Ngân hàng có thêm dư địa giảm lãi suất, người vay vốn được hưởng lợi đến đâu?

Khoảng cách hàng triệu tỷ đồng tạo sức ép lên lãi suất

Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước (NHNN), đến ngày 14/10/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt hơn 20,72 triệu tỷ đồng, tăng 11,44% so với cuối năm 2025 và tăng 16,73% so với cùng kỳ. Trong khi đó, đến ngày 19/10, tăng trưởng huy động vốn ở mức 11,22%.

Chênh lệch 0,22 điểm phần trăm giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn thoạt nhìn không lớn. Tuy nhiên, xét trên quy mô tuyệt đối, khoảng cách giữa hai nguồn lực này đã lên tới hàng triệu tỷ đồng. Số liệu đến cuối tháng 8/2026 cho thấy dư nợ tín dụng đạt khoảng 20,49 triệu tỷ đồng, trong khi tổng tiền gửi đạt 17,77 triệu tỷ đồng, tương ứng chênh lệch khoảng 2,72 triệu tỷ đồng.

Khoảng cách giữa tín dụng và tiền gửi không đồng nghĩa hệ thống ngân hàng đang thiếu hụt thanh khoản tương ứng. Các ngân hàng còn có những nguồn vốn khác như vốn chủ sở hữu, phát hành giấy tờ có giá, vay liên ngân hàng và vay từ các tổ chức tài chính quốc tế. Dù vậy, diễn biến này phản ánh sức ép ngày càng lớn trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ để duy trì tăng trưởng cho vay.

Áp lực không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở kỳ hạn. Tiền gửi của khách hàng trong nước phần lớn có kỳ hạn ngắn, trong khi các khoản vay phục vụ hạ tầng, năng lượng, bất động sản và đầu tư sản xuất thường kéo dài nhiều năm. Nếu sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay dài hạn, ngân hàng phải kiểm soát chặt chẽ rủi ro thanh khoản và bảo đảm các tỷ lệ an toàn theo quy định.

Trong khi đó, yêu cầu giảm lãi suất lại đặt thêm sức ép lên chi phí đầu vào. Ngày 19/10, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên.

Đây là hai mục tiêu không dễ thực hiện đồng thời. Nếu giảm lãi suất huy động quá nhanh, ngân hàng có thể gặp khó trong việc duy trì sức hấp dẫn của tiền gửi và thu hút nguồn vốn dài hạn. Ngược lại, nếu phải duy trì lãi suất đầu vào cao để bảo đảm nguồn vốn, khả năng giảm lãi suất cho vay cũng bị hạn chế. Vì vậy, việc tìm kiếm những nguồn tài trợ ngoài tiền gửi trong nước đang trở thành lựa chọn quan trọng của các ngân hàng.

Bổ sung thêm gần 3 tỷ USD vốn quốc tế

Diễn biến đáng chú ý trong năm 2026 là nhiều ngân hàng thương mại liên tiếp ký kết các khoản vay hợp vốn quốc tế với quy mô hàng trăm triệu đến hơn 1 tỷ USD.

VPBank đã ký khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD với 15 định chế tài chính quốc tế. Khoản vay có kỳ hạn 3 năm, được thiết kế gắn với các mục tiêu hoạt động bền vững, trong đó có việc mở rộng cho vay các lĩnh vực xanh và xã hội.

HDBank cũng huy động thành công 721 triệu USD thông qua khoản vay hợp vốn quốc tế, cao hơn khoảng 60% so với quy mô 450 triệu USD dự kiến ban đầu. Nguồn vốn này hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, đồng thời phục vụ các mục tiêu tài chính bền vững.

Trong nửa đầu năm 2026, MB hoàn tất huy động 550 triệu USD thông qua các khoản vay hợp vốn và song phương. VIB hoàn tất khoản vay hợp vốn 285 triệu USD với kỳ hạn 3 năm, nằm trong kế hoạch huy động khoảng 1 tỷ USD vốn trung và dài hạn từ thị trường quốc tế trong năm nay.

