Ngày Nước Thế giới 22/3: Khi dòng nước "khơi thông" bình đẳng giới
Thông điệp của Ngày Nước Thế giới 2026 đặt phụ nữ và trẻ em gái vào vị trí trung tâm của các giải pháp về nước.
Trao quyền cho phụ nữ trong quản lý nguồn nước không chỉ thúc đẩy bình đẳng giới mà còn là giải pháp bền vững để bảo vệ nguồn nước cho tương lai.
Khủng hoảng nước gắn với bất bình đẳng giới
Theo Báo cáo của Liên hợp quốc với tựa đề "Nước cho tất cả mọi người: Quyền và Cơ hội bình đẳng", 2,1 tỷ người vẫn thiếu nước uống được quản lý an toàn. Phụ nữ và trẻ em gái là nhân lực chính chịu trách nhiệm đi lấy và quản lý nước cho gia đình.
Phụ nữ Ấn Độ mất nhiều thời gian đi lấy nước.
Trên toàn cầu, phụ nữ và trẻ em gái dành tổng cộng 250 triệu giờ mỗi ngày để lấy nước, thời gian lẽ ra có thể dành cho giáo dục, giải trí hoặc các hoạt động tạo thu nhập. Trẻ em gái dưới 15 tuổi (7%) có khả năng phải lấy nước cao hơn trẻ em trai dưới 15 tuổi (4%).
Cơ sở vệ sinh kém ảnh hưởng không cân xứng đến hai giới, đặc biệt là ở các khu ổ chuột và vùng nông thôn. Thiếu nhà vệ sinh và nước sạch cho vệ sinh kinh nguyệt dẫn đến nhiều trường hợp trẻ em gái vị thành niên phải nghỉ học. Ước tính có khoảng 10 triệu trẻ em gái vị thành niên ở 41 quốc gia phải nghỉ học, nghỉ làm hoặc bỏ lỡ các hoạt động xã hội (từ năm 2016 đến năm 2022) vì lý do này.
"Đối với hàng triệu bé gái trên khắp thế giới, cuộc khủng hoảng nước toàn cầu không phải là điều trừu tượng. Đó là lý do khiến các em thức dậy trước bình minh để lấy nước, lý do khiến các em nghỉ học khi đến kỳ kinh nguyệt, lý do khiến sự an toàn, sức khỏe và tương lai của các em bị đe dọa. Đây là lý do tại sao cuộc khủng hoảng nước toàn cầu là một cuộc khủng hoảng đối với trẻ em, và đặc biệt là đối với các bé gái.
Giám đốc điều hành UNICEF Catherine Russell
Mặc dù đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp nước sinh hoạt, nông nghiệp, quản lý hệ sinh thái và khả năng phục hồi cộng đồng, phụ nữ vẫn bị thiếu đại diện trong quản trị, tài chính và ra quyết định về nước. Mặc dù có nhiều tuyên bố và chính sách hướng tới tiếp cận bình đẳng với nước sạch và vệ sinh nhưng sự tham gia của phụ nữ trong quản lý nước vẫn chưa đủ do sự tích hợp yếu kém vào các kế hoạch hoạt động.
Chủ đề của Ngày Nước Thế giới năm 2026 là "Nước và bình đẳng giới"
Bất bình đẳng giới trong quyền sở hữu đất đai và tài sản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận nước của phụ nữ. Quyền sử dụng nước thường gắn liền với quyền sử dụng đất, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sẵn có cho các hoạt động sản xuất như nông nghiệp.
Sự phân biệt đối xử trong quyền sử dụng đất khiến phụ nữ gặp bất lợi về mặt xã hội và kinh tế. Ở một số quốc gia, nam giới sở hữu lượng đất gấp hơn 2 lần so với phụ nữ.
Phụ nữ vẫn chưa được đại diện đầy đủ trong quản lý và quản trị nguồn nước. Dữ liệu từ 64 đơn vị cấp nước ở 28 quốc gia có thu nhập thấp và trung bình cho thấy, chưa đến 1/5 số người lao động trong lĩnh vực nước là phụ nữ và họ được trả lương thấp hơn so với nam giới.
Vì vậy, chủ đề "Nước và bình đẳng giới" của Ngày Nước Thế giới năm 2026 nhấn mạnh rằng: Đảm bảo công bằng trong tiếp cận nước không thể tách rời việc trao quyền cho phụ nữ. Bởi lẽ, khi phụ nữ bị hạn chế cơ hội tiếp cận nước sạch, họ cũng bị hạn chế cơ hội phát triển.
