Nhóm “Con ghét bố mẹ”: Đừng vội dán nhãn "vô ơn", hãy học cách nhìn lại mình

Đọc những bài viết trên diễn đàn "Con ghét bố mẹ", không ít người bàng hoàng trước những lời lẽ tức giận, cay đắng mà trẻ dành cho đấng sinh thành. TS Vũ Thu Hương cho rằng, bất kỳ mâu thuẫn nào cũng có nguyên do từ hai phía, không đứa trẻ nào tự nhiên lại có phản ứng dữ dội đến vậy. Việc các em trút uất ức trên mạng xã hội thực chất vì thiếu đi một không gian an toàn để được lắng nghe ngay dưới mái nhà mình.

Trong văn hóa Việt Nam, đạo hiếu và công ơn sinh thành luôn được đặt lên hàng đầu. Sự xuất hiện của nhóm Con ghét bố mẹ khiến dư luận lo ngại về một sự sa sút về đạo đức. Theo TS Vũ Thu Hương, nếu chỉ nhìn ở bề nổi để quy chụp, chúng ta sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng nhất: Điều gì đã ngăn cản đứa trẻ nói chuyện với cha mẹ, đẩy các em phải tìm đến những người xa lạ trên mạng để giãi bày? Đó chính là sự bế tắc trong giao tiếp gia đình, khi sợi dây kết nối giữa hai thế hệ đã bị nghẽn lại bởi thiếu đi sự thấu hiểu.

Thế nhưng, điều đáng lo ngại nhất ở diễn đàn này không nằm ở bốn chữ "Con ghét bố mẹ", mà nằm ở nguy cơ trẻ bị dẫn dắt khi đang rơi vào trạng thái tổn thương tâm lý. "Khi một đứa trẻ đang giận dữ mà nhận được sự hưởng ứng, tung hô từ đám đông xa lạ, em sẽ dễ ngộ nhận rằng mình hoàn toàn không có lỗi. Sự ấm ức dồn nén khi gặp môi trường kích động rất dễ biến thành những hành vi bộc phát nguy hiểm như bỏ nhà đi, vi phạm pháp luật, hay tệ hơn là gây tổn thương ngược lại cho chính cha mẹ mình. Mặt khác, sự phẫn nộ hay thói quen tràn vào giáo huấn của người lớn cũng chẳng mang lại kết quả. Khi bị "truy đuổi" ngay cả trên mạng, trẻ sẽ chọn cách thu mình vào những góc kín kẽ hơn và im lặng tuyệt đối. Một khi sợi dây giao tiếp đã hoàn toàn đứt gãy, mọi cơ hội để cha mẹ hàn gắn và hiểu con xem như vĩnh viễn chấm dứt", TS Vũ Thu Hương phân tích.

Nghịch lý của sự hy sinh

Đi sâu phân tích ngọn nguồn mâu thuẫn, TS Vũ Thu Hương chỉ ra một bi kịch phổ biến trong các gia đình hiện đại: Sự ngộ nhận về hai chữ "hy sinh" từ phía người lớn. Không ít cha mẹ luôn tự hào rằng mình đã dành cả đời dốc sức vì con, sẵn sàng đáp ứng vô điều kiện những vật phẩm đắt tiền hay điều kiện sinh hoạt tốt nhất. Họ tự trao cho mình quyền đòi hỏi con cái phải đáp lại bằng sự vâng lời tuyệt đối và những thành tích vượt trội. Nhưng họ lại chưa từng dừng lại để tự hỏi: Điều ta cho có phải là điều con cần, hay ta chỉ đang cho dư thừa những thứ vật chất mà bỏ quên những mong mỏi cốt lõi của đứa trẻ?

Trẻ em thời nay đang gánh trên vai áp lực học tập quá nhiều, bị tước đoạt không gian vui chơi, giải trí và cơ hội lao động tự lập phù hợp với lứa tuổi. Từ độ tuổi dậy thì, các em gần như không có những không gian vui chơi lành mạnh dành riêng cho lứa tuổi của mình. Mọi mong muốn chính đáng như tham gia câu lạc bộ, trải nghiệm thực tế, làm thêm hay khám phá bản thân đều bị gạt phắt đi với định kiến "phải tập trung vào việc học". Cuộc sống quanh quẩn chỉ có học tập khiến trẻ rơi vào trạng thái ngột ngạt, nhàm chán và kiệt sức.

