Nhà ở xã hội gần cán đích, người lao động vẫn khó chạm tới giấc mơ an cư

Muốn mua nhà nhưng vẫn mắc ở khâu xác nhận

Làm việc tại nhiều công trường xây dựng nhà ở xã hội, anh Nguyễn Văn Linh (đang tạm trú tại Hà Nội) hiểu rõ ý nghĩa của những căn nhà dành cho người thu nhập thấp. Với mức lương khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, anh Linh cùng vợ và hai con vẫn đang phải thuê trọ. Khi thấy nhiều dự án nhà ở xã hội được triển khai, vợ chồng anh bàn nhau tích góp, tìm hiểu thủ tục để mua một căn hộ, dù ở xa trung tâm cũng được.

Khi dự án nhà ở xã hội tại phường Đại Mỗ mở bán, anh Linh bắt tay chuẩn bị hồ sơ. Thu nhập của anh có thể được đơn vị sử dụng lao động xác nhận, nhưng hồ sơ lại vướng ở phần thu nhập của vợ là chị Tạ Hồng Hà, 28 tuổi, làm nghề tự do, không có hợp đồng lao động.

Hai vợ chồng đã tìm đến cảnh sát khu vực, sau đó đến công an phường để hỏi thủ tục xác nhận nhưng không thành công. Lý do được đưa ra là lực lượng công an chưa có đủ dữ liệu, cơ sở để xác định một người làm nghề tự do thực tế kiếm được bao nhiêu tiền mỗi tháng. Thiếu giấy tờ này, hồ sơ mua nhà của gia đình anh Linh chưa thể hoàn thiện.

Câu chuyện tương tự xảy ra với chị Nguyễn Ánh Hồng, trú tại khu vực Hà Đông. Ở nhà chăm con, chị tranh thủ bán hàng online để có thêm thu nhập phụ giúp chồng. Khi biết nhiều dự án nhà ở xã hội được triển khai, chị hy vọng gia đình có thể đăng ký mua một căn hộ, kể cả ở xa trung tâm.

Sau nhiều lần tìm hiểu và được người quen hướng dẫn, chị Hồng đã chuẩn bị gần như đầy đủ hồ sơ. Tuy nhiên, giấy tờ chứng minh đối tượng và thu nhập theo Mẫu số 05 vẫn chưa thể hoàn thiện. Chị nhiều lần đến công an phường đề nghị xác nhận nhưng được trả lời cần chờ hướng dẫn thêm, bởi cơ quan này chưa có đủ căn cứ, dữ liệu để xác định mức thu nhập thực tế của chị.

Một chỉ huy công an phường tại Hà Nội (xin giấu tên) cho biết, việc chưa xác nhận được thu nhập không xuất phát từ mong muốn gây khó dễ cho người dân. Theo vị này, công an có thể nắm thông tin về nhân thân, cư trú của công dân trên địa bàn, nhưng không đủ căn cứ để biết một người làm nghề tự do kiếm được bao nhiêu tiền mỗi tháng. "Chúng tôi chỉ có thể biết công dân đó có sinh sống trên địa bàn hay không? Lý lịch nhân thân thế nào, chứ chúng tôi không đủ căn cứ để biết họ thu nhập bao nhiêu?", vị này chia sẻ.

Thực tế trên cho thấy khó khăn không chỉ nằm ở việc giao trách nhiệm xác nhận cho cơ quan nào, mà còn ở cách thức thực hiện. Nghị định 261/2025/NĐ-CP quy định công an cấp xã là cơ quan xác nhận đối với người thuộc diện thu nhập thấp tại đô thị không có hợp đồng lao động. Sau đó, Nghị định 54/2026/NĐ-CP làm rõ hơn quy trình: người dân kê khai, cam kết thu nhập; công an cấp xã xác nhận thông tin nhân thân, cư trú và phối hợp với cơ quan liên quan xác minh, hậu kiểm khi cần thiết.

Tuy nhiên, nếu chưa có hướng dẫn thống nhất, đầu mối phối hợp và căn cứ kiểm chứng phù hợp, người dân vẫn có thể lúng túng khi kê khai, còn cơ quan cơ sở gặp khó trong quá trình thực hiện. Vì vậy, cần làm rõ cơ quan nào có thể cung cấp dữ liệu liên quan, cách thức phối hợp xác minh và trách nhiệm của từng đơn vị, để người lao động có thể hoàn thiện hồ sơ mà không phải đi lại, chờ đợi nhiều lần.

Nhiều căn nhà được tính vào mục tiêu, nhưng cơ hội an cư vẫn xa

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, lũy kế đến tháng 10/2026, cả nước có 954 dự án nhà ở xã hội với quy mô 926.329 căn, tương đương 92,6% chỉ tiêu của Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong nỗ lực thúc đẩy phát triển nhà ở dành cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp.

Tuy nhiên, trong số này, chỉ có 226.019 căn thuộc 366 dự án đã hoàn thành; 369.735 căn thuộc 298 dự án đã khởi công, đang triển khai xây dựng; còn 330.575 căn thuộc 290 dự án mới được chấp thuận chủ trương đầu tư.

Như vậy, số căn đã hoàn thành mới chiếm khoảng 22,6% mục tiêu 1 triệu căn. Con số 92,6% phản ánh tổng quy mô dự án ở nhiều giai đoạn khác nhau, chứ không đồng nghĩa với việc đã có từng ấy căn hộ hoàn thiện, sẵn sàng bàn giao cho người dân.

Ngay cả khi nguồn cung tiếp tục tăng, cơ hội an cư cũng không tự động mở rộng nếu người có nhu cầu thực vẫn gặp khó trong quá trình tiếp cận. Trường hợp của anh Linh và chị Hồng cho thấy một rào cản ngay từ khâu hoàn thiện hồ sơ. Với lao động tự do, thu nhập có thể đến từ nhiều công việc, thay đổi theo từng tháng và không được ghi nhận qua bảng lương hay hợp đồng lao động. Nếu thủ tục chưa tính đến đặc thù này, chính nhóm cần được hỗ trợ lại có thể gặp khó khi chứng minh điều kiện hưởng chính sách.

Bên cạnh thủ tục, khả năng chi trả cũng là bài toán không dễ. Đủ điều kiện về thu nhập không đồng nghĩa với việc người lao động có thể chuẩn bị khoản tiền ban đầu, tiếp cận vốn vay và trả nợ trong nhiều năm. Giá bán, vị trí dự án, khoảng cách đến nơi làm việc và khả năng tiếp cận tín dụng đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua nhà.

Bởi vậy, hiệu quả của Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội không nên chỉ được nhìn qua số lượng dự án được chấp thuận hay khởi công. Điều người dân cần là những căn hộ thực sự hoàn thành, có mức giá phù hợp và quy trình tiếp cận minh bạch, thuận lợi.

Mục tiêu 1 triệu căn chỉ thực sự có ý nghĩa khi người lao động có nhu cầu và đáp ứng điều kiện có thể hoàn thiện hồ sơ, tiếp cận nguồn vốn và sở hữu được căn nhà phù hợp. Đó mới là thước đo cho khả năng đưa chính sách nhà ở xã hội đến đúng những người cần được thụ hưởng.