Ngày Quốc tế Lao động 1/5: Tăng cường các biện pháp bảo vệ pháp lý cho lao động nữ

Ngày Quốc tế Lao động 2026 chứng kiến phong trào lao động toàn cầu ngày càng tập trung vào sự giao thoa giữa công bằng giới, ổn định kinh tế và các biện pháp bảo vệ pháp lý cho lao động nữ. Trọng tâm về quyền lao động của phụ nữ đã chuyển từ việc chỉ đơn thuần đại diện sang công bằng cấu trúc và thiết kế lại hệ thống cân bằng công việc - gia đình. 

Hoạt động vận động năm nay chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các kết quả gần đây của Ủy ban Liên hợp quốc về Địa vị Phụ nữ lần thứ 70 (CSW70), tập trung vào chủ đề thu hẹp khoảng cách giữa "quyền trên giấy tờ" và "quyền trong thực tiễn". 

Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và UN Women đang nhấn mạnh các trụ cột chính cho lễ kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động năm 2026:

- Tiếp cận công lý tại nơi làm việc: Trong vai trò kinh tế, phụ nữ trên toàn cầu chiếm khoảng 30% các vị trí quản lý. Liên minh châu Âu (EU) đang trên đà đạt được mục tiêu năm 2026 là phụ nữ nắm giữ ít nhất 33% tổng số vị trí giám đốc và 40% vị trí giám đốc không điều hành trong các công ty niêm yết lớn.

Thế nhưng, dữ liệu toàn cầu hiện tại cho thấy phụ nữ chỉ nắm giữ 64% các quyền pháp lý mà nam giới được hưởng, một khoảng cách mà các công đoàn lao động đang nhấn mạnh như một nguyên nhân chính gây ra bất bình đẳng kinh tế. Cần có luật chống phân biệt đối xử để giải quyết các "vùng thiếu công lý" nơi phụ nữ, đặc biệt là trong nền kinh tế phi chính thức, không đủ khả năng hoặc không tiếp cận được trợ giúp pháp lý đối với hành vi quấy rối.

Một sự thay đổi lớn trong năm 2026 là việc phân loại công việc chăm sóc (chăm sóc trẻ em, chăm sóc người già) không phải là sự lựa chọn cá nhân mà là cơ sở hạ tầng kinh tế thiết yếu. Các công đoàn đang thúc đẩy các thiết kế lực lượng lao động "bao gồm cả lao động chăm sóc".

ILO đặc biệt nhấn mạnh rằng bình đẳng giới đòi hỏi các chương trình y tế xã hội cung cấp an ninh thu nhập trong thời gian ốm đau và thai sản, đặc biệt là đối với 34% phụ nữ trên toàn cầu vẫn thiếu các biện pháp bảo vệ pháp lý. 39% phụ nữ cho biết phải sử dụng thời gian "ngoài giờ làm việc" để theo kịp sự phát triển của AI nhằm duy trì sự phù hợp về chuyên môn. 

Mặt khác, mặc dù tỷ lệ đại diện trong quản lý cấp trung đang tăng lên, 57% chuyên gia cho biết phụ nữ vẫn bị thiếu đại diện đáng kể trong các vai trò điều hành cấp cao.

Một môi trường làm việc lành mạnh về mặt tâm lý xã hội có nghĩa là một nơi làm việc mà người lao động cảm thấy an toàn, được tôn trọng, được lắng nghe và được hỗ trợ. Một nơi mà có sự tin tưởng thay vì sợ hãi, sự hợp tác thay vì căng thẳng và phẩm giá thay vì bóc lột. Nơi làm việc an toàn cho lao động nữ, sự bảo vệ đặc biệt cho lao động di cư và một hệ thống lương hưu vững mạnh là nhu cầu cấp thiết hiện nay.

- Động lực tăng trưởng bạc: Một trọng tâm cụ thể cho năm 2026 là việc tích hợp phụ nữ lớn tuổi vào thị trường lao động. Tại các khu vực như Nhật Bản và châu Âu, các chính sách đang được phân tích để hỗ trợ "Tăng trưởng bạc" - đảm bảo rằng phụ nữ trên 50 tuổi, những người thường phải đối mặt với gánh nặng kép của việc chăm sóc người già và sự phân biệt đối xử về tuổi tác trong nghề nghiệp, có con đường thăng tiến lên vị trí lãnh đạo và nâng cao kỹ năng số thay vì bị đẩy vào nghỉ hưu sớm.

Ở Liên minh châu Âu (EU), tỷ lệ việc làm của nữ giới đã tăng từ 55% lên 70%, và trong số 30 triệu việc làm mới được tạo ra kể từ năm 1995, phụ nữ chiếm đến 2/3.

- Lao động kỹ thuật số vùng nông thôn: Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua nghị quyết tuyên bố năm 2026 là Năm Quốc tế Phụ nữ nông thôn. Nghị quyết này đánh dấu một bước ngoặt trong phong trào toàn cầu hướng tới phát triển nông nghiệp và bình đẳng giới. 

Theo báo cáo của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO), ở nhiều quốc gia, phụ nữ chịu trách nhiệm sản xuất từ 60% đến 80% nguồn cung cấp thực phẩm. FAO nhấn mạnh sự tham gia của phụ nữ trong phát triển kinh tế và kêu gọi thu hẹp khoảng cách giới về năng suất và tiền lương, trao quyền cho phụ nữ làm việc trong các hệ thống nông nghiệp. 

Ở cấp độ toàn cầu, việc trao quyền cho phụ nữ trong nông nghiệp là rất quan trọng để đạt được các mục tiêu an ninh lương thực và phát triển bền vững.

ILO chú trọng cách thức sử dụng các nền tảng kỹ thuật số để đưa các hợp tác xã do phụ nữ lãnh đạo ở nông thôn (chẳng hạn như các hợp tác xã thêu hoặc thủ công mỹ nghệ) vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngày Quốc tế Lao động bắt nguồn từ cuối thế kỷ 19 khi quá trình công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng và người lao động phải đối mặt với những điều kiện thực sự khó khăn như giờ làm việc dài, giờ làm việc muộn và hầu như không có quyền lợi.

Tháng 5/1886, công nhân Mỹ tổ chức một cuộc đình công toàn quốc để yêu cầu ngày làm việc 8 giờ. Một cuộc biểu tình ôn hòa được tổ chức tại Quảng trường Haymarket, nơi một quả bom được ném vào dẫn đến bạo lực và nhiều người thiệt mạng do vụ nổ. Sự kiện Haymarket ở Chicago (Mỹ) đã làm rung chuyển thế giới và củng cố tiếng nói về quyền của người lao động ở cấp độ quốc tế.

Năm 1889, Tổ chức Lao động Quốc tế và các nhóm xã hội chủ nghĩa đã tuyên bố ngày 1/5 là Ngày Quốc tế Lao động để tưởng nhớ cuộc đấu tranh và những khó khăn này. Theo thời gian, ngày này trở thành một ngày lễ trên toàn thế giới để công nhận quyền và phẩm giá của người lao động.