Nới quy định tỷ lệ cho vay, Ngân hàng Nhà nước mở thêm dư địa tín dụng cho nhóm Big4

Dù chỉ sửa đổi một dòng kỹ thuật trong công thức tính toán, động thái này được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng của nhà điều hành trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực lớn từ tăng trưởng tín dụng cao, nhu cầu vốn nền kinh tế gia tăng và cuộc đua huy động vốn ngày càng nóng lên từ đầu năm 2026.

Theo quy định mới, khoản tiền gửi của các tổ chức trong nước và nước ngoài được tính vào tổng tiền gửi khi xác định LDR sẽ tiếp tục loại trừ: tiền ký quỹ, tiền gửi vốn chuyên dùng, tiền gửi không kỳ hạn của KBNN và 80% số dư tiền gửi có kỳ hạn của KBNN. Điều này đồng nghĩa với việc phần còn lại – tương đương 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc – sẽ được phép đưa trở lại vào "rổ" vốn huy động.

Thông tư có hiệu lực ngay trong ngày ký ban hành và đồng thời bãi bỏ quy định trước đó tại Thông tư 26/2022/TT-NHNN – văn bản từng đặt ra lộ trình loại bỏ hoàn toàn tiền gửi Kho bạc khỏi cấu phần tính LDR từ năm 2026.

Trên thực tế, Thông tư 22 từng xây dựng lộ trình siết dần sự phụ thuộc của hệ thống ngân hàng vào nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước. Theo kế hoạch ban đầu, tỷ lệ tiền gửi KBNN bị loại khỏi nguồn vốn huy động tăng dần qua từng năm: loại 50% trong năm 2023, 60% trong năm 2024, 80% trong năm 2025 và tiến tới loại bỏ hoàn toàn từ năm 2026.

Mục tiêu của lộ trình này là đưa hệ thống ngân hàng tiệm cận hơn với các chuẩn quản trị thanh khoản quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh NHNN định hướng áp dụng các tiêu chuẩn Basel III. Bởi xét về bản chất, tiền gửi Kho bạc là nguồn vốn có tính biến động cao, phụ thuộc lớn vào tiến độ giải ngân đầu tư công và điều hành ngân quỹ nhà nước, do đó không được xem là nguồn vốn ổn định dài hạn như tiền gửi dân cư.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế của thị trường tiền tệ trong những tháng đầu năm 2026 đã khiến nhà điều hành buộc phải điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.

Việc loại bỏ hoàn toàn tiền gửi Kho bạc khỏi công thức tính LDR khiến tỷ lệ cho vay trên huy động của nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, tăng nhanh và tiến sát ngưỡng trần 85% theo quy định. Trong khi đó, đây lại là nhóm ngân hàng đang gánh phần lớn vai trò cung ứng tín dụng cho nền kinh tế.

Theo số liệu của NHNN, tính đến ngày 31/3/2026, LDR của Vietcombank đã lên tới 84,54%, VietinBank ở mức 83,48%, BIDV đạt 82,94% và Agribank là 83,28% — đều áp sát giới hạn tối đa. Khi dư địa LDR thu hẹp, khả năng mở rộng tín dụng của các ngân hàng cũng bị bó hẹp tương ứng nếu không gia tăng thêm nguồn vốn huy động.

Áp lực này là một trong những nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất huy động liên tục tăng từ đầu năm đến nay. Để duy trì LDR trong giới hạn an toàn, nhiều ngân hàng đã buộc phải đẩy mạnh huy động tiền gửi dân cư với mức lãi suất cạnh tranh hơn, tạo nên làn sóng tăng lãi suất lan rộng trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, việc NHNN cho phép tính lại 20% tiền gửi có kỳ hạn của KBNN vào nguồn vốn huy động được xem như một biện pháp "giảm áp" thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.

Tác động lớn nhất sẽ thuộc về nhóm ngân hàng quốc doanh – nơi đang nắm gần như toàn bộ dòng tiền gửi của Kho bạc Nhà nước. Theo số liệu cuối tháng 3/2026, tổng tiền gửi KBNN tại hệ thống tổ chức tín dụng đạt 626.716 tỷ đồng, trong đó riêng khối ngân hàng thương mại nhà nước chiếm tới 624.167 tỷ đồng, tương đương 99,59%.

Điều này đồng nghĩa, chỉ cần được tính lại 20% số dư nói trên, quy mô vốn huy động hợp lệ của nhóm Big4 sẽ tăng thêm hàng trăm nghìn tỷ đồng trên phương diện kỹ thuật tính toán LDR. Qua đó, các ngân hàng có thêm dư địa để mở rộng tín dụng mà không cần tăng mạnh lãi suất đầu vào như thời gian qua.

Giới phân tích đánh giá đây là một "bước lùi kỹ thuật nhưng cần thiết" của cơ quan điều hành. Về dài hạn, định hướng giảm phụ thuộc vào nguồn vốn Kho bạc và nâng chuẩn quản trị thanh khoản theo Basel III vẫn là xu thế tất yếu. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, ưu tiên lớn hơn của chính sách tiền tệ là ổn định thanh khoản hệ thống, kiểm soát mặt bằng lãi suất và duy trì khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Đáng chú ý, trước khi Thông tư 08 được ban hành, NHNN từng đưa ra dự thảo sửa đổi Thông tư 22 với nhiều thay đổi lớn theo hướng tiệm cận Basel III. Trong đó có đề xuất thay thế tỷ lệ LDR bằng tỷ lệ CDR (dư nợ cấp tín dụng trên huy động vốn), đồng thời bổ sung hàng loạt chỉ tiêu an toàn thanh khoản mới như tỷ lệ đòn bẩy tài chính (LEV), tỷ lệ khả năng chi trả thanh khoản ngắn hạn (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).

Tuy nhiên, các nội dung này đã không xuất hiện trong Thông tư 08 vừa ban hành. Điều đó cho thấy nhà điều hành có thể đang chủ động trì hoãn việc áp dụng thêm các chuẩn thanh khoản khắt khe trong bối cảnh hệ thống ngân hàng vẫn đang chịu áp lực lớn về huy động vốn và nhu cầu tín dụng của nền kinh tế còn ở mức cao.

Thay vì tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn an toàn theo lộ trình cứng nhắc, NHNN đang chuyển sang cách tiếp cận linh hoạt hơn, ưu tiên ổn định thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng trong ngắn hạn. Đây có thể xem là tín hiệu cho thấy chính sách tiền tệ năm 2026 sẽ thiên về hỗ trợ hệ thống ngân hàng thích ứng với áp lực vốn, thay vì đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa theo Basel III bằng mọi giá.