Xây dựng môi trường văn hóa cơ sở ở Thanh Yên, mỗi người dân là một người giữ lửa

Bồi dưỡng đội ngũ - nền tảng cho hoạt động văn hóa bền vững

Vừa qua, xã Thanh Yên tổ chức lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, kiến thức về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, nghiệp vụ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở với chủ đề "Người giữ lửa văn hóa Thanh Yên" năm 2026, thuộc Nội dung 08 - Phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035.

Chương trình tập trung vào 4 nội dung trọng tâm: xây dựng môi trường văn hóa cơ sở; nghiệp vụ tổ chức hoạt động văn hóa; quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa; gắn hoạt động văn hóa với bảo tồn, phát huy bản sắc các dân tộc. Thông qua các chuyên đề, học viên được hướng dẫn cách khảo sát nhu cầu cộng đồng, xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực, tổ chức hoạt động và phát huy vai trò của nghệ nhân, người dân trong gìn giữ, trao truyền di sản.

Phát biểu khai mạc lớp tập huấn, ông Trần Thế Hoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Yên, nhấn mạnh: "Nâng cao năng lực cho đội ngũ trực tiếp triển khai nhiệm vụ văn hóa là yêu cầu cần thiết. Xây dựng đời sống văn hóa không phải việc riêng của ngành văn hóa mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự tham gia chủ động của mỗi người dân. Mỗi người dân Thanh Yên là một người giữ lửa văn hóa Thanh Yên để những giá trị tốt đẹp được gìn giữ và lan tỏa qua các thế hệ".

Phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương

Thanh Yên có nhiều chất liệu văn hóa truyền thống để bảo tồn và phát huy. Nổi bật là Lễ Cúng bản của người Thái tỉnh Điện Biên và Lễ Cúng bản (Xên bản) của người Thái Đen tại bản U Va; Lễ Khăm bản - Hội té nước của dân tộc Lào tại bản Pa Xa Lào. Các nghi lễ, hoạt động giao lưu văn nghệ, múa xòe, trò chơi dân gian và ẩm thực truyền thống không chỉ tạo không gian sinh hoạt cộng đồng mà còn góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa của các dân tộc.

Bên cạnh đó, các hoạt động dân vũ, hội thi văn nghệ, thể thao đã góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tổ chức những sự kiện có sức lan tỏa mà còn phải duy trì hoạt động văn hóa thường xuyên, hoàn thiện hương ước, quy ước sau sắp xếp thôn, bản và tạo điều kiện để nghệ nhân, người am hiểu văn hóa cùng thế hệ trẻ tham gia thực hành, trao truyền di sản.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Hảo, chuyên viên nghiên cứu của Viện Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, thách thức trong xây dựng môi trường văn hóa không chỉ nằm ở cơ sở vật chất hay số lượng hoạt động, mà còn ở cách tổ chức và mức độ tham gia thực chất của cộng đồng. Một chương trình dù đông vui cũng khó tạo nên môi trường văn hóa bền vững nếu thiếu sự tiếp nối; thiết chế văn hóa chỉ phát huy vai trò khi có người phụ trách, lịch sinh hoạt và nội dung phù hợp với nhu cầu người dân.

Để người dân thực sự là chủ thể của đời sống văn hóa

Từ lý thuyết đến thực hành, học viên được hướng dẫn quy trình tổ chức một hoạt động văn hóa, từ khảo sát nhu cầu, xác định đối tượng, chủ đề, mục tiêu đến lập kế hoạch, phân công nhân lực, truyền thông và đánh giá kết quả. Mỗi hoạt động cần xác định rõ người tham gia, nhu cầu của cộng đồng, trách nhiệm của từng lực lượng, nguồn lực thực hiện và khả năng duy trì sau khi kết thúc.

Đặc biệt, việc phát huy các nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng cần gắn với những hoạt động cụ thể như sinh hoạt câu lạc bộ, luyện tập văn nghệ, thể thao, giao lưu giữa các thế hệ và trao truyền tri thức địa phương. Đối với di sản văn hóa, vai trò của nghệ nhân và những người đang nắm giữ, thực hành di sản cần được coi trọng; việc ghi âm, ghi hình, số hóa là giải pháp hỗ trợ lưu giữ tư liệu, nhưng không thể thay thế hoạt động thực hành và trao truyền trong cộng đồng.

Bà Vì Thị Dung, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thanh Yên, nhấn mạnh: "Mỗi thôn, bản cần chọn việc làm phù hợp, duy trì hoạt động có người phụ trách, lực lượng kế cận và sự tham gia của người dân. Mong muốn những thành viên tham gia lớp tập huấn hãy dồn tâm sức học hỏi, để sau này dễ dàng ứng dụng trong thực tiễn, hướng tới cách làm lấy nhu cầu cộng đồng làm điểm xuất phát, hiệu quả thực chất làm thước đo và người dân làm chủ thể của đời sống văn hóa".

Với định hướng gắn bảo tồn văn hóa với quảng bá và sinh kế cộng đồng, trong đó có Đề án phát triển du lịch xã giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, Thanh Yên có thêm cơ hội phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ngày càng phong phú và bền vững.