Nà Bủng: Khơi dậy sức sống văn hóa từ cộng đồng

Bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ văn hóa từ cơ sở

Xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở không chỉ là tổ chức văn nghệ, thể thao hay lễ hội, mà còn là tạo môi trường để người dân gặp gỡ, giao lưu, thực hành những giá trị tốt đẹp và vun đắp tinh thần đoàn kết. Với xã Nà Bủng, nơi bản sắc được lưu giữ trong tiếng nói, phong tục, dân ca, trang phục và sinh hoạt của đồng bào các dân tộc, nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác văn hóa là yêu cầu thiết thực.

Năm 2026, xã Nà Bủng tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, kiến thức về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở và nghiệp vụ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở, thuộc Nội dung 08 – Phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035. Học viên gồm cán bộ phụ trách văn hóa, đại diện các bản, người có uy tín, người am hiểu văn hóa truyền thống và lực lượng nòng cốt tại địa phương.

Đại diện lãnh đạo UBND xã Nà Bủng, ông Hồ A Páo nhấn mạnh, "Hoạt động văn hóa cần xuất phát từ điều kiện thực tế, đáp ứng nhu cầu người dân và có khả năng duy trì lâu dài. Chương trình tập trung vào xây dựng môi trường văn hóa; nghiệp vụ tổ chức hoạt động; quản lý, khai thác thiết chế; gắn hoạt động với bảo tồn bản sắc; thực hành xây dựng một hoạt động văn hóa. Học viên được hướng dẫn khảo sát nhu cầu, xác định đối tượng, lập kế hoạch, phân công nhân lực, huy động nguồn lực và đánh giá kết quả".

Khi lớp học trở thành không gian giao lưu văn hóa

Không khí lớp tập huấn diễn ra cởi mở, sôi nổi. Bên cạnh việc tiếp thu kiến thức, học viên chủ động chia sẻ nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình, kể về phong tục, tập quán và những giá trị đang được gìn giữ trong gia đình, bản làng. Những câu chuyện từ thực tiễn giúp nội dung chuyên đề gần gũi hơn, đồng thời cho thấy sự đa dạng văn hóa trong cộng đồng Nà Bủng.

Đặc biệt, một số học viên người Mông và người Dao đã hào hứng lên hát những bài dân ca của dân tộc mình. Những làn điệu mộc mạc vang lên giữa lớp học tạo nên khoảnh khắc giao lưu giàu cảm xúc. Học viên không chỉ giới thiệu tiết mục văn nghệ mà còn trực tiếp chia sẻ tiếng nói, giai điệu và ký ức văn hóa của cộng đồng. Sự hưởng ứng của cả lớp cho thấy văn hóa trở nên sống động khi người dân được thực hành, chia sẻ và tự hào giới thiệu những giá trị mình đang nắm giữ.

Từ những phần trao đổi ấy, giảng viên Thạc sĩ Nguyễn Thị Hảo, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã gợi mở cách tiếp cận bảo tồn cần dựa trên vai trò chủ thể của cộng đồng. Tiếng nói, dân ca, dân vũ, trang phục, ẩm thực, phong tục và tri thức dân gian chỉ được duy trì khi người nắm giữ có điều kiện thực hành, hướng dẫn; thế hệ trẻ có cơ hội học hỏi; cộng đồng tiếp tục sử dụng trong đời sống. Ghi âm, ghi hình, số hóa hỗ trợ lưu giữ tư liệu nhưng không thể thay thế việc thực hành và trao truyền trực tiếp.

Phát huy nền tảng văn hóa sẵn có tại Nà Bủng

Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng – an ninh 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" tiếp tục được triển khai. Năm 2026, có 8 bản đăng ký tiêu chuẩn văn hóa; trong 9 tháng đầu năm, 6 bản đăng ký và 6 bản được công nhận, đạt 54,54% số bản. Báo cáo thống kê 730 gia đình đăng ký và được công nhận danh hiệu gia đình văn hóa; toàn xã có 4 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững.

Nà Bủng hiện có 12 nhà văn hóa, gồm 1 nhà văn hóa do xã quản lý và 11 nhà văn hóa do thôn, bản quản lý. Đây là không gian để người dân sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn nghệ, thể thao. Địa phương tiếp tục duy trì, tổ chức Lễ hội Gầu Tào của đồng bào dân tộc Mông, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống; đồng thời tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, du lịch do tỉnh tổ chức, trong đó có các hoạt động thuộc Lễ hội Hoa Ban năm 2026.

Những kết quả trên là nền tảng để xã nâng cao chất lượng hoạt động. Tuy nhiên, số lượng nhà văn hóa hay danh hiệu mới chỉ phản ánh một phần kết quả. Điều quan trọng là thiết chế có được sử dụng thường xuyên, câu lạc bộ có thành viên gắn bó, nghệ nhân có cơ hội truyền dạy và thế hệ trẻ có điều kiện tiếp nhận, thực hành hay không. Theo giảng viên Nguyễn Thị Hảo, mỗi hoạt động cần phù hợp nhu cầu, điều kiện cộng đồng, có người phụ trách và kế hoạch tiếp nối rõ ràng.

Đưa kiến thức tập huấn vào từng bản làng

Từ những nội dung được trao đổi, yêu cầu đặt ra là chuyển kiến thức thành việc làm cụ thể. Mỗi bản có thể lựa chọn nội dung phù hợp để duy trì sinh hoạt định kỳ như giao lưu dân ca, luyện tập văn nghệ, giới thiệu trang phục, ẩm thực hoặc tạo cơ hội để người cao tuổi, nghệ nhân chia sẻ tri thức với thanh thiếu niên. Việc lựa chọn cần căn cứ nhu cầu, điều kiện thực tế và sự đồng thuận của người dân, tránh tổ chức dàn trải, nặng hình thức.

Cần phát huy vai trò của nhà văn hóa, câu lạc bộ và lực lượng nòng cốt. Cán bộ phụ trách phối hợp với trưởng bản, người có uy tín, đoàn thể và người am hiểu văn hóa để xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, huy động nguồn lực tại chỗ. Người trẻ có thể hỗ trợ ghi chép, truyền thông, lưu giữ tư liệu hoặc học hỏi trực tiếp từ người thực hành. Quá trình ấy cần tôn trọng sự đồng thuận và ghi nhận đúng vai trò của người đang nắm giữ tri thức văn hóa.

Đại diện Phòng Văn hóa – Xã hội xã Nà Bủng, ông Lầu A Gấu đề nghị học viên tích cực trao đổi, mạnh dạn nêu khó khăn và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Hiệu quả tập huấn sẽ thể hiện qua những việc làm sau chương trình: câu lạc bộ duy trì lịch sinh hoạt, hoạt động phù hợp được tổ chức tại bản, nghệ nhân có thêm cơ hội truyền dạy, hay làn điệu dân ca được người trẻ học và thực hành. Từ lớp học với những cuộc trao đổi sôi nổi và tiếng hát dân ca Mông, Dao, Nà Bủng có thêm gợi mở để gìn giữ, trao truyền bản sắc và xây dựng môi trường văn hóa bền vững.

Ảnh minh họa:

Ảnh 1: Toàn cảnh lớp tập huấn tại xã Nà Bủng.

Ảnh 2: Học viên người Mông, người Dao giao lưu, hát dân ca.

Ảnh 3: Thạc sĩ Nguyễn Thị Hảo trao đổi với học viên.