Ngày Sách 21/4: Khuyến khích người trẻ đọc sách có chiều sâu

Ưu tiên "đọc nhanh"

Sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi rõ rệt cách người trẻ tiếp cận sách. Nếu trước đây việc đọc chủ yếu gắn với sách giấy, thư viện hay hiệu sách, thì nay nội dung có thể được tiếp cận qua audiobook, ebook hoặc các video tóm tắt ngắn trên mạng xã hội.

Nhịp sống nhanh khiến nhiều bạn trẻ ưu tiên những hình thức "đọc nhanh" để tiết kiệm thời gian, tranh thủ tiếp nhận kiến thức khi di chuyển, làm việc nhà hay giải trí. Điều này giúp việc đọc trở nên linh hoạt hơn, không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian.

Tuy nhiên, việc chuyển dịch sang các hình thức nghe - xem cũng đặt ra câu hỏi về chiều sâu tiếp nhận tri thức. Nội dung tóm tắt giúp nắm ý chính nhưng khó truyền tải trọn vẹn cảm xúc, lập luận và quá trình phát triển của một cuốn sách. 

Trong khi đó, đọc sách giấy hoặc đọc toàn văn vẫn được nhiều người trẻ xem là cách tiếp cận chậm hơn nhưng bền vững, giúp suy ngẫm và ghi nhớ tốt hơn. Vì vậy, thay vì thay thế hoàn toàn, các hình thức mới đang tồn tại song song với cách đọc truyền thống, tạo nên thói quen đọc đa dạng hơn trong giới trẻ hiện nay.

Lê Hoàng Phát, sinh viên Đại học Quốc tế (ĐH Quốc gia TPHCM), cho biết mỗi tháng thường đọc khoảng một cuốn sách, nhưng phần lớn thời gian tiếp cận nội dung qua audiobook hoặc video tóm tắt. Với Phát, đây là cách tận dụng thời gian khi di chuyển, làm việc nhà hay sinh hoạt hằng ngày, vừa giải trí vừa tiếp nhận kiến thức. Tuy vậy, nam sinh vẫn giữ thói quen đọc sách giấy khi có thời gian rảnh vì cảm giác lật từng trang, mùi giấy và nhịp đọc chậm giúp suy ngẫm sâu hơn.

Trong khi đó, Đỗ Ngọc Phương Trinh, sinh viên ngành Công nghệ sinh học, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TPHCM) vẫn ưu tiên sách giấy trong phần lớn thời gian đọc. Mỗi tháng, Trinh đọc khoảng 1-2 cuốn và chỉ sử dụng ebook với tài liệu học tập. Nữ sinh ít nghe audiobook, chỉ nghe khi đi xe buýt, và cũng hạn chế xem clip tóm tắt vì muốn tự khám phá nội dung.

"Theo tôi, các bản tóm tắt chỉ giúp nắm ý chính, nhưng khó truyền tải vẻ đẹp câu chữ và cảm xúc của tác phẩm. Đọc nhanh trên mạng giúp tiếp cận thông tin nhanh, song việc đọc sách giấy mang lại trải nghiệm sâu hơn, dễ ghi nhớ và tạo dấu ấn cảm xúc lâu dài", Phương Trinh chia sẻ.

Từ hai cách tiếp cận khác nhau có thể thấy, người trẻ hiện nay không từ bỏ sách giấy mà đang linh hoạt kết hợp nhiều hình thức đọc. Audiobook, ebook hay video tóm tắt đóng vai trò hỗ trợ, giúp tối ưu thời gian, trong khi đọc sách truyền thống vẫn được xem là phương thức tiếp nhận tri thức một cách sâu và bền vững hơn.

Hình thành thói quen đọc sách có chiều sâu 

Từ góc nhìn giáo dục, cô Nguyễn Thị Hồng Hà, quản lý tại hệ thống mầm non SMA Splendora, cho rằng việc tiếp cận ebook, audiobook hay video tóm tắt giúp nội dung trở nên sinh động, dễ thu hút trẻ. Tuy nhiên, nếu phụ thuộc quá nhiều vào hình thức "xem - nghe", khả năng tưởng tượng, cảm thụ và ghi nhớ sâu có thể bị hạn chế. Vì vậy, nhà trường cần duy trì thói quen đọc qua các khung giờ đọc cố định, kết hợp hoạt động trải nghiệm như vẽ tranh, đóng kịch, kể chuyện hoặc làm sách để tăng hứng thú và phát triển tư duy.

