Gìn giữ lễ hội truyền thống từ môi trường văn hóa xanh

Việc phổ biến, tuyên truyền và triển khai Bộ tiêu chí về xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống không chỉ nhằm nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội mà còn là cơ hội lan tỏa lối sống xanh, tiết kiệm, giản dị, góp phần gìn giữ sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Tiêu chí môi trường trở thành một phần của văn hóa lễ hội

Lễ hội truyền thống không chỉ là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân, tri ân những người có công với đất nước, quê hương mà còn là nơi gắn kết cộng đồng, trao truyền những giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Trong không gian ấy, cách mỗi người ứng xử với di tích, cảnh quan, cây xanh, nguồn nước và những người xung quanh cũng phản ánh mức độ văn minh của đời sống cộng đồng.

Thực tế cho thấy, tại những lễ hội thu hút đông người, nguy cơ phát sinh rác thải, sử dụng đồ nhựa dùng một lần, xả rác tại khu vực di tích, đốt vàng mã thiếu kiểm soát hoặc kinh doanh lấn chiếm không gian công cộng vẫn là những vấn đề cần được quan tâm. Nếu công tác tổ chức chỉ tập trung vào phần nghi lễ, hoạt động vui chơi và dịch vụ mà chưa chú trọng đúng mức đến môi trường, những giá trị đẹp của lễ hội có thể bị ảnh hưởng bởi chính các hành vi thiếu ý thức của người tham gia.

Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện, trong đó bảo vệ môi trường và cảnh quan là một bộ phận quan trọng. Việc phổ biến, tuyên truyền Bộ tiêu chí về xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống cần giúp người dân, ban tổ chức, cơ sở kinh doanh dịch vụ và du khách hiểu rõ trách nhiệm của mình, từ đó chuyển những yêu cầu chung thành hành động cụ thể.

Nội dung tuyên truyền không nên dừng lại ở khẩu hiệu giữ gìn vệ sinh hay không xả rác nơi công cộng. Điều quan trọng là hình thành nhận thức rằng bảo vệ môi trường cũng chính là bảo vệ không gian linh thiêng, gìn giữ di sản và thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân. Một lễ hội có ý nghĩa không chỉ bởi nghi thức được tổ chức trang trọng mà còn bởi cảnh quan được giữ gìn, di tích được tôn trọng và người tham dự biết sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Trong quá trình triển khai, các địa phương cần căn cứ nội dung Bộ tiêu chí và điều kiện thực tế để xây dựng kế hoạch phù hợp; phân công rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý văn hóa, chính quyền cơ sở, ban quản lý di tích, ban tổ chức lễ hội và các lực lượng phục vụ. Những yêu cầu về vệ sinh môi trường, thu gom và phân loại rác, bảo vệ cây xanh, giữ gìn nguồn nước, bảo đảm cảnh quan cần được cụ thể hóa thành nhiệm vụ trước, trong và sau lễ hội.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền cần được thực hiện sớm, liên tục và bằng nhiều hình thức. Hệ thống loa truyền thanh, bảng hướng dẫn, pa-nô, áp-phích, mã QR, mạng xã hội và các kênh thông tin của địa phương có thể được sử dụng để truyền tải thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu. Đặc biệt, thông tin hướng dẫn nên được bố trí tại những vị trí dễ quan sát như cổng vào, khu vực hành lễ, nơi kinh doanh dịch vụ, bãi đỗ xe và các điểm tập trung đông người.

Khi người dân hiểu rõ tiêu chí và thấy được lợi ích thiết thực của việc thực hiện, bảo vệ môi trường sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng vệ sinh hay ban tổ chức, mà trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng.

"Hành động xanh" tại các địa phương

Việc triển khai Bộ tiêu chí về xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống cần gắn với đặc điểm của từng địa phương, từng loại hình lễ hội. Những lễ hội diễn ra tại khu di tích, đền, chùa cần chú trọng bảo vệ cảnh quan, hạn chế tác động đến công trình lịch sử và kiểm soát hoạt động dịch vụ. Với lễ hội gắn với sông, hồ, núi rừng hoặc không gian làng quê, yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái, nguồn nước và cảnh quan tự nhiên cần được đặt ở vị trí phù hợp.

Tại xã Châu Lộc (Nghệ An), nơi nổi tiếng với Lễ hội Xỏ Nặm Phạ (Lễ hội Cầu mưa) truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, việc gìn giữ môi trường lễ hội có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn di sản và xây dựng hình ảnh lễ hội. Những địa điểm diễn ra lễ hội thường đón lượng lớn khách lớn đòi hỏi công tác quản lý rác thải, bảo vệ cảnh quan và hướng dẫn hành vi của du khách phải được tổ chức đồng bộ.

Từ thực tế này, tại Lễ hội Xỏ Nặm Phạ được tổ chức vào tháng 9/2026, xã Châu Lộc đã tăng cường bố trí điểm thu gom rác thuận tiện, tổ chức lực lượng vệ sinh thường xuyên, kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ và tuyên truyền để du khách không vứt rác bừa bãi, không làm ảnh hưởng đến cảnh quan tự nhiên. Những thông điệp như mang rác đến đúng nơi quy định, hạn chế đồ nhựa dùng một lần cũng thường xuyên được truyền tải đến du khách.

"Bên cạnh đó, chính quyền xã cũng khuyến khích người dân sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường, bố trí dụng cụ thu gom rác tại các khu vực phù hợp. Đối với các cơ sở kinh doanh, chính quyền xã Châu Lộc cũng phổ biến rõ những yêu cầu về vệ sinh, sử dụng vật dụng, bảo quản thực phẩm và giữ gìn không gian chung; đồng thời tăng cường kiểm tra, nhắc nhở và xử lý vi phạm theo quy định", đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội xã Châu Lộc chia sẻ.

Tại các thôn, bản, việc xây dựng môi trường văn hóa xanh bắt đầu từ những việc gần gũi như tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm trước ngày khai hội; chăm sóc cây xanh; giữ sạch khu vực thờ tự; hạn chế rác thải trong các hoạt động ăn uống và sinh hoạt cộng đồng. Các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các tổ tự quản, có thể tham gia vận động người dân, hướng dẫn du khách, duy trì các nhóm tình nguyện bảo vệ môi trường trong suốt thời gian diễn ra lễ hội.