi trường vì thế cần được xem là một tiêu chí quan trọng trong tổ chức lễ hội.

Phân công trách nhiệm, không để rác tồn đọng

Từ yêu cầu chung, nhiều địa phương đã cụ thể hóa nhiệm vụ bảo vệ môi trường bằng những kế hoạch phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Công tác vệ sinh không chỉ tập trung ở khu vực sân khấu, nơi hành lễ mà còn mở rộng tới đường giao thông, khu dân cư, điểm du lịch cộng đồng, cơ sở lưu trú và những không gian cảnh quan tự nhiên.

Tại xã Liên Sơn (tỉnh Lào Cai), công tác chuẩn bị cho Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 được triển khai theo hướng đó. Kế hoạch số 188/KH-UBND ngày 22/9/2026 của UBND xã xác định việc tổng vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan phải được thực hiện đồng bộ, thường xuyên, thiết thực; tập trung trước lễ hội, duy trì trong thời gian diễn ra các hoạt động và tổ chức tổng vệ sinh sau khi kết thúc.

Phạm vi thực hiện bao gồm các tuyến đường chính, đường liên thôn, ngõ xóm, khu dân cư, nhà văn hóa, homestay và các điểm tham quan, check-in. Những khu vực có cảnh quan tự nhiên như suối Thia, cầu treo thôn Ao Luông và các đồi chè cũng được đưa vào kế hoạch vệ sinh, chỉnh trang.

Các thôn chủ động tổ chức tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm, khu dân cư; phát quang cây cỏ, khơi thông rãnh thoát nước, thu gom rác tồn đọng và chỉnh trang nhà cửa, hàng rào, cổng ngõ. Các cơ quan, đơn vị, trường học được yêu cầu vệ sinh khuôn viên, cắt tỉa cây xanh, giữ gìn cảnh quan khu vực cổng và nơi làm việc.

Đối với cơ sở kinh doanh, dịch vụ và homestay, trách nhiệm không dừng lại ở việc làm sạch khuôn viên riêng. Các cơ sở cần bố trí dụng cụ chứa rác phù hợp, thu gom thường xuyên, xử lý nước thải và chất thải phát sinh theo quy định; không xả rác, nước thải trực tiếp ra đường giao thông, sông, suối hoặc khu vực công cộng. Việc nhắc nhở du khách giữ gìn vệ sinh cũng được đặt ra như một phần trong hoạt động phục vụ.

Tại thôn Ao Luông, Gốc Bục, nơi diễn ra nhiều hoạt động thể thao, trò chơi dân gian và giải đua mảng, địa phương yêu cầu bố trí, duy trì thùng rác tại khu vực cầu treo, sân vận động và các điểm tập trung đông người. Lực lượng phụ trách phải thường xuyên kiểm tra, thu gom rác trong thời gian diễn ra hoạt động, không để rác tồn đọng qua ngày.

Trong khi đó, tại thôn Liên Sơn, thôn Bản Xá và khu vực đồi chè, nhiệm vụ vệ sinh gắn với việc giữ gìn cảnh quan du lịch. Ngoài rác sinh hoạt, địa phương lưu ý thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật và chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Các hộ trồng chè được vận động không phun thuốc bảo vệ thực vật từ ngày 11/10 đến hết ngày 22/10/2026 nhằm góp phần bảo đảm cảnh quan sạch đẹp, an toàn cho người dân và du khách.

Nâng cao ý thức cộng đồng

Tại xã Hợp Thành (tỉnh Lào Cai), công tác bảo vệ môi trường trong dịp lễ hội cũng đặt ra yêu cầu phối hợp giữa chính quyền, các tổ chức đoàn thể và người dân. Bà Sần Thị Kín, Chủ tịch Hội LHPN xã Hợp Thành, cho biết Hội thường xuyên nhắc nhở du khách và các hộ kinh doanh tạp hóa ở khu vực diễn ra lễ hội giữ gìn vệ sinh môi trường. Hội viên phụ nữ tại các thôn cũng tham gia những đợt tổng vệ sinh chung, góp phần làm sạch không gian tổ chức lễ hội.

Theo bà Kín, khó khăn lớn nhất là ý thức chấp hành của một bộ phận người dân và người kinh doanh chưa cao. Một số du khách có ý thức giữ gìn vệ sinh, nhưng vẫn có người vứt rác bừa bãi. Tại các khu vực bán hàng, việc giữ gìn vệ sinh đôi khi cũng chưa được thực hiện nghiêm túc.

"Ban tổ chức lễ hội cũng chỉ đạo rất sát sao về việc này. Những năm trước, hội viên cựu chiến binh được giao thường xuyên quét dọn, nhặt rác trong thời gian diễn ra lễ hội. Hội phụ nữ ở các thôn cũng tham gia tổng vệ sinh chung", bà Kín chia sẻ.

Thực tế này cho thấy, dù địa phương đã có kế hoạch và huy động lực lượng, hiệu quả bảo vệ môi trường vẫn phụ thuộc đáng kể vào ý thức của từng người. Nếu người dân, hộ kinh doanh và du khách chưa tự giác chấp hành, lực lượng vệ sinh sẽ phải liên tục thu gom, trong khi rác thải vẫn có thể tiếp tục phát sinh.

Bởi vậy, bên cạnh việc tổ chức các đợt tổng vệ sinh, cần chú trọng truyền thông thay đổi hành vi. Nội dung tuyên truyền phải cụ thể, dễ hiểu, gắn với những việc người dân và du khách có thể thực hiện ngay: bỏ rác đúng nơi quy định, không vứt rác xuống sông suối, không tập kết phế thải tùy tiện, hạn chế đồ nhựa dùng một lần và giữ sạch khu vực kinh doanh.

Các điểm tổ chức lễ hội cần bố trí thùng rác ở vị trí thuận tiện, có hướng dẫn rõ ràng và xây dựng lịch thu gom phù hợp với lượng khách. Việc phân loại rác tại nguồn, bố trí riêng thùng chứa rác hữu cơ và vô cơ ở những nơi đủ điều kiện cũng là giải pháp có thể xem xét mở rộng. Tuy nhiên, phân loại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm phương án thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp, tránh tình trạng rác đã phân loại lại bị trộn lẫn trong các khâu tiếp theo.

Cùng với đó, cần gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với các đơn vị tổ chức và kinh doanh dịch vụ. Các hộ bán hàng, cơ sở lưu trú phải chủ động giữ sạch khu vực thuộc phạm vi quản lý; lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, nhắc nhở và xử lý vi phạm theo quy định. Sau mỗi mùa lễ hội, địa phương nên đánh giá tình trạng rác tồn đọng, khả năng đáp ứng của hệ thống thu gom, việc chấp hành của các cơ sở kinh doanh và mức độ tham gia của cộng đồng.

Quan trọng hơn, bảo vệ môi trường không nên chỉ trở thành phong trào mỗi khi lễ hội đến gần. Những con đường sạch sẽ, dòng suối không rác thải, điểm tham quan được gìn giữ và hoạt động kinh doanh văn minh cần được duy trì trong đời sống hằng ngày. Khi đó, lễ hội không chỉ là dịp để quảng bá hình ảnh địa phương mà còn là cơ hội lan tỏa lối sống xanh, tiết kiệm và có trách nhiệm với thiên nhiên.