Mường Mùn: Từ những sinh hoạt cộng đồng đến nếp sống văn hóa bền vững
Từ những trò chơi dân gian trong dịp lễ, Tết, các câu lạc bộ thể thao đến việc xây dựng hương ước, quy ước tại từng thôn, bản, xã Mường Mùn, tỉnh Điện Biên, đang từng bước đưa văn hóa trở thành một phần trong đời sống thường ngày. Để những hoạt động ấy được duy trì nền nếp và phát huy hiệu quả, địa phương chú trọng bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ làm công tác văn hóa và lực lượng nòng cốt tại cơ sở.
Khi văn hóa bắt đầu từ những việc gần gũi
Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình quy mô lớn. Đôi khi, đó là một buổi giao lưu văn nghệ, một trận đấu thể thao, một trò chơi dân gian trong ngày hội hay sự thống nhất của người dân về những quy định chung trong cộng đồng. Những hoạt động gần gũi ấy góp phần tạo sự gắn kết, hình thành nếp sống văn minh và nuôi dưỡng các giá trị tốt đẹp trong mỗi bản làng.
Giảng viên Thạc sĩ Nguyễn Thị Hảo trao đổi, thảo luận với các học viên.
Thời gian qua, xã Mường Mùn đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao gắn với sinh hoạt cộng đồng. Dịp Tết Nguyên đán, các chương trình giao lưu văn nghệ kết hợp trò chơi dân gian như bịt mắt bắt lợn, tung còn, bịt mắt đánh trống, nhảy bao bố đã tạo không khí vui tươi, thu hút người dân tham gia, góp phần gìn giữ những hình thức sinh hoạt mang tính cộng đồng.
Phong trào thể dục, thể thao cũng ngày càng đa dạng với 4 câu lạc bộ Pickleball, 1 câu lạc bộ cầu lông, 1 câu lạc bộ bóng bàn và 1 câu lạc bộ nỏ truyền thống. Bên cạnh những môn thể thao mới thu hút đông đảo người tham gia, câu lạc bộ nỏ truyền thống góp phần duy trì một hình thức sinh hoạt thể thao có yếu tố bản địa, tạo sự phong phú cho đời sống tinh thần của người dân.
Đáng chú ý, xã đang rà soát, xây dựng hương ước, quy ước tại 18/18 thôn, bản. Đây không chỉ là việc hoàn thiện các quy định ở khu dân cư mà còn là quá trình để người dân cùng trao đổi, thống nhất những chuẩn mực phù hợp với điều kiện thực tế; từ đó phát huy tinh thần tự quản, ý thức trách nhiệm và sự đồng thuận trong cộng đồng.
Những hoạt động đó đặt ra yêu cầu phải có đội ngũ cán bộ và lực lượng nòng cốt đủ kiến thức, kỹ năng để vận động người dân, tổ chức sinh hoạt và duy trì phong trào thường xuyên. Đây cũng là lý do xã Mường Mùn triển khai chương trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, nghiệp vụ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở năm 2026, thuộc Nội dung thành phần số 08 – Phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035.
Quang cảnh lớp tập huấn.
Nâng cao năng lực từ yêu cầu thực tiễn
Tham gia lớp tập huấn có cán bộ phụ trách văn hóa, trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống, tuyên truyền viên, thành viên các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ và lực lượng nòng cốt tại cộng đồng. Đây là những người trực tiếp kết nối chủ trương của địa phương với nhu cầu sinh hoạt văn hóa của người dân.
Chương trình tập trung vào 5 nhóm nội dung: xây dựng môi trường văn hóa cơ sở; nghiệp vụ tổ chức hoạt động văn hóa; quản lý, khai thác thiết chế văn hóa; gắn hoạt động văn hóa với bảo tồn, phát huy bản sắc địa phương; thực hành xây dựng một hoạt động văn hóa cơ sở. Qua đó, học viên được hướng dẫn cách xác định nhu cầu, lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch, phân công lực lượng và đánh giá kết quả.
Phát biểu chỉ đạo tại chương trình, ông Quàng Văn Thiên, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Mùn nhấn mạnh: "Bảo tồn văn hóa cần gắn với đời sống thường ngày, để người dân trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền các giá trị truyền thống. Nhà văn hóa, câu lạc bộ chỉ phát huy hiệu quả khi có hoạt động thiết thực, được duy trì thường xuyên và có sự tham gia chủ động của cộng đồng".
Trao đổi tại lớp tập huấn, Thạc sĩ Nguyễn Thị Hảo – chuyên viên nghiên cứu của Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng môi trường văn hóa cần được xây dựng từ điều kiện thực tế và sự tham gia của cộng đồng. Thiết chế văn hóa chỉ phát huy hiệu quả khi có người vận hành, nội dung hoạt động và lịch sinh hoạt phù hợp; các hoạt động cũng cần có sự tiếp nối để duy trì sức sống lâu dài.
Tạo nền tảng cho phát triển văn hóa gắn với du lịch
Phát biểu tại lớp tập huấn, bà Mai Minh Huyền, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Mường Mùn đề nghị học viên tích cực trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ khó khăn, vướng mắc và tham gia thực hành. Sau chương trình, mỗi học viên cần phát huy vai trò nòng cốt, chủ động tham mưu, tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện từng bản và nhu cầu của người dân; góp phần duy trì thiết chế văn hóa, xây dựng môi trường lành mạnh và trao truyền các giá trị truyền thống.
Định hướng này cũng gắn với nhiệm vụ phát triển du lịch của địa phương, trong đó chú trọng bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn cảnh quan môi trường và phát huy tiềm năng, lợi thế của xã. Khi các giá trị văn hóa được gìn giữ bằng chính sự tham gia của cộng đồng, đó sẽ là nền tảng để giới thiệu hình ảnh Mường Mùn chân thực, giàu bản sắc và có sức hấp dẫn.
Lãnh đạo xã, giảng viên và học viên chụp ảnh lưu niệm.
Hiệu quả của công tác tập huấn sẽ không chỉ thể hiện ở kiến thức học viên tiếp thu mà còn ở những chuyển biến sau khóa học: câu lạc bộ duy trì sinh hoạt đều đặn, trò chơi dân gian được tổ chức thường xuyên hơn, hương ước, quy ước được người dân đồng thuận và thực hiện. Từ những việc làm cụ thể ấy, Mường Mùn từng bước củng cố nếp sống văn hóa, tăng cường đoàn kết cộng đồng và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
