Nghệ nhân gốm sứ Phạm Anh Đạo: “Sang nhờ vợ”
Vợ chồng chị Trinh - anh Đạo bên chiếc chóe Tứ Linh
Từng là trẻ khiếm thính, khi lớn lên, khả năng nghe và nói của Phạm Anh Đạo (xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội) được cải thiện nhưng vẫn rất khó khăn. Nhờ có người vợ bên cạnh, anh không những vững vàng hơn mà còn được vinh danh là Nghệ nhân Hà Nội trong lĩnh vực gốm sứ.
Ít ai ngờ cô gái Mỹ Trinh duyên dáng, khéo tay hay làm của làng gốm Kim Lan (huyện Gia Lâm, Hà Nội) lại khước từ những đám môn đăng hộ đối để đến với chàng trai khiếm thính Phạm Anh Đạo. Cho tới bây giờ, khi anh chị đã có 2 mặt con và mái ấm hạnh phúc, đủ đầy, nhiều người vẫn thắc mắc muốn biết tường tận về câu chuyện tình của 2 người.
Chị Mỹ Trinh gặp anh Đạo trong một buổi hội làng. Khi cùng bạn bè đi qua nơi anh Đạo đang biểu diễn làm gốm theo phương pháp truyền thống, chị có ấn tượng mạnh và nảy sinh cảm tình nhưng chị chưa biết anh Đạo bị nặng tai và hạn chế trong giao tiếp, nói năng. Chỉ là cảm tình như vậy, rồi chị trở về nhà với các công việc hàng ngày.
Bỗng nhiên một hôm anh Đạo được anh họ của chị Trinh "mai mối": "Đạo là bạn anh, nó giỏi lắm nhưng nghễnh ngãng, nặng tai, nó đã thấy em và muốn được làm quen, anh thì ái ngại quá nên phải hỏi trước". Mặc dù có ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên nhưng khi biết hoàn cảnh anh Đạo như vậy, chị Trinh ngần ngại. Thế rồi, sẵn cảm tình, chị vẫn đồng ý để Đạo đến chơi.
Khi tiếp xúc, chị dần dần thấy thương Đạo nhưng chưa yêu anh, lâu dần quý mến sự chân thành, thật thà của Đạo. Như một cái duyên, anh chị quyết định đến với nhau. Bố mẹ Trinh ban đầu mặc kệ, sau biết ý định của 2 người đã phản đối kịch liệt, song chị vẫn quyết tâm đến với anh.
Nghệ nhân gốm Phạm Anh Đạo
Thoát khỏi nghèo khó
Sau đám cưới, cô gái trẻ 22 tuổi vô lo vô nghĩ mới nhận ra những khó khăn vất vả mà 2 vợ chồng phải đối diện không hề đơn giản. Mặc dù Đạo có tài năng nhưng sở trường làm gốm theo phương pháp thủ công truyền thống của anh chậm hơn nhiều so với làm gốm theo công nghệ đổ rót; những sản phẩm Đạo làm chưa được biết tới; so với bề mặt chung của hàng gốm sứ làm theo công nghệ đổ rót thì hàng gốm sứ của Đạo không thể đều đặn, đẹp đẽ, tươi sáng và bóng bẩy bằng. Đạo lại gặp khó khăn trong việc nghe và nói nên mọi sinh hoạt trong gia đình không như các gia đình khác. Cưới xong, Trinh lại mang bầu ngay, vậy là bộn bề bao khó khăn.
Thấy chồng quá đam mê, không cần biết tới thu nhập thế nào khiến chị lo âu và thuyết phục anh làm hàng gốm sứ theo phương cách mới, song anh Đạo không nghe. Nhìn chồng xoay trần từ A đến Z, không kể ngày đêm, mưa nắng, cứ nghĩ ra ý tưởng nào mới, anh Đạo lại bật dậy và sà vào bàn xoay hoặc hí hoáy với màu men mới.
Thương chồng, quan sát anh làm và nhìn ngắm những sản phẩm gốm thủ công, chị Trinh bỗng nhận ra dáng vẻ thân thương và hồn cốt sau mỗi sản phẩm: kiểu dáng dung dị nhưng tinh tế, màu sắc đơn giản trang nhã nhưng ấm áp, hoa văn không rực rỡ nhưng mang đậm nét văn hóa truyền thống. Chị đã gác việc làm gốm theo công nghệ mới và chuyên tâm giúp chồng thực hiện những lò gốm thủ công. Các bạn nghề, những nghệ nhân trong làng, những nghệ sĩ từ nơi khác tới bắt đầu yêu thích sản phẩm của anh Đạo. Họ giới thiệu và ghé thăm quan nhiều. Anh được mời đi dự các triển lãm, tham gia thực hiện các sản phẩm trưng bày, tài năng của anh được công nhận và khen ngợi. Bắt đầu có đơn hàng của người nước ngoài. Bà con buôn bán ở các đại lý cũng đặt hàng, nhiều khi không còn hàng để bán.
Không thiết tha danh hiệu
Kinh tế của họ được cải thiện rõ rệt, đời sống được nâng cao. Bên cạnh các sản phẩm gia dụng hoặc trưng bày loại nhỏ và vừa, anh Đạo còn thực hiện những sản phẩm vuốt tay có kích cỡ lớn như đôi chóe Tứ Linh cao chừng 2m, bán kính 2 người ôm của anh để tham gia chưng bày Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và được trao Bằng Kỷ lục Việt Nam 2016.
Cho tới nay, ngoài việc đam mê làm nghề, anh Đạo còn cùng vợ tham gia học Khiêu vũ quốc tế, đây là điều thật kỳ lạ vì anh cảm thụ âm nhạc tốt và chỉ nhìn thầy đi một lượt đã đi lại chính xác.
Sau năm 2011, khi anh được công nhận là Nghệ nhân Hà Nội, đã có nhiều lời thúc giục anh làm hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, rồi Nghệ nhân Nhân dân nhưng anh Đạo đều từ chối với lý do anh không có khả năng thuyết trình về sản phẩm tham dự. Song, kỳ thực, với danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội, nếu chị Trinh không "làm mánh" để chồng ký vào Hồ sơ tham dự thì anh cũng chẳng chịu làm. Anh Đạo tâm sự: "Với tôi, chỉ cần được là 1 trong 10 Công dân tiêu biểu của Hà Nội đã vinh dự lắm rồi!".