Phụ nữ - lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nguồn nước
Theo UNICEF, khi các dịch vụ nước sạch và vệ sinh được thiết kế dành riêng cho trẻ em gái, nhà vệ sinh an toàn, nước sạch gần nhà, hỗ trợ sức khỏe kinh nguyệt, dịch vụ đáng tin cậy tại trường học và các cơ sở y tế, tác động sẽ tức thì và mang tính chuyển đổi. Năm 2025, UNICEF đã hỗ trợ 8,9 triệu phụ nữ và trẻ em gái vị thành niên được tiếp cận với các dịch vụ sức khỏe và vệ sinh kinh nguyệt.
Trẻ em châu Phi tiếp cận nước sạch
"Chúng ta phải đặt trẻ em gái, nhu cầu, tiếng nói và vai trò lãnh đạo của các em vào trung tâm của các quyết định về nước. Chúng ta phải đầu tư vào hệ thống WASH (Nước, Vệ sinh và Sức khỏe) hỗ trợ nhu cầu của các em. Chúng ta phải nhận ra nước thực sự là gì: Một động lực của sức khỏe, giáo dục, sự bảo vệ và cơ hội kinh tế... Cuộc khủng hoảng nước toàn cầu có thể giải quyết được. Nhưng chỉ khi chúng ta giải quyết nó vì trẻ em và trước hết là vì trẻ em gái", UNICEF khẳng định.
Nước là tài nguyên thiết yếu đối với sự sống của con người và là yếu tố duy trì sự cân bằng của các hệ sinh thái trên Trái đất. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Liên hợp quốc đã chọn ngày 22/3 hằng năm là Ngày Nước Thế giới (World Water Day) và chính thức tổ chức từ năm 1993.
Sự kiện này nhằm kêu gọi cộng đồng quốc tế nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm và hiểu rõ hơn giá trị của nước đối với đời sống con người cũng như môi trường sinh thái của nhiều loài sinh vật cùng tồn tại trên hành tinh.
Với chủ đề "Nước và bình đẳng giới", Ngày Nước Thế giới 2026 đặt phụ nữ và trẻ em gái vào vị trí trung tâm của các giải pháp về nước. Thông điệp của Ngày Nước Thế giới năm nay kêu gọi tăng cường tiếng nói, vai trò lãnh đạo và quyền tham gia của phụ nữ trong các quyết định liên quan đến quản lý tài nguyên nước và cung cấp dịch vụ nước – vệ sinh. Khi phụ nữ được tham gia bình đẳng trong quá trình ra quyết định, hệ thống nước và vệ sinh không chỉ đáp ứng tốt hơn nhu cầu thiết yếu mà còn góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng, thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao mức độ bình đẳng trong xã hội.
Theo UNICEF, nước có thể trở thành một động lực mạnh mẽ để thúc đẩy bình đẳng giới. Nhưng điều đó chỉ có thể đạt được khi các chính sách và giải pháp được xây dựng dựa trên cách tiếp cận quyền con người. Trong đó, quyền tiếp cận nước sạch và dịch vụ vệ sinh an toàn được xem là quyền cơ bản của mỗi cá nhân và là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững.
Phụ nữ bảo vệ nguồn nước
Chiến dịch Ngày Nước Thế giới năm 2026 do UNICEF và UN Women chủ trì, phối hợp cùng hơn 30 tổ chức và đối tác thuộc mạng lưới UN-Water. Mục tiêu của chương trình là lan tỏa thông điệp toàn cầu về bảo vệ tài nguyên nước, đồng thời thúc đẩy các hành động cụ thể nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Trong lời kêu gọi thu hẹp khoảng cách giới trong tiếp cận nguồn nước, Liên hợp quốc đưa ra các khuyến nghị, bao gồm:
- Loại bỏ các rào cản pháp lý, thể chế và tài chính đối với quyền bình đẳng của phụ nữ về nước, đất đai và dịch vụ.
- Mở rộng tài chính và ngân sách đáp ứng giới với các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ.
- Đầu tư vào dữ liệu về nước được phân tích theo giới để làm rõ sự bất bình đẳng giới và định hướng chính sách.
- Đánh giá cao lao động không được trả lương liên quan đến nước trong các quyết định lập kế hoạch, định giá và đầu tư.
- Tăng cường năng lực của phụ nữ, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học và kỹ thuật về quản trị nguồn nước.
