Ngân hàng Nhà nước siết chuẩn an toàn theo Basel III: Nâng sức đề kháng cho các tổ chức tín dụng
Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư mới về các tỷ lệ, giới hạn bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng. Đây không đơn thuần là văn bản thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN, mà là bước dịch chuyển đáng kể trong tư duy quản lý: đưa hệ thống tiến gần hơn tới chuẩn mực Basel III – bộ tiêu chuẩn vốn và thanh khoản khắt khe đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới.
Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo Thông tư mới này là việc lần đầu đưa vào các công cụ cốt lõi của Basel III. Tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) buộc ngân hàng phải duy trì lượng tài sản thanh khoản chất lượng cao đủ để "sống sót" trong kịch bản căng thẳng 30 ngày. Song song, tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) thay đổi cách nhìn về cấu trúc vốn, yêu cầu nguồn vốn dài hạn phải đủ vững để tài trợ cho các tài sản dài hạn, thay vì phụ thuộc nhiều vào vốn ngắn hạn như trước. Bên cạnh đó, tỷ lệ đòn bẩy tối thiểu 3% được đưa vào như một "lằn ranh an toàn", giúp hạn chế tình trạng mở rộng bảng cân đối quá mức và tích tụ rủi ro.
Không chỉ siết ở cấp độ thanh khoản và vốn, dự thảo còn điều chỉnh cách đo lường hoạt động tín dụng. Việc chuyển từ LDR sang CDR cho thấy cơ quan quản lý muốn phản ánh sát thực hơn dòng chảy vốn giữa ngân hàng với nền kinh tế thực. Cách tiếp cận mới này giữ nguyên ngưỡng 85% nhưng nhấn mạnh chất lượng và bản chất của nguồn vốn, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ hình thức.
Ở góc độ pháp lý, nhiều khái niệm cũng được cập nhật để đồng bộ với các luật mới. Phạm vi "khách hàng" được mở rộng, không còn bó hẹp trong quan hệ vay – cho vay. Khái niệm "cấp tín dụng" cũng được thiết kế lại theo hướng phục vụ trực tiếp cho việc tính toán các giới hạn an toàn, bao quát cả đầu tư trái phiếu doanh nghiệp hay mua nợ. Những điều chỉnh này cho thấy cách quản lý đang chuyển từ hình thức sang bản chất rủi ro.
Dù tiêu chuẩn được nâng lên, NHNN không chọn cách áp dụng đột ngột. Lộ trình kéo dài đến cuối thập kỷ, với các ngưỡng được nâng dần theo từng năm, nhằm tạo khoảng đệm để các ngân hàng tái cơ cấu bảng cân đối. Điều này giúp giảm nguy cơ "sốc" hệ thống, nhưng vẫn giữ áp lực cải tổ liên tục.
Một thay đổi quan trọng khác là quyền giám sát được mở rộng. Cơ quan quản lý có thể yêu cầu áp dụng hệ số rủi ro cao hơn hoặc siết chặt các tỷ lệ an toàn đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, dựa trên kết quả thanh tra thực tế. Điều đó đồng nghĩa với việc kỷ luật thị trường sẽ không còn mang tính cứng nhắc, mà linh hoạt hơn – nhưng cũng khắt khe hơn.
Dự thảo lần này không chỉ nâng chuẩn kỹ thuật mà còn định hình lại cách vận hành của hệ thống ngân hàng. Khi tiến gần Basel III, các tổ chức tín dụng sẽ phải hoạt động thận trọng hơn, minh bạch hơn, đổi lại là khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động ngày càng phức tạp của thị trường tài chính.