Chỉ tính riêng bốn thương vụ đã hoàn tất hoặc ký kết của VPBank, HDBank, MB và VIB, tổng giá trị đạt gần 3 tỷ USD. Đây là lượng vốn đáng kể trong bối cảnh các ngân hàng cần đa dạng hóa nguồn tài trợ, giảm áp lực phụ thuộc vào tiền gửi trong nước.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là quy mô vốn huy động mà còn là kỳ hạn và chi phí của khoản vay. Những khoản vay quốc tế kéo dài 3-5 năm giúp ngân hàng có thêm nguồn vốn ổn định hơn so với việc liên tục phải huy động tiền gửi ngắn hạn. Qua đó, ngân hàng có điều kiện cải thiện cơ cấu nguồn vốn, chủ động hơn trong việc tài trợ các khoản vay trung và dài hạn.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ ngân hàng huy động được vốn quốc tế thì doanh nghiệp sẽ đương nhiên được vay với lãi suất thấp hơn. Nguồn vốn huy động được còn phải phân bổ theo mục đích, điều kiện của bên cho vay, khả năng hấp thụ vốn và mức độ rủi ro của từng khách hàng.

Mặt khác, vốn ngoại cũng không phải nguồn vốn miễn phí. Ngân hàng phải tính đến lãi suất vay bằng ngoại tệ, chi phí chuyển đổi sang tiền đồng, biến động tỷ giá và nghĩa vụ hoàn trả khi đến hạn. Nếu không quản trị tốt rủi ro ngoại hối, lợi thế về chi phí huy động ban đầu có thể bị thu hẹp.

Do đó, hiệu quả thực sự của các thương vụ này cần được nhìn nhận qua khả năng đưa vốn vào hoạt động cho vay, chi phí vốn sau khi tính đủ các yếu tố và chất lượng tín dụng của những khoản vay được tài trợ.

NHNN bổ sung gần 49.000 tỷ đồng thanh khoản: Tác động đến lãi suất ra sao?

Bên cạnh việc các ngân hàng chủ động tìm kiếm nguồn vốn quốc tế, NHNN cũng triển khai công cụ hỗ trợ thanh khoản thông qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ USD/VND.

Theo phương án được công bố đầu tháng 11, NHNN dự kiến thực hiện giao dịch hoán đổi với quy mô tối đa 2 tỷ USD, kỳ hạn 182 ngày. Với tỷ giá mua giao ngay 24.399 đồng/USD, lượng tiền đồng có thể được cung ứng ban đầu cho hệ thống lên tới gần 48.800 tỷ đồng nếu sử dụng hết hạn mức. Ở chiều ngược lại, tỷ giá bán USD kỳ hạn 182 ngày được xác định ở mức 24.704 đồng/USD.

Về bản chất, các tổ chức tín dụng bán USD cho NHNN để nhận tiền đồng, đồng thời cam kết mua lại lượng ngoại tệ tương ứng khi giao dịch đáo hạn. Như vậy, ngân hàng có thể chuyển đổi tạm thời nguồn ngoại tệ thành tiền đồng để đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong nước mà không phải tìm kiếm thêm nguồn vay VND trên thị trường liên ngân hàng.

Điểm đáng chú ý là kỳ hạn 182 ngày, dài hơn đáng kể so với những đợt hoán đổi ngắn hạn trước đó. Điều này giúp các ngân hàng đủ điều kiện tham gia có thêm thời gian chủ động cân đối dòng tiền, giảm áp lực phải liên tục tìm nguồn thay thế khi các giao dịch ngắn hạn đáo hạn.

Tác động đầu tiên có thể xuất hiện trên thị trường tiền tệ. Khi nguồn cung tiền đồng được bổ sung, áp lực thanh khoản tại những ngân hàng tham gia có thể giảm bớt, qua đó hạn chế nhu cầu vay mượn trên thị trường liên ngân hàng. Nếu áp lực huy động vốn ngắn hạn hạ nhiệt, các ngân hàng cũng có thêm điều kiện giảm cạnh tranh lãi suất tiền gửi.

Từ đó, chính sách có thể hỗ trợ quá trình giảm chi phí vốn và tạo dư địa để các ngân hàng thực hiện yêu cầu hạ lãi suất cho vay. Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc vào quy mô giao dịch thực tế, số ngân hàng tham gia, tình trạng thanh khoản của từng tổ chức tín dụng và diễn biến nhu cầu vốn trong nền kinh tế.

