Nhiều mô hình thích ứng với già hóa dân số

Trên toàn cầu, tuổi thọ con người đang tăng nhanh trên, kéo theo sự gia tăng cả về số lượng và tỷ lệ người cao tuổi trong dân số ở hầu hết các quốc gia. 

Tại các quốc gia có dân số già hóa mạnh như Nhật Bản, Ý và Đức, người trên 65 tuổi chiếm gần một phần tư dân số hoặc cao hơn. Hàn Quốc cũng vừa bước vào nhóm xã hội siêu già khi khoảng 20% dân số trên 65 tuổi do tỷ lệ sinh giảm sâu. 

Trong khi đó, Trung Quốc là quốc gia có quy mô dân số cao tuổi lớn nhất thế giới, với khoảng 310 triệu người trên 60 tuổi. Ngay cả những quốc gia có dân số trẻ hơn như Ấn Độ và Brazil cũng đang chứng kiến tốc độ già hóa ngày càng rõ rệt.

Đứng trước làn sóng già hóa dân số, các quốc gia trên thế giới buộc phải chủ động thay đổi để thích ứng. Nhằm giảm bớt áp lực kinh tế và nâng cao chất lượng sống cho người dân, nhiều mô hình về không gian sống, công nghệ, y tế và chính sách an sinh đang được áp dụng.

Không gian sống cho người sa sút trí tuệ

Khi con người sống thọ hơn, số trường hợp mắc sa sút trí tuệ cũng ngày càng tăng, với khoảng 10 triệu trường hợp mới mỗi năm. Tình trạng này gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu hơn 1,3 nghìn tỷ USD mỗi năm, và được dự báo có thể tăng gấp chín lần vào năm 2030, theo Davos Alzheimer's Collective.

Một trong những mô hình tiên phong trong việc chăm sóc người mắc chứng sa sút trí tuệ là làng Hogeweyk ở ngoại ô Amsterdam, Hà Lan. Đây được xem là ngôi làng đầu tiên trên thế giới dành riêng cho người suy giảm trí nhớ. Với siêu thị, nhà hát, quảng trường, quán cà phê và tiệm làm tóc, Hogeweyk được thiết kế như một cộng đồng thu nhỏ, giúp cư dân có thể duy trì cuộc sống gần giống bình thường. Họ có thể đi dạo, gặp gỡ hàng xóm, mua sắm hoặc tham gia các hoạt động giải trí trong không gian an toàn. 

Thành công của Hogeweyk đã thúc đẩy nhiều quốc gia xây dựng các mô hình tương tự như Langley Village (Canada), Landais Alzheimer (Pháp), Korongee Dementia Village (Úc), Carpe Diem (Na Uy) và Glenner Town Square (Mỹ).

Bên cạnh mô hình làng chuyên biệt, một số thành phố đang tìm cách hòa nhập người mắc chứng sa sút trí tuệ vào đời sống đô thị. London đang hướng tới mục tiêu trở thành thủ đô thân thiện với người mắc chứng suy giảm trí nhớ đầu tiên trên thế giới. 

Khác với việc xây dựng một cộng đồng khép kín như Hogeweyk, London tập trung cải thiện môi trường đô thị thông qua các giải pháp như thiết kế không gian dễ tiếp cận hơn và đào tạo cảnh sát, lính cứu hỏa, tài xế xe buýt cách nhận biết, hỗ trợ và giao tiếp với người sa sút trí tuệ.

Chăm sóc người cao tuổi bằng công nghệ

Với những người cao tuổi muốn tiếp tục sống tại nhà, Hàn Quốc đang ứng dụng công nghệ thông minh nhằm nâng cao mức độ an toàn và chăm sóc. Đến năm 2027, mô hình nhà thông minh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) sẽ được thí điểm cho 400 hộ gia đình tại tỉnh Gyeonggi và Jeolla Nam. Các ngôi nhà này được trang bị camera giám sát tích hợp AI cùng thiết bị IoT theo dõi chỉ số sinh học, kết nối với trung tâm giám sát 24/7. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường về sức khỏe hoặc sự cố trong nhà, hệ thống có thể tự động kích hoạt hỗ trợ và liên hệ lực lượng cứu hộ quốc gia.