Đã vậy, nhiều người lớn lại thể hiện sự bất nhất trong lối sống. Họ thường xuyên thất hứa, nói dối, phân biệt đối xử giữa các con, hoặc rao giảng đạo đức cao siêu trong khi bản thân vẫn vi phạm các quy định giao thông hay quy tắc ứng xử ngoài xã hội. Sự lệch pha giữa lời nói và hành động của cha mẹ chính là ngọn nguồn khiến trẻ uất ức và mất niềm tin.

Chưa kể, trong không gian gia đình, các nếp nhà và thứ bậc đạo đức truyền thống vốn giúp tạo nên sự tôn kính tự nhiên đôi khi bị bỏ lỡ. Ngày xưa, trật tự từ ông bà, cha mẹ đến con cái rất rõ ràng. Ông bà luôn là người được chào hỏi, thưa gửi đầu tiên. Việc thiếu hụt giáo dục nền tảng về lòng biết ơn và chuẩn mực ứng xử khiến trẻ vừa thiếu điểm tựa tinh thần, vừa dễ rơi vào sự lệch lạc khi ứng xử với đấng sinh thành.

Đọc những câu chuyện trên diễn đàn, có những góc khuất khiến người ta phải lặng người. Đó là khi trẻ kể lại việc bị chính cha mẹ bạo hành tinh thần, xâm hại tình dục, xúc phạm hay miệt thị giữa chốn đông người. Đứng trước những tổn thương sâu sắc ấy, nếu vội vã quy chụp các em bằng hai từ "vô ơn" thì thực sự là một sự bất công đau đớn.

Nhìn lại mình để nối lại yêu thương

Một mối quan hệ bền vững không thể xây dựng trên sự áp đặt một chiều. Muốn dừng làn sóng tổn thương này lại, người lớn buộc phải dũng cảm bước qua cái tôi của chính mình để tĩnh tâm nhìn nhận lại bản thân.

Theo TS Vũ Thu Hương, cha mẹ cần dừng ngay việc lén lút hay công khai kiểm tra điện thoại, chỉ trích hay áp đặt những quy chuẩn quá đà lên con cái. Hãy tự vấn xem những roi vọt, thái độ thiếu lịch sự hay những lời nói vô tình trong lúc nóng giận của mình đã để lại những vết xước nào trong lòng con. Đã đến lúc người lớn phải học cách thay đổi: Bớt đi những hy sinh vô bờ để đòi hỏi, thay vào đó là trao cho con một không gian sống an toàn, vừa phải, vui vẻ. Hãy tạo điều kiện để con được lao động, trải nghiệm và thể hiện bản thân thay vì chỉ bắt ép học.

Không nhất thiết phải thốt ra một lời xin lỗi đường đột, nhưng cha mẹ rất cần sự nhìn nhận thẳng thắn và thay đổi thực chất. Sự điều chỉnh ấy mới là liều thuốc chữa lành duy nhất, biến mái nhà thành nơi an tâm thực sự về cả tâm lý lẫn thể xác cho đứa trẻ.

Song song với đó, với những đứa trẻ đang vật lộn trong tổn thương, mạng xã hội chưa bao giờ là nơi trú ẩn an toàn tuyệt đối. Mọi chia sẻ công khai đều có thể bị lợi dụng. Thay vì trút nỗi niềm lên các hội nhóm để rồi đối mặt với nguy cơ bị kích động, xúi giục, các em nên tìm đến những địa điểm hỗ trợ cậy tin và bảo mật như Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111, thầy cô giáo hay các tổ chức bảo vệ trẻ em tại địa phương. Đó mới là những nơi giúp các em được lắng nghe an toàn và tìm ra giải pháp cho vấn đề của mình.

Thay vì xem diễn đàn "Con ghét bố mẹ" như một sự xúc phạm hay mối đe dọa, mỗi người làm cha làm mẹ hãy coi đó là một tấm gương phản chiếu những góc khuất dưới mái nhà mình. Bước qua cái tôi, học cách lắng nghe bằng sự chân thành và dũng cảm thay đổi - đó là con đường duy nhất để đưa đứa trẻ trở về an yên trong lòng gia đình.