Liên thông dữ liệu và công chứng: Hai mắt xích bảo đảm an toàn giao dịch bất động sản

Liên thông dữ liệu giúp minh bạch hóa thông tin giao dịch

Việc xây dựng và liên thông cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức hành nghề công chứng được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường bất động sản, đồng thời rút ngắn thời gian thực hiện nhiều thủ tục hành chính. Theo nhiều ý kiến chuyên môn, đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực đất đai và giao dịch dân sự.

Khi dòng chảy dữ liệu được thông suốt, toàn bộ thông tin về lịch sử thửa đất, tình trạng quy hoạch, ngăn chặn giao dịch hay thế chấp ngân hàng sẽ được hiển thị minh bạch chỉ sau một cú click chuột. Tiện ích này không chỉ giúp người dân tiết kiệm thời gian, giảm thiểu thủ tục rườm rà, mà còn giúp các cơ quan quản lý kiểm soát thị trường chặt chẽ hơn, hạn chế tối đa các rủi ro về mặt "thông tin kỹ thuật" vốn là kẽ hở cho các hành vi lừa đảo trước đây.

Tuy nhiên, dữ liệu trên hệ thống dù có chính xác và liên thông hoàn hảo đến 100% thì đó vẫn là những dữ liệu tĩnh phản ánh trạng thái của tài sản ở quá khứ và hiện tại. Nó chưa thể bao quát được yếu tố biến động và phức tạp nhất tại thời điểm giao dịch diễn ra: Ý chí và năng lực của chủ thể con người.

Công nghệ giúp minh bạch tài sản, Công chứng viên bảo đảm tính chính danh con người

Bất kỳ một giao dịch bất động sản hợp pháp nào cũng cần cấu thành từ hai yếu tố: Tài sản hợp pháp và Chủ thể hợp pháp. Nếu dữ liệu số làm tốt nhiệm vụ xác minh tài sản, thì Công chứng viên (CCV) chính là người chịu trách nhiệm về phần con người.

Hệ thống máy tính hay trí tuệ nhân tạo (AI) có thể quét nhận diện khuôn mặt, vân tay để đối chiếu với cơ sở dữ liệu (CSDL) căn cước công dân nhằm xác định "đúng người". Trong khi đó, các hệ thống công nghệ chỉ có thể xác thực danh tính hoặc dữ liệu đã được số hóa. Việc đánh giá một người có hoàn toàn tự nguyện, minh mẫn hay đang chịu tác động bởi sự lừa dối, ép buộc vẫn cần sự xem xét trực tiếp của con người.

Hoạt động công chứng không phải là việc "đóng dấu hợp thức hóa" giấy tờ một cách máy móc. Bản chất của công chứng là hoạt động phán xét pháp lý, trong đó CCV phải trực tiếp tiếp xúc, thẩm định ý chí tự nguyện và năng lực hành vi dân sự của các bên. Nếu không có sự kiểm soát mang tính nhân văn và trí tuệ này của CCV, CSDL số dù có liên thông tốt đến mấy cũng vô tình trở thành công cụ sang tên nhanh hơn cho những giao dịch vốn đã bị "nhiễm độc" từ gốc về mặt ý chí.

Cánh tay nối dài công nghệ và trách nhiệm nghề nghiệp

Trong kỷ nguyên số, việc hoàn thiện dữ liệu liên thông và thúc đẩy công chứng điện tử không hề phủ nhận hay làm giảm đi vai trò của CCV. Ngược lại, công nghệ chính là "cánh tay nối dài", là bệ phóng giúp CCV thực thi nhiệm vụ nhanh chóng, chính xác và hiệu quả hơn.

Dữ liệu sạch giúp CCV quét sạch những nghi ngờ về sổ đỏ giả, thông tin sai lệch, từ đó tập trung toàn bộ trí tuệ và kinh nghiệm vào việc thẩm định bản chất giao dịch, bảo vệ quyền lợi cho người dân, đặc biệt là nhóm người yếu thế.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, hệ thống dữ liệu chỉ là nguồn thông tin hỗ trợ. Trách nhiệm đánh giá tính hợp pháp của giao dịch và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn thuộc về công chứng viên theo quy định của pháp luật.

Theo các chuyên gia, trong tiến trình chuyển đổi số, dữ liệu liên thông và công chứng không phải là hai yếu tố thay thế nhau mà cần được phát triển đồng bộ. Công nghệ giúp nâng cao hiệu quả xử lý thông tin, trong khi công chứng tiếp tục giữ vai trò bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự và bất động sản.

Trong tiến trình chuyển đổi số, dữ liệu liên thông được kỳ vọng sẽ giúp các giao dịch bất động sản minh bạch và thuận lợi hơn. Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến chuyên môn, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành đồng bộ với các cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý. Việc kết hợp giữa dữ liệu số và hoạt động công chứng được xem là hướng đi nhằm vừa đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, vừa góp phần hạn chế rủi ro cho người dân trong các giao dịch có giá trị lớn.