Núa Ngam: Đánh thức sức sống văn hóa từ cộng đồng

Bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ làm công tác văn hóa

Văn hóa không chỉ hiện diện trong lễ hội, nghi lễ hay các tiết mục văn nghệ, mà còn thể hiện qua cách mỗi người ứng xử, gắn kết và tham gia xây dựng đời sống cộng đồng. Để những giá trị ấy được gìn giữ, bên cạnh sự quan tâm của chính quyền cần có đội ngũ cán bộ, nghệ nhân, người có uy tín và những hạt nhân văn hóa đủ kiến thức, kỹ năng tổ chức hoạt động tại cơ sở.

Vừa qua, xã Núa Ngam, tỉnh Điện Biên tổ chức chương trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng xây dựng môi trường văn hóa cơ sở và nghiệp vụ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa, thuộc Nội dung 08 – Phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035.

Tại hội nghị tập huấn, ông Cao Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Núa Ngam, nhấn mạnh: công tác văn hóa không phải nhiệm vụ riêng của cán bộ phụ trách mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và Nhân dân. Hoạt động phải xuất phát từ thực tiễn, phù hợp điều kiện từng thôn, bản và mang lại lợi ích thiết thực. Sau tập huấn, học viên cần vận dụng kiến thức vào công việc cụ thể, phát huy vai trò trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân và các câu lạc bộ; gắn kết quả tập huấn với nhiệm vụ phát triển văn hóa tại địa phương.

Thông qua các chuyên đề, học viên được gợi mở cách lựa chọn hoạt động phù hợp với điều kiện từng địa bàn, từ khâu tìm hiểu nhu cầu, xác định người tham gia đến phân công nhiệm vụ và đánh giá kết quả. Cách làm này giúp hoạt động văn hóa tránh hình thức, đồng thời tạo cơ hội để người dân cùng bàn bạc, thực hiện và duy trì.

Từ những ngày hội văn hóa đến đời sống thường ngày

Trong 6 tháng đầu năm 2026, phong trào xây dựng đời sống văn hóa tại Núa Ngam tiếp tục được duy trì. Toàn xã có 18/33 thôn, bản đạt danh hiệu văn hóa; 1.850 hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Hệ thống 15 nhà văn hóa thôn, bản duy trì hoạt động, phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và tinh thần của người dân.

Nổi bật là Lễ hội Tết Té nước (Bun Huột nặm) và Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc xã Núa Ngam lần thứ I năm 2026. Chương trình nghệ thuật, giao lưu văn hóa, không gian văn hóa truyền thống và các hoạt động thể thao tạo cơ hội để người dân gặp gỡ, giới thiệu nét đẹp văn hóa cộng đồng. Tham gia Lễ hội Hoa Ban tỉnh Điện Biên năm 2026, đoàn của xã đạt 1 giải Nhất, 2 giải Nhì; không gian trưng bày văn hóa truyền thống đạt 1 giải Ba.

Bảo tồn văn hóa phải bắt đầu từ người thực hành

Chia sẻ tại chương trình, Giảng viên Thạc sĩ Đàm Thị Lan, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tri thức Cộng đồng, cho rằng xây dựng môi trường văn hóa cơ sở cần được nhìn nhận rộng hơn việc tổ chức văn nghệ hay đầu tư nhà văn hóa. Môi trường văn hóa hình thành từ điều kiện sống, các mối quan hệ và cách người dân thực hành những giá trị văn hóa hằng ngày. Số lượng hoạt động nhiều chưa đồng nghĩa với môi trường văn hóa bền vững nếu thiếu sự tham gia thường xuyên của cộng đồng.

Theo giảng viên, "nhà văn hóa chỉ phát huy hiệu quả khi có người phụ trách, lịch sinh hoạt và nội dung phù hợp. Việc tổ chức cần bắt đầu bằng khảo sát nhu cầu tại từng thôn, bản; xác định đối tượng, chủ đề, mục tiêu, phân công nhiệm vụ và tính đến phương án duy trì. Không nên làm theo phong trào hoặc áp dụng một mô hình chung cho mọi địa bàn.

Đối với di sản văn hóa phi vật thể, người nắm giữ và thực hành di sản phải được đặt ở vị trí trung tâm. Tiếng nói, dân ca, dân vũ, trang phục, ẩm thực, phong tục, nghi lễ và tri thức dân gian chỉ có thể tiếp tục tồn tại khi có người thực hành, người truyền dạy và thế hệ kế cận. Ghi âm, ghi hình, số hóa giúp lưu giữ tư liệu nhưng không thể thay thế thực hành và trao truyền trực tiếp. Khi giới thiệu văn hóa ra bên ngoài, cần tôn trọng ý kiến, sự đồng thuận và cách diễn giải của chủ thể văn hóa.

Bên cạnh việc duy trì các hoạt động trực tiếp, hệ thống truyền thanh cơ sở và các kênh thông tin của xã tiếp tục giữ vai trò đưa chủ trương, hoạt động văn hóa đến gần người dân. Việc kết hợp hình thức tuyên truyền truyền thống với nền tảng số cần căn cứ điều kiện tiếp cận thông tin của từng nhóm dân cư, bảo đảm nội dung dễ hiểu, gần gũi và có ích".

Đưa kiến thức tập huấn trở lại từng thôn, bản

Với định hướng lấy cộng đồng làm trung tâm, chương trình tập huấn không chỉ bổ sung kiến thức mà còn gợi mở cách làm cho đội ngũ cán bộ và lực lượng nòng cốt tại Núa Ngam. Từ một buổi sinh hoạt, việc duy trì câu lạc bộ đến hoạt động truyền dạy di sản, mỗi việc làm cần có người chịu trách nhiệm, có sự tham gia của người dân và khả năng tiếp nối.

Văn hóa không chỉ được gìn giữ trong những ngày hội lớn, mà còn được nuôi dưỡng từ những việc bình dị mỗi ngày. Khi nhà văn hóa thực sự là không gian sinh hoạt chung, nghệ nhân có người kế tục và thế hệ trẻ chủ động tiếp nhận giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trên quê hương Núa Ngam.