Nhà - nơi trở về an toàn nhất

Khích lệ con chuyện trò - lắng nghe con chia sẻ

Với chị Phan Hồng Giang, giảng viên, thành viên Hội Khoa học Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, cùng người bạn đời cũng làm công tác giảng dạy, sự đồng hành và tin tưởng là nguyên tắc được xây dựng từ khi hai con còn nhỏ.

Vợ chồng chị luôn nhắc các con rằng, dù chuyện gì xảy ra, gia đình vẫn là nơi an toàn để trở về. Theo chị Giang, sự chia sẻ chỉ đến khi con cảm thấy mình được lắng nghe và tôn trọng.

Chị vẫn nhớ một lần, con trai đi học về, lên phòng ngồi một mình rất lâu rồi bất ngờ hỏi: "Mẹ ơi, con có phải là một sinh vật lạ không?". Thay vì vội đưa ra lời khuyên, chị gác công việc, ngồi bên con và lắng nghe câu chuyện phía sau câu hỏi ấy. Chị muốn hiểu điều gì khiến con tổn thương và vì sao con lại có cảm giác như vậy.

"Điều quan trọng lúc đó không phải là giải thích ngay cho con đúng hay sai, mà là để con biết cảm xúc của mình được nhìn nhận. Khi con cảm thấy được đồng cảm, con sẽ dễ dàng chia sẻ hơn", chị Giang chia sẻ.

Với chị, cha mẹ có thể đưa ra lời khuyên nhưng cần để con có không gian suy nghĩ và tự giải quyết vấn đề. Vì thế, khi các con bước vào tuổi thiếu niên và ít chủ động kể chuyện hơn, chị không xem đó là dấu hiệu của khoảng cách.

Trước đây, những năm tiểu học, hai con không có thói quen kể hết mọi chuyện ở trường với bố mẹ. Để khích lệ, tạo sợi dây gắn kết cùng con, hàng ngày vợ chồng chị Giang chủ động hỏi han việc học hành, bạn bè và những điều diễn ra trong ngày. Dần dà, việc trò chuyện, chia sẻ với bố mẹ mỗi ngày trở thành nhu cầu tự nhiên của các con. Điều chị Giang cảm thấy rất yên tâm, đó là khi gặp chuyện khó khăn, các con vẫn luôn nghĩ đến bố mẹ đầu tiên.

Vun đắp niềm tin, sự thấu hiểu trong gia đình

Niềm tin gia đình được vun đắp qua cách cha mẹ đồng hành với con trong những trải nghiệm hàng ngày. Từ nhỏ, hai con của chị Giang được tham gia các khóa học kỹ năng sống, những chuyến đi và nhiều hoạt động cùng bố mẹ. Qua đó, các con có cơ hội rèn sự tự lập, trách nhiệm và khả năng đưa ra lựa chọn.

Khi đến tuổi trưởng thành, các con vẫn luôn trò chuyện nhưng có những góc riêng không cần thiết phải chia sẻ với bố mẹ. Chị Giang cho rằng, đó là điều tự nhiên. "Cha mẹ không cần biết hết mọi suy nghĩ của con, miễn là khi gặp khó khăn, con vẫn tin tưởng tìm đến gia đình", chị Giang bày tỏ.

Chị Giang nhớ lại, hồi dịch COVID-19 từng là một thử thách khi việc phải ở nhà trong thời gian dài ảnh hưởng đến tâm lý của các con. Trước những bất đồng, vợ chồng chị chọn cách ngồi lại, tìm hiểu nguyên nhân, giải thích và lắng nghe thay vì yêu cầu con lập tức làm theo. Theo chị Giang, khi hiểu lý do phía sau một quyết định, trẻ sẽ dễ hợp tác hơn việc chỉ nhận mệnh lệnh từ người lớn.

Là một giảng viên, chị từng có những định hướng nhất định cho tương lai của các con dựa trên năng lực và sở thích. Tuy nhiên, trong quá trình đồng hành, chị nhận ra, lựa chọn mà cha mẹ cho là phù hợp chưa chắc đã là con đường con muốn đi. Các con vẫn lắng nghe ý kiến của bố mẹ và chủ động tìm hướng đi riêng, đặc biệt là người con trai. Bố mẹ có thể cùng phân tích ưu điểm, hạn chế của từng lựa chọn, đưa ra lời khuyên nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con.

Từng nhiều năm làm công tác tư vấn, định hướng cho các bạn trẻ về học tập và nghề nghiệp, chị Giang hiểu hơn ai hết rằng kỳ vọng của cha mẹ cần có giới hạn. Khi kỳ vọng biến thành áp lực, cả cha mẹ và con cái đều dễ mệt mỏi.

Quan điểm ấy cũng được thể hiện rõ trong cách chị nhìn nhận việc học hành của con. Mỗi năm học mới, thay vì đặt nặng điểm số và thành tích, gia đình ưu tiên sức khỏe, sự cân bằng và tinh thần tự giác. Bố mẹ không yêu cầu con phải đứng đầu lớp hay đạt thành tích nổi bật, điều chị Giang mong muốn là các con sống tử tế và cố gắng hết khả năng.

Trong các buổi họp phụ huynh, chị từng đề nghị giáo viên hạn chế giao bài tập vào những kỳ nghỉ lễ, Tết, nghỉ hè và tăng cường các hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Bởi trẻ cần thời gian nghỉ ngơi, vui chơi, khám phá cuộc sống và học những kỹ năng khó có được từ sách vở.

Với chị Giang, điều quan trọng cha mẹ có thể chuẩn bị cho con là một nền tảng tinh thần vững vàng. Để nếu một ngày con có bị thất bại, vấp ngã hay gặp bế tắc, con biết mình có thể trở về và cùng gia đình tìm cách tháo gỡ. Khi con trưởng thành, cha mẹ có thể không còn biết hết những gì diễn ra trong cuộc sống của con. Sự gắn kết vì thế được giữ bằng cách tôn trọng, lắng nghe khi con cần và để con luôn biết rằng: cuộc sống dù biến động như thế nào thì gia đình vẫn luôn ở đó chờ con.