Ngày mãn kinh thế giới (18/10): Lắng nghe cơ thể, chăm sóc phụ nữ tuổi mãn kinh

3 năm qua, chị T. (53 tuổi, Hải Phòng) âm thầm chịu đựng những cơn bốc hỏa, vã mồ hôi bất chợt. Nghĩ rằng đây là biểu hiện bình thường của tuổi tác và sẽ tự hết, chị ngại đi khám. Nhưng các triệu chứng không thuyên giảm mà ngày càng ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Không chỉ bốc hỏa, chị còn gặp tình trạng suy giảm trí nhớ, tiểu gấp, tiểu són và khô rát, đau khi quan hệ vợ chồng. Đây đều là những vấn đề khó nói, khiến chị phải chịu đựng trong thời gian dài trước khi tìm đến bác sĩ.

Tại Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội, kết quả thăm khám ghi nhận niêm mạc âm đạo mỏng, giảm tiết dịch, tăng pH. Xét nghiệm cho thấy nồng độ estrogen còn 14,63 pg/ml. Chị được xác định đã mãn kinh và được bác sĩ tư vấn điều trị phù hợp.

Theo ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội, mãn kinh là quá trình sinh lý tự nhiên khi hoạt động của buồng trứng suy giảm và không hồi phục, kéo theo sự suy giảm estrogen. Một phụ nữ được xác định mãn kinh khi không có kinh nguyệt liên tục ít nhất 12 tháng.

Khoảng 60-80% phụ nữ có thể gặp các triệu chứng trong giai đoạn này, phổ biến là những cơn nóng bừng từ mặt, ngực lan ra toàn thân, đổ mồ hôi, hồi hộp và giấc ngủ chập chờn. Tuy nhiên, mãn kinh không chỉ dừng lại ở những biểu hiện bên ngoài.

Sự suy giảm nội tiết còn có thể khiến phụ nữ mất ngủ, lo âu, dễ cáu gắt, thậm chí xuất hiện các triệu chứng trầm cảm. Theo bác sĩ Ngọc, rối loạn dạng trầm cảm được ghi nhận ở khoảng 20% phụ nữ trong độ tuổi mãn kinh.

Ở cơ quan sinh dục, niêm mạc âm đạo có thể trở nên mỏng, khô và kém đàn hồi. Khoảng 45% phụ nữ sau mãn kinh gặp tình trạng viêm teo âm đạo, khô rát hoặc đau khi quan hệ. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến ham muốn, đời sống vợ chồng và sự tự tin của người phụ nữ.

Thế nhưng, trong gia đình, những khó chịu ấy đôi khi lại bị hiểu sai. Người chồng chỉ thấy vợ né tránh chuyện gần gũi; con cái chỉ thấy mẹ thường xuyên cáu gắt, lo lắng. Nếu không hiểu nguyên nhân, người thân có thể cho rằng phụ nữ đang “thay tính đổi nết”, vô tình khiến họ thêm mặc cảm.

Điều đáng nói là chính người trong cuộc cũng có thể hoang mang trước những thay đổi của cơ thể. Không biết đó là biểu hiện của mãn kinh hay một vấn đề sức khỏe khác, nhiều người chọn cách im lặng, chịu đựng vì ngại ngùng hoặc nghĩ rằng đây là điều không thể tránh khỏi khi có tuổi.

Theo bác sĩ Ngọc, phụ nữ trong giai đoạn mãn kinh cần chủ động nhận biết những thay đổi của cơ thể và tìm kiếm hỗ trợ y tế khi triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt. Cùng với đó, sự quan tâm của gia đình có ý nghĩa quan trọng.

Một người chồng hiểu rằng vợ né tránh chuyện gần gũi có thể vì đau rát sẽ biết cách chia sẻ, động viên thay vì trách móc. Những người con hiểu mẹ đang mất ngủ, mệt mỏi cũng có thể quan tâm, san sẻ việc nhà và kiên nhẫn hơn trong giao tiếp.

Sự thấu hiểu không có nghĩa người thân phải trở thành bác sĩ hay tự tìm cách điều trị. Đôi khi, điều cần thiết chỉ là hỏi han, lắng nghe, không vội phán xét và khuyến khích người phụ nữ đi khám khi cần thiết.

Bởi bên cạnh những triệu chứng dễ nhận biết, mãn kinh còn liên quan đến các nguy cơ sức khỏe lâu dài. Thiếu hụt estrogen là một trong những yếu tố góp phần làm giảm mật độ xương. Theo bác sĩ Ngọc, trong khoảng thời gian từ 1,5 năm trước đến 1,5 năm sau mãn kinh, mật độ xương có thể giảm khoảng 2,5% mỗi năm. Sức khỏe tim mạch cũng cần được quan tâm khi tuổi tăng và lượng estrogen nội sinh suy giảm.

Chăm sóc phụ nữ mãn kinh không chỉ là giảm bớt triệu chứng mà còn giúp họ được thăm khám, điều trị phù hợp và không phải âm thầm chịu đựng.

Trường hợp chị T. cho thấy hiệu quả của việc điều trị đúng cách. Sau khi được đánh giá các yếu tố nguy cơ, chị sử dụng liệu pháp hormone kết hợp điều chỉnh lối sống và các biện pháp cải thiện tình trạng khô, teo niêm mạc âm đạo. Sau ba tháng, các triệu chứng gần như được cải thiện hoàn toàn.

Không phải ai cũng cần liệu pháp hormone. Việc điều trị cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ. Điều quan trọng là phụ nữ không nên mặc định những khó chịu kéo dài là điều tất yếu của tuổi tác.

Mãn kinh là chặng đường tự nhiên, nhưng phụ nữ không phải đơn độc đi qua. Hiểu đúng về cơ thể, chủ động chăm sóc sức khỏe và nhận được sự sẻ chia từ gia đình sẽ giúp họ sống khỏe mạnh, tự tin hơn trong giai đoạn mới của cuộc đời.