Phía sau nhóm “Con ghét bố mẹ”: Khi đứa trẻ học không phải để thoát nghèo, mà để thoát khỏi… phụ huynh

Giữa muôn vàn câu chuyện xả uất ức mỗi ngày trên diễn đàn "Con ghét bố mẹ", có những khoảng lặng khiến người lớn phải giật mình. Đó không phải là sự hờn dỗi bồng bột khi bị tịch thu điện thoại hay bị mắng vì lười biếng. Đằng sau cái tên nghe chướng tai ấy thực chất là tiếng kêu cứu vô vọng của những đứa trẻ đã bị dồn nén tổn thương quá lâu trong chính ngôi nhà của mình.

Chia sẻ về hiện tượng này, chuyên gia tâm lý, ThS Phan Lan Hương (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quyền trẻ em) nhớ lại cuộc trò chuyện đầy ám ảnh với một đứa trẻ mới 12 tuổi. Em tìm đến chuyên gia trong sự uất nghẹn sau những câu chì chiết quen thuộc từ người mẹ: "Ngày xưa nhà nghèo nên tao phải cố gắng học giỏi để thoát nghèo, còn mày giờ ăn sung mặc sướng mà học ngu...". Đứa trẻ ấy khóc và nói rằng em đã cố gắng hết sức, lực học luôn ở mức khá ổn định với thời gian học gần 10 tiếng mỗi ngày, nhưng chưa bao giờ nhận được một lời ghi nhận. Lời khẳng định sau cùng của em khiến người lớn phải nhìn nhận lại: Em sẽ quyết tâm học giỏi hơn nữa, không phải để làm vừa lòng bố mẹ, mà để sau này thoát khỏi bố mẹ, đủ sức thoát khỏi sự áp đặt và cách ứng xử tồi tệ của những người đã sinh ra mình.

Tổn thương đằng sau những lời xúc phạm

Câu chuyện của đứa trẻ 12 tuổi vạch trần một thực tế phũ phàng: Bài học "ngày xưa bố mẹ khổ lắm" từng là động lực vượt khó của thế hệ trước, nay lại trở thành gánh nặng đè lên vai đứa trẻ thời hiện đại. Rất nhiều phụ huynh nhân danh tình thương để đòi hỏi con phải giỏi toàn diện, phải đứng đầu, phải thực hiện tiếp những ước mơ dở dang của chính mình.

Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có một năng lực riêng. Khi những cố gắng của con không được ghi nhận mà chỉ nhận lại sự chì chiết, xúc phạm, đứa trẻ không chỉ mất đi niềm vui học tập mà còn rơi vào cảm giác cô độc, hoảng sợ ngay dưới mái nhà mình. Chính sự ngột ngạt ấy đã đẩy không ít đứa trẻ đến những lựa chọn chua chát. ThS Phan Lan Hương cho biết, đã từng có những học sinh học rất giỏi, hoàn toàn đủ năng lực bước vào những trường THPT top đầu hay thẳng tiến lên đại học, nhưng lại nhất quyết bỏ ngang để đi học nghề. 

Với các em, việc rẽ hướng sang học nghề không phải vì thiếu năng lực hay hết tha thiết với tri thức, mà đơn giản vì ở một số cơ sở dạy nghề, các em được nuôi ăn ở, được tự lập và quan trọng nhất là được cắt đứt sự kiểm soát, đày đọa mỗi ngày của cha mẹ. Dù là gồng mình để lấy điểm số hoàn hảo hay chấp nhận bỏ ngang học nghề, đó thực chất cũng chỉ là những cách trốn chạy khác nhau. Mục đích cuối cùng của các em cũng chỉ là tìm cho mình một lối thoát khỏi sự đè nén ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Thế nhưng, thay vì giật mình nhìn lại, phản ứng đầu tiên của vô số người lớn khi biết đến sự tồn tại của nhóm "Con ghét bố mẹ" lại là sự phẫn nộ. Họ vội vã vượt qua rào cản, tràn vào diễn đàn để buông lời miệt thị, dán nhãn các con là "vô ơn", "bất hiếu", "được chiều quá hóa hư". ThS Phan Lan Hương cho rằng, hành động ấy bộc lộ bi kịch lớn nhất trong ứng xử gia đình: Cái tôi quá lớn của người làm cha làm mẹ. Nhiều người tự trao cho mình quyền luôn luôn đúng, dựng lên những quy chuẩn đạo đức đã cũ kỹ rồi ép con phải tuân theo mà không cần biết nó có còn phù hợp với thời đại này hay không.

Không thể lên tiếng ở nhà, lại bị người lớn phán xét khi xả uất ức trên mạng, đứa trẻ rơi vào cảm giác bị dồn ép đến cùng. Các em sẽ chọn cách im lặng và trốn vào những góc riêng sâu hơn. Lúc ấy, mọi cơ hội để cha mẹ lắng nghe và thấu hiểu con xem như chấm dứt.

Học cách hạ cái tôi để lắng nghe con mình

Một hội nhóm trên mạng xã hội có thể bị xóa đi trong chớp mắt, nhưng những vết thương lòng của đứa trẻ thì không thể tự nhiên mất đi chỉ bằng việc cố tình phủ lên nó một vỏ bọc êm ấm. Những lời chì chiết, bạo hành tinh thần từ tuổi thơ có sức ám ảnh dai dẳng đến mức nhiều người dù đã 40, 50 tuổi vẫn mang theo như một vết sẹo không bao giờ lành. Họ vẫn làm tròn trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ khi đau ốm vì nghĩa vụ và đạo hiếu, nhưng khoảng trống tình cảm trong lòng thì đã vĩnh viễn gãy đổ từ lâu.

"Gia đình, suy cho cùng, phải là nơi an toàn nhất để trở về, chứ không thể là khởi nguồn cho những giông bão tâm lý đầu đời. Muốn xóa bỏ từ "ghét" trong lòng đứa trẻ, người lớn buộc phải học cách bước qua cái tôi của chính mình. Thay vì bước vào không gian của con với tâm thế của một người giáo huấn hay phán xét, hãy đến bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu. Yêu thương con chưa bao giờ là bản năng sẵn có để tự vỗ ngực tự hào, mà là một môn học cha mẹ phải cập nhật từng ngày. Dũng cảm nhìn lại mình và thừa nhận những tổn thương của con - đó mới là bước đầu tiên để hàn gắn lại một mái nhà đúng nghĩa", chuyên gia tâm lý Phan Lan Hương chia sẻ.