Tại Trung Quốc, chính phủ đang phát triển lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi thông minh. Cùng với các công nghệ như thiết bị đeo theo dõi sức khỏe, robot phục hồi chức năng hay xe lăn thông minh, các thiết bị như nệm thông minh tích hợp cảm biến có thể theo dõi nhịp tim, nhịp thở theo thời gian thực để phát hiện sớm nguy cơ sức khỏe. 

Đáng chú ý, robot ứng dụng AI đang vượt khỏi vai trò hỗ trợ đơn thuần để trở thành bạn đồng hành cảm xúc, giúp kết nối và hỗ trợ tinh thần cho người cao tuổi. Sự phát triển của 5G, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và cảm biến thông minh cũng mở ra các mô hình chăm sóc mới như giám sát sức khỏe từ xa, viện dưỡng lão ảo và dịch vụ chăm sóc cá nhân hóa.

Tại Nhật bản, robot y tế đang trở thành giải pháp cho bài toán thiếu hụt nguồn nhân lực chăm sóc. Không thay thế con người, các hệ thống robot tích hợp cảm biến và phân tích dữ liệu đóng vai trò hỗ trợ người chăm sóc trong những công việc đòi hỏi sức lực như thay đổi tư thế, di chuyển bệnh nhân và theo dõi sinh hoạt hằng ngày. Đặc biệt, các robot hỗ trợ vệ sinh cá nhân được xem là bước tiến quan trọng, giúp giảm gánh nặng cho người chăm sóc, đồng thời bảo đảm an toàn và duy trì phẩm giá cho người cao tuổi.

Dịch vụ chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi

Trước áp lực già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc y tế ngày càng tăng, nhiều quốc gia đang phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà nhằm giảm nguy cơ bệnh nặng và hạn chế nhập viện khẩn cấp. Tại Úc, nhóm Can thiệp và liên lạc cộng đồng cho người cao tuổi ở New South Wales cung cấp dịch vụ chăm sóc tại nhà và chăm sóc dài hạn cho nhiều vấn đề sức khỏe như viêm phổi, suy giảm nhận thức, phòng ngừa té ngã, suy dinh dưỡng và sử dụng thuốc.

Tại Canada, các tỉnh như Ontario và British Columbia cũng triển khai các nhóm chăm sóc cộng đồng để hỗ trợ người cao tuổi ngay tại nơi sinh sống. Trong khi đó, Đan Mạch áp dụng mô hình chuyên gia y tế đến các cơ sở chăm sóc dài hạn, đưa ra chẩn đoán, điều trị tại chỗ và hỗ trợ các trường hợp khẩn cấp không đe dọa tính mạng. Phần Lan cũng phát triển bệnh viện di động, đưa dịch vụ chẩn đoán và điều trị đến tận nhà nhằm tránh những ca nhập viện không cần thiết.

Song song đó, mô hình "bệnh viện tại nhà" đang được nhiều quốc gia mở rộng. Ra đời từ những năm 1970, mô hình này cho phép bệnh nhân được điều trị và theo dõi y tế tại nhà thay vì nằm viện, hoặc có thể xuất viện sớm hơn nhờ hệ thống giám sát chặt chẽ. Đây được xem là giải pháp giúp giảm áp lực lên bệnh viện, rút ngắn thời gian chờ và tối ưu chi phí trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc tăng cao.

Hiện nay, có ít nhất 22 quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã triển khai các chương trình bệnh viện tại nhà, bao gồm: Úc, Canada, Pháp, Nhật Bản, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Anh và Mỹ… Một số quốc gia khác như Đan Mạch, Đức, Ireland và Luxembourg cũng đang thí điểm hoặc lên kế hoạch phát triển mô hình này.