Mô hình giáo dục cá thể hóa: Giải pháp hiệu quả giúp trẻ đặc biệt sớm hòa nhập

Tại khu vực cửa ngõ phía Tây TPHCM, việc giáo dục trẻ khuyết tật trí tuệ, tự kỷ, khiếm thính và đa tật đòi hỏi các giải pháp chuyên sâu. Ghi nhận trong năm học 2025 - 2026, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Bình Chánh đã linh hoạt chuyển hướng sang mô hình giáo dục cá thể hóa thay vì áp dụng đồng loạt một khung chương trình chung. Đây là giải pháp cốt lõi để đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục bình đẳng cho học sinh.

Tại 18 lớp tiểu học chuyên biệt với 174 học sinh từ lớp 1 đến lớp 4, việc triển khai được thực hiện thông qua Sổ kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP). Theo cô Đặng Thị Lệ Hằng, Giám đốc Trung tâm, thay vì áp dụng một bộ khung cứng nhắc, giáo viên phải xây dựng Sổ kế hoạch giáo dục cá nhân dựa trên khả năng tiếp nhận và dạng khuyết tật riêng của mỗi em.

Chương trình được điều chỉnh theo hướng giảm tải lý thuyết, tối ưu hóa phương pháp trực quan và gia tăng thời lượng thực hành. Kết quả, 97,1% học sinh hoàn thành môn Tiếng Việt và 99,42% đạt yêu cầu môn Toán. Các môn Khoa học, Lịch sử, Địa lý ghi nhận 100% học sinh hoàn thành nhiệm vụ. Ở khối mầm non, việc áp dụng bảng kiểm chuyên biệt từ Nhật Bản cho 26 trẻ cũng giúp giảm hành vi lệch chuẩn và cải thiện kỹ năng tự phục vụ.

Bên cạnh văn hóa, trung tâm chú trọng hướng nghiệp để tạo năng lực sinh kế cho trẻ từ 15 đến 18 tuổi. Đơn vị đã phối hợp với Trung tâm Bảo trợ - Dạy nghề và Tạo việc làm TPHCM khảo sát năng lực từng em trước khi đào tạo nghề cắt may, vẽ trang trí và chế biến món Âu. Kết thúc khóa học, 23 học sinh được cấp chứng chỉ nghề, làm nền tảng để các em tăng khả năng tự lập khi bước vào đời.

Công tác quản lý được tối ưu hóa nhờ chuyển đổi số, với hồ sơ và biểu đồ hành vi của từng học sinh đều được số hóa. Trong giảng dạy, giáo viên tích hợp màn hình tương tác và các nền tảng như Quizizz, Kahoot, ClassDojo để tăng khả năng tập trung cho học sinh. 

Quá trình triển khai các giải pháp chuyên môn tại trung tâm luôn nhận được sự đồng hành thiết thực từ cộng đồng nhằm kịp thời hỗ trợ các học sinh hoàn cảnh khó khăn. Trong năm học 2025 - 2026, thông qua các chương trình phối hợp, trung tâm đã tiếp nhận nguồn hỗ trợ tài chính với tổng giá trị gần 1 tỷ đồng. Cụ thể, các đơn vị đã trao 271 suất học bổng trị giá 408 triệu đồng từ Quỹ Thiện Tâm phối hợp cùng Báo Tuổi Trẻ và 235 suất hỗ trợ từ Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật TPHCM trị giá 235 triệu đồng. Ngoài ra, Quỹ thiện nguyện Cánh Cam đã duy trì 234 suất hỗ trợ định kỳ với tổng kinh phí 229,6 triệu đồng, tạo nguồn lực ổn định giúp các học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn yên tâm học tập. Bên cạnh đó, các mạnh thường quân còn tài trợ tivi LCD, máy điều hòa; Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM và Đảng ủy xã Bình Hưng phân bổ 40 triệu đồng để chăm lo tinh thần cho đội ngũ nhân sự.

Để đánh giá hiệu quả hòa nhập, học sinh thường xuyên tham gia trải nghiệm thực tế như đi xe buýt hai tầng, dự workshop tại Nhà văn hóa Thanh niên, giao lưu với học sinh Trường Quốc tế... Khả năng hòa nhập còn được khẳng định qua thành tích giành 1 huy chương bạc và 1 huy chương đồng môn cờ vua tại Ngày hội Thể thao thiếu nhi TPHCM năm 2025.

Dù có nhiều chuyển biến, thực tiễn vẫn đối mặt với áp lực từ số lượng trẻ cần can thiệp tăng nhanh, trong khi nhân lực và hạ tầng còn giới hạn. Để duy trì mô hình giáo dục cá thể hóa và đào tạo nghề cần sự đầu tư lâu dài, đồng bộ từ các cơ quan quản lý và toàn xã hội. Giáo dục chuyên biệt không đơn thuần là phổ cập chữ viết, mà là hành trình trang bị năng lực tự lập bền vững cho người khuyết tật khi bước vào đời.