Thầy Nguyễn Trọng Đạt, giáo viên chủ nhiệm lớp 12N2, Trường THPT Hồng Hà (Hà Nội), cũng nhận định: đọc tóm tắt giúp nắm nội dung nhanh nhưng dễ làm giảm khả năng tập trung và kỹ năng đọc hiểu. Theo thầy Đạt, cần giao nhiệm vụ đọc thường xuyên, kèm câu hỏi kiểm tra nội dung, đồng thời kết hợp hoạt động trải nghiệm để duy trì thói quen đọc và khuyến khích học sinh sử dụng công nghệ như công cụ hỗ trợ, không thay thế sách truyền thống.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Nguyễn Hữu Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Thông tin - Thư viện, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, cho rằng, khoảng 10 năm trở lại đây, công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, mạng internet được cải thiện tốc độ truy cập, các nền tảng mạng xã hội khá đa dạng, cùng thêm đời sống gấp gáp và mọi thứ dường như thay đổi khá nhanh.

Điều này tác động đến khả năng ra quyết định của người trẻ cũng nhanh hơn, dường như sự bùng nổ thông tin như hiện nay khiến người trẻ "bị ngợp" giữa những luồng thông tin khổng lồ đang tăng lên từng giờ. Nếu thiếu kỹ năng quản trị thông tin, họ dễ bị hút theo những luồng thông tin từ thiết bị di động cầm tay thông minh, cuốn theo những nguồn tin được biên tập hấp dẫn từ các nền tảng mạng xã hội...

Cũng chính vì sự hấp dẫn của loại hình tài liệu nghe, nhìn như ebook, audiobook hay clip tóm tắt sách đã tác động hết sức mạnh mẽ đến thói quen đọc sách giấy của giới trẻ. Dường như một bộ phận lớn giới trẻ thích đọc trên máy tính, đọc trên điện thoại di động, máy tính bảng rất tiện lợi thay cho việc đến thư viện hay đến hiệu sách mua một cuốn sách giấy để đọc.

Tuy nhiên nhiều người trẻ chưa phân biệt được hoặc chưa quan tâm những ebook, audiobook hay clip tóm tắt sách nào có bản quyền hay không có bản quyền. Khái niệm dùng ebook, audiobook có bản quyền vẫn là gì đó còn xa lạ với người trẻ. Vậy nên họ vẫn ưu tiên sử dụng những nguồn chia sẻ ebook, audiobook hay clip tóm tắt sách trên không gian mạng, dễ dàng download về máy tính để sử dụng lâu dài.

Theo TS. Nguyễn Hữu Nghĩa, hình thức tiếp cận thông tin qua audiobook hay video tóm tắt sách hay đọc trực tiếp sách giấy truyền thống là các việc khác nhau. Các hình thức này đều có lợi ích và đều có những tương tác qua lại hỗ trợ lẫn nhau. Với người có nhu cầu tiếp cận thông tin giải trí thì việc nghe qua audiobook khá tiện lợi. Với người bận rộn, ít thời gian đọc sách thì video tóm tắt sách lại là một giải pháp tốt để tiếp cận thông tin. Mỗi cá nhân sẽ tự lựa chọn cho mình cách thức tiếp cận thông tin phù hợp, tự quyết định lựa chọn hình thức thông tin phù hợp theo nhu cầu thực tế.

Để khuyến khích người trẻ đọc sách có chiều sâu, TS. Nguyễn Hữu Nghĩa cho rằng cần giải pháp đồng bộ từ nhà trường, thư viện và xã hội. Nhiều năm nay, Cục Văn hoá Cơ sở, Gia đình và Thư viện đã có hành động tích cực khi triển khai chương trình "Đại sứ Văn hoá đọc" trên toàn quốc. Điều đó góp phần vào quá trình hình thành thói quen đọc sách một cách bền vững và có chiều sâu trong cộng đồng và đặc biệt là giới trẻ.