Nỗ lực hướng tới việc bổ nhiệm nữ Tổng thư ký đầu tiên của Liên hợp quốc
Bà Rebeca Grynspan, Tổng thư ký Tổ chức Thương mại và Phát triển LHQ (UNCTAD)
Tổng thư ký Liên hợp quốc đương nhiệm António Guterres sắp kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Kể từ khi Liên hợp quốc được thành lập năm 1948 đến nay, đã có 9 Tổng thư ký và tất cả đều là nam giới. Đại hội đồng Liên hợp quốc đang kêu gọi các chính phủ tìm kiếm các ứng viên nữ càng sớm càng tốt, nhằm đảm bảo có một lượng lớn các ứng viên nữ đủ điều kiện để Hội đồng Bảo an bầu chọn.
"Chìa khóa" cho sự thay đổi
Vào cuối năm 2026 Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres sẽ chuyển giao quyền lực cho một Tổng thư ký mới, người sẽ lãnh đạo LHQ đến năm 2032 hoặc năm 2037 nếu họ được bầu lại nhiệm kỳ thứ hai. Mặc dù điều này có vẻ còn xa nhưng quá trình lựa chọn đang được chuẩn bị.
Tổng thư ký LHQ đóng một vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế. Họ phải đóng vai trò là nhà ngoại giao, nhà đàm phán và một công chức cấp cao phụ trách bộ máy hành chính của hệ thống LHQ hiện sử dụng khoảng 37.000 nhân viên trên toàn thế giới. Kể từ khi LHQ được thành lập năm 1948, đã có 9 Tổng thư ký và tất cả đều là nam giới. Mặc dù phụ nữ ngày càng tham gia nhiều hơn vào mọi lĩnh vực của đời sống thế giới nhưng gần 80 năm kể từ khi LHQ được thành lập, đến nay vẫn chưa có người phụ nữ nào nắm giữ vị trí cao nhất của tổ chức quốc tế liên chính phủ lớn nhất hành tinh này.
Cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet nằm trong số các ứng cử viên tranh cử vào vị trí cao nhất tại LHQ
Trong lịch sử, hiếm khi phụ nữ được các quốc gia thành viên đề cử làm ứng viên. Điều này đã thay đổi vào năm 2014 khi các tổ chức xã hội phát động chiến dịch toàn cầu "1 cho 7 tỷ", kêu gọi cải cách quy trình lựa chọn Tổng thư ký LHQ. Chiến dịch tập trung vào hai vấn đề chính: Tính minh bạch cao hơn trong quy trình lựa chọn và bình đẳng giới. Mặc dù các ứng viên nữ có kỹ năng và kinh nghiệm phù hợp với chức vụ Tổng thư ký LHQ nhưng các nhà hoạt động cho rằng các ứng viên phải là người theo chủ nghĩa nữ quyền, thể hiện tinh thần lãnh đạo toàn diện và trao quyền. Điều quan trọng là, trong bối cảnh LHQ đang phải đối mặt nhiều vấn đề về tài chính và chính trị, các ứng cử viên nữ sẽ phải là những nhà ngoại giao sắc sảo, có khả năng điều hướng những vấn đề chính trị phức tạp của Hội đồng Bảo an LHQ.
Bà Susana Malcorra, Chủ tịch của GWL Voices (một tổ chức gồm các nhà lãnh đạo quốc tế đấu tranh cho bình đẳng giới) - từng tranh cử chức Tổng thư ký LHQ năm 2016 nhưng không thành công. "Đối với phụ nữ trẻ, việc nhìn thấy một người phụ nữ ở vị trí cao nhất tại LHQ là điều đáng khích lệ. Đó là một hình mẫu. Nó cho thấy điều đó là có thể và rất cần thiết hiện nay", bà Malcorra nói.
"Việc bầu một phụ nữ làm Tổng thư ký LHQ có thể là "chìa khóa" cho sự thay đổi. Bởi vì có nhiều điều cần phải thay đổi, chẳng hạn như Hiến chương LHQ đã khá lỗi thời", bà Helen Clark, cựu Thủ tướng New Zealand, người từng là ứng cử viên Tổng thư ký LHQ năm 2016, nói.
Làn sóng ủng hộ
Năm nay, bà Michelle Bachelet, cựu Tổng thống Chile, cựu lãnh đạo UN Women, cựu Cao ủy Nhân quyền LHQ và bà Rebeca Grynspan - Tổng thư ký Tổ chức Thương mại và Phát triển LHQ (UNCTAD) sẽ nằm trong số các ứng cử viên nữ tranh cử vào vị trí cao nhất tại LHQ. Các ứng viên cho vị trí Tổng thư ký LHQ phải là những người sở hữu các kỹ năng và khả năng phù hợp, có uy tín trong việc duy trì "các tiêu chuẩn cao nhất về hiệu quả, năng lực và liêm chính" và cam kết với các nguyên tắc của Hiến chương LHQ. Đây là hiệp ước quốc tế ràng buộc tất cả các quốc gia thành viên LHQ và quy định các quy tắc, khuôn khổ cho công việc của LHQ. Hiến chương LHQ ủng hộ bình đẳng và trao quyền cho phụ nữ. Bản thân ông Guterres đã khẳng định cam kết này bằng cách ủng hộ bình đẳng giới trong các chương trình của LHQ và hiện nay phụ nữ chiếm khoảng 50% trong Nhóm Quản lý Cấp cao của LHQ.
"Trong lịch sử LHQ, chưa từng có người phụ nữ nào giữ chức vụ Tổng thư ký. Nhưng sự thật là - dù ở LHQ hay ở các vị trí lãnh đạo của các quốc gia quyền lực nhất thế giới, đã đến lúc cần thấy phụ nữ nắm giữ chức vụ này".
Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres
Các Chủ tịch Hội đồng Bảo an LHQ và Đại hội đồng LHQ gần đây đã gửi thư cho các quốc gia thành viên kêu gọi đề cử người kế nhiệm ông Antonio Guterres vào năm 2027. Bức thư đặc biệt khuyến khích các quốc gia thành viên "xem xét nghiêm túc việc đề cử phụ nữ làm ứng cử viên". Đại hội đồng LHQ tổ chức các cuộc họp tại ủy ban đối ngoại để đánh giá các phương thức bầu cử Tổng thư ký LHQ và thời gian diễn ra quá trình lựa chọn và bổ nhiệm trong năm 2026. Đại hội đồng LHQ kêu gọi các chính phủ tìm kiếm các ứng viên nữ càng sớm càng tốt, nhằm đảm bảo có một lượng lớn các ứng viên nữ đủ điều kiện để Hội đồng Bảo an bầu chọn. Sáng kiến này dựa trên các cam kết rộng hơn của LHQ - bao gồm Hiệp ước vì Tương lai (2024) và Nghị quyết Tái sinh Công việc của Đại hội đồng (2025) - nhấn mạnh đến năng lực, tính minh bạch, tính toàn diện và sự cân bằng giới trong việc bổ nhiệm TTK LHQ.