Cần lưu ý, gần 48.800 tỷ đồng là lượng tiền đồng tối đa có thể được cung ứng ban đầu, không phải khoản vốn được cấp không hoàn lại cho ngân hàng. Sau 182 ngày, NHNN sẽ thu hồi tiền đồng khi các tổ chức tín dụng thực hiện nghĩa vụ mua lại USD. Vì vậy, đây là công cụ hỗ trợ thanh khoản có thời hạn, không thể thay thế nguồn vốn huy động ổn định trong dài hạn.

Một điểm khác cũng cần được phân biệt: kỳ hạn 182 ngày của giao dịch hoán đổi không đồng nghĩa với việc ngân hàng có thêm nguồn vốn dài hạn tương ứng. Các ngân hàng vẫn phải tính toán khả năng hoàn trả tiền đồng khi hợp đồng đáo hạn, đồng thời quản trị chênh lệch giữa chi phí vay ngoại tệ, tỷ giá và chi phí chuyển đổi.

Cùng với nghiệp vụ hoán đổi, Thông tư 50/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, đưa ra thay đổi đáng chú ý trong cách xác định tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR). Theo quy định được công bố, tiền vay nước ngoài, bao gồm cả trái phiếu phát hành trên thị trường quốc tế, được tính vào nguồn vốn khi xác định tỷ lệ này.

Với giới hạn LDR tối đa 95%, việc bổ sung các khoản vay nước ngoài đủ điều kiện vào nguồn vốn tính toán có thể giúp một số ngân hàng cải thiện tỷ lệ, qua đó có thêm dư địa cho vay mà không nhất thiết phải tăng tương ứng tiền gửi trong nước.

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với những ngân hàng đã chủ động huy động vốn quốc tế với quy mô lớn. Tuy nhiên, việc được tính vào nguồn vốn khi xác định LDR không có nghĩa ngân hàng được nới lỏng tất cả giới hạn an toàn hoặc có thể cho vay không giới hạn. Các tổ chức tín dụng vẫn phải đáp ứng những yêu cầu về thanh khoản, vốn tự có, quản trị rủi ro và chất lượng tài sản.

Nhìn từ phía doanh nghiệp và người dân, các giải pháp trên có thể tạo thêm điều kiện để ngân hàng duy trì cung ứng tín dụng, giảm áp lực tăng lãi suất đầu vào và từng bước hạ lãi suất cho vay. Nhưng lợi ích này không đến ngay lập tức và cũng không phân bổ đồng đều.

Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên có thể được hưởng lợi trước nếu ngân hàng thực hiện đúng định hướng giảm lãi suất. Trong khi đó, người vay mua nhà, vay tiêu dùng hoặc vay kinh doanh vẫn phải chịu mức lãi suất tùy thuộc vào chính sách của từng ngân hàng, chất lượng tín dụng và khả năng trả nợ.

Đối với người gửi tiền, việc giảm lãi suất huy động có thể khiến lợi tức tiền gửi mới, nhất là ở các kỳ hạn dài, giảm xuống. Tuy nhiên, nếu thanh khoản hệ thống được cải thiện và ngân hàng giảm được áp lực cạnh tranh huy động, thị trường tiền gửi cũng có thể ổn định hơn, hạn chế những đợt tăng lãi suất mang tính cục bộ.

Vốn ngoại và các công cụ hỗ trợ của NHNN mới chỉ giải quyết một phần bài toán nguồn vốn. Khả năng giảm lãi suất bền vững vẫn phụ thuộc vào việc huy động trong nước có theo kịp tăng trưởng tín dụng hay không, chi phí vốn thực tế giảm đến đâu và ngân hàng có kiểm soát được nợ xấu, chi phí hoạt động hay không.

Với doanh nghiệp và người vay vốn, điều cần chờ đợi không chỉ là những con số hàng tỷ USD được công bố hay lượng tiền đồng được hỗ trợ, mà là mức giảm lãi suất thực tế, khả năng tiếp cận tín dụng và điều kiện vay vốn trong những tháng tới.