Mô hình “Gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống” góp phần nâng cao đời sống tinh thần người Sán Dìu

Hoạt động bài bản, lan tỏa niềm tự hào văn hóa

Những ngày đầu tháng 11/2025, Hội trường UBND phường Phúc Thuận trở thành không gian văn hóa đúng nghĩa. Hàng trăm người dân tộc Sán Dìu – từ người cao tuổi đến phụ nữ trung niên, thanh niên – hào hứng tham gia lớp tập huấn. Không khí rộn ràng tiếng nói cười, những làn điệu Soọng Cô vang lên trong sự say mê và tự hào.

Trước khi mô hình được triển khai, hoạt động bảo tồn văn hóa ở địa phương chủ yếu dựa trên tự giác và sự nhiệt tình của người dân. Các đội văn nghệ và CLB Soọng Cô đã hoạt động nhiều năm, nhưng thiếu định hướng, thiếu phương pháp tổ chức bài bản. Lớp tập huấn đã giúp khắc phục hạn chế này, giúp các nhóm cộng đồng hoạt động nề nếp hơn.

Bà Vũ Thị Toán, người Sán Dìu ở tổ 12, chia sẻ: “Chúng tôi tham gia CLB gìn giữ văn hóa từ năm 2017. Chị em rất nhiệt tình nhưng hoạt động chưa bài bản. Từ khi tham gia lớp tập huấn, chúng tôi được hướng dẫn cách xây dựng kế hoạch tập luyện, tổ chức biểu diễn… Tôi thấy rất bổ ích. Sau lớp này, chắc chắn hoạt động văn nghệ của chúng tôi sẽ chuyên nghiệp và chất lượng hơn”.

Không chỉ phụ nữ trung tuổi, nhiều bạn trẻ cũng tích cực tham gia. Họ coi lớp tập huấn là cơ hội hiểu rõ hơn về văn hóa dân tộc mình – những giá trị mà trước đây họ chỉ biết qua lời kể của ông bà. Những buổi tập Soọng Cô, tập múa, hay luyện các nghi thức truyền thống diễn ra đều đặn mỗi tối, trở thành hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng đầy ý nghĩa.

Từ truyền miệng tự phát đến xây dựng tài liệu bài bản

Điểm nổi bật của mô hình là chuẩn hóa phương pháp truyền dạy văn hóa. Trước đây, dân ca Soọng Cô hay các điệu múa truyền thống thường được truyền dạy theo hình thức “nhớ đến đâu, dạy đến đó”, thiếu tài liệu ghi chép. Điều này khiến việc bảo tồn gặp khó khăn, đặc biệt là khi lớp trẻ ít có điều kiện tiếp cận.

Bà Đặng Thị Khít, một hạt nhân văn nghệ tại phường, chia sẻ: “Trước kia, chúng tôi chỉ dạy nhau theo kiểu truyền miệng, không có tài liệu lưu lại. Sau lớp tập huấn này, chúng tôi sẽ hệ thống lại thành chương trình truyền dạy bài bản, từ dễ đến khó. Quan trọng nhất là phải có tài liệu để lưu giữ, như vậy mới truyền lại được lâu dài”.

Với sự hỗ trợ chuyên môn của Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, các thành viên được hướng dẫn như: Xây dựng kế hoạch luyện tập theo từng chủ đề (dân ca, dân vũ, nghi lễ truyền thống…); phối hợp trang phục, đạo cụ, âm nhạc trong biểu diễn; ghi chép, hệ thống hóa và số hóa các làn điệu Soọng Cô.

Việc chuyển từ bảo tồn truyền miệng sang ghi chép thành tài liệu có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một.

Ông Lý Kim Long, thành viên Ban Chủ nhiệm CLB Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Sán Dìu phường Phúc Thuận, cho biết: “Hiện nay, hầu hết các thôn, tổ dân phố có người Sán Dìu đều thành lập Câu lạc bộ văn hóa truyền thống, nhưng hoạt động còn mang tính tự phát. Lớp tập huấn giúp chúng tôi nắm được phương pháp tổ chức, để hoạt động thống nhất và hiệu quả hơn, từ đó lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống cộng đồng”.

Văn hóa sống trong lòng cộng đồng

Nhiều năm nay, đội văn nghệ Sán Dìu của phường Phúc Thuận luôn là “điểm nhấn” trong các chương trình văn hóa tại địa phương. Những tiết mục dân ca Soọng Cô, những điệu múa truyền thống rực rỡ sắc màu đã tạo dấu ấn riêng biệt, thu hút khán giả mỗi khi xuất hiện trên sân khấu lễ hội, hội diễn.

Các buổi tập luyện của câu lạc bộ thường được ví như “ngày hội thu nhỏ của làng”. Người dân đến không chỉ để hát hay múa, mà còn để giao lưu, để kết nối cộng đồng. Văn hóa, nhờ đó, trở thành chất keo gắn kết mọi thế hệ.

Không chỉ mang lại đời sống tinh thần phong phú, mô hình còn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của văn hóa trong phát triển. Người dân từ chỗ tham gia tự phát đã chuyển sang chủ động – coi việc giữ văn hóa như giữ bản sắc của chính mình.

Mô hình không dừng lại ở tập huấn, mà hướng tới xây dựng thương hiệu văn hóa Sán Dìu tại Phúc Thuận. Trong thời gian tới, địa phương dự kiến: Đưa tiết mục dân ca, dân vũ vào các hoạt động du lịch cộng đồng; xây dựng bộ tài liệu số hóa về văn hóa Sán Dìu; thành lập đội văn nghệ nòng cốt tham gia các sự kiện cấp tỉnh.

Đây là hướng đi phù hợp với chiến lược phát triển văn hóa gắn với du lịch của tỉnh Thái Nguyên, giúp văn hóa trở thành nguồn lực để phát triển kinh tế địa phương.

Việc triển khai mô hình “Gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Sán Dìu” tại phường Phúc Thuận đã chứng minh một điều: Bảo tồn văn hóa chỉ bền vững khi người dân là chủ thể.