Phá bỏ những "rào cản đa tầng" giúp phụ nữ đón đầu cơ hội trong kỷ nguyên số

- Theo bà, đâu là những rào cản lớn nhất khiến phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ ở vùng nông thôn và miền núi, chưa có nhiều cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng và việc làm bền vững?

Tôi cho rằng khoảng cách về cơ hội phát triển giữa các vùng miền vẫn là một thách thức lớn đối với bài toán nhân lực quốc gia hiện nay. Trong khi phụ nữ ở các đô thị lớn đang có nhiều cơ hội bứt phá, thì tại vùng nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ vẫn phải đối mặt với nhiều "rào cản đa tầng" trong tiếp cận giáo dục và việc làm bền vững.

Trước hết là định kiến giới còn dai dẳng. Ở nhiều gia đình khó khăn, cơ hội học tập thường được ưu tiên cho con trai, còn con gái sớm gắn với vai trò nội trợ, lao động phụ giúp gia đình. Tình trạng tảo hôn, làm mẹ sớm khiến nhiều cô gái mất cơ hội học nghề và phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Bên cạnh đó, hạn chế về hạ tầng giáo dục, giao thông và công nghệ cũng làm gia tăng bất bình đẳng. Trường học, trung tâm dạy nghề thường ở xa, đường sá khó khăn khiến nhiều học sinh nữ miền núi bỏ học sớm. Trong khi đó, phụ nữ ở vùng khó khăn lại thiếu điều kiện tiếp cận internet, thiết bị công nghệ và kỹ năng số cơ bản để tham gia các mô hình học tập hay kinh tế số.

Ngoài ra, hệ thống đào tạo nghề hiện nay chưa thực sự phù hợp với đặc thù của phụ nữ nông thôn. Nhiều khóa học kéo dài, thiếu tính linh hoạt, trong khi các lớp ngắn hạn lại chưa gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn chưa đồng bộ cũng khiến phần lớn lao động nữ làm việc trong khu vực phi chính thức, thu nhập thấp, thiếu ổn định và không có bảo hiểm xã hội. Nhiều người buộc phải rời quê ra đô thị làm lao động giản đơn và trở thành nhóm dễ bị tổn thương nhất khi thị trường lao động biến động.

Theo tôi, chỉ khi tháo gỡ được những "rào cản đa tầng" này, phụ nữ ở nông thôn, miền núi mới có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, việc làm bền vững và không bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.

- Nhà nước cần có những chính sách gì để hỗ trợ phụ nữ có thêm cơ hội học tập, phát triển kỹ năng công nghệ, ngoại ngữ và phát huy năng lực lãnh đạo trong bối cảnh hiện nay, thưa bà?

Để tháo gỡ những "rào cản đa tầng" và giúp phụ nữ đón đầu cơ hội trong kỷ nguyên số, theo tôi, chính sách của Nhà nước cần tập trung vào phát triển năng lực cốt lõi cho lao động nữ, đặc biệt là công nghệ, ngoại ngữ và năng lực lãnh đạo.

Trước hết, cần có chính sách thúc đẩy phụ nữ nâng cao năng lực công nghệ và chuyển đổi số. Nhà nước có thể xây dựng quỹ học bổng dành riêng cho nữ giới theo học các ngành Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học (STEM). Đồng thời tổ chức các khóa phổ cập kỹ năng số cho phụ nữ nông thôn, miền núi, nhất là các chương trình đào tạo ngắn hạn về thương mại điện tử, an toàn thông tin hay ứng dụng AI vào sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ thuế, tín dụng cho các doanh nghiệp công nghệ do phụ nữ sáng lập hoặc doanh nghiệp chú trọng đào tạo kỹ năng số cho lao động nữ.

Theo tôi, ngoại ngữ cũng là "chiếc chìa khóa" quan trọng để phụ nữ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhà nước cần đầu tư các nền tảng học ngoại ngữ trực tuyến phù hợp với người lao động nữ, đồng thời lồng ghép đào tạo ngoại ngữ vào các chương trình sinh kế vùng cao, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch cộng đồng và sản xuất đặc sản xuất khẩu.

Song song với đó là cơ chế phát huy năng lực lãnh đạo và quản trị của phụ nữ. Cần thực hiện nghiêm các mục tiêu về tỷ lệ nữ trong cấp ủy, cơ quan dân cử và quy hoạch lãnh đạo quản lý; đồng thời gắn quy hoạch với đào tạo, tạo cơ hội phát triển thực chất cho phụ nữ.

Ngoài ra, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách bổ trợ như phát triển hệ thống nhà trẻ, trường mẫu giáo chất lượng tại khu công nghiệp, khu chế xuất và vùng nông thôn để phụ nữ yên tâm học tập, làm việc; đồng thời thúc đẩy thay đổi nhận thức xã hội về chia sẻ trách nhiệm gia đình giữa nam và nữ.

- Hiện nay, nhiều phụ nữ vẫn phải cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình. Theo bà, cần làm gì để tạo ra môi trường lao động bình đẳng và nhân văn hơn cho lao động nữ?

Phía sau danh hiệu "giỏi việc nước, đảm việc nhà" là một thực tế khắc nghiệt, gánh nặng kép từ áp lực công sở và trách nhiệm gia đình đè nặng lên đôi vai mỏng manh của những người phụ nữ. Cần thực thi chính sách bảo đảm môi trường làm việc linh hoạt, hiệu quả và thực hiện tốt hơn nữa quyền bình đẳng giới trong các gia đình.

Theo đó, cần luật hóa và khuyến khích các cơ quan, doanh nghiệp áp dụng các mô hình làm việc linh hoạt, làm việc từ xa hoặc mô hình kết hợp. Cho phép lao động nữ, đặc biệt là trong giai đoạn nuôi con nhỏ, có thể chủ động sắp xếp thời gian để vừa hoàn thành mục tiêu công việc, vừa chăm sóc gia đình mà không phải đánh đổi cơ hội thăng tiến. Điều này cũng đòi hỏi thay đổi tư duy quản trị nhân sự ở cả khu vực công và tư, chuyển từ đánh giá thời gian làm việc sang đánh giá năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc. Quy trình đào tạo, bổ nhiệm nhân sự cần minh bạch, bảo đảm công bằng trong đánh giá năng lực giữa nam và nữ. Đồng thời, các chính sách an sinh xã hội cũng cần khuyến khích nam giới tham gia sâu hơn vào việc chăm sóc con cái, chia sẻ trách nhiệm gia đình với phụ nữ. Khi trách nhiệm gia đình được sẻ chia, phụ nữ mới có thêm không gian để học tập, tái tạo năng lượng và phát huy năng lực của mình một cách trọn vẹn hơn.

- Theo bà, trong kỷ nguyên vươn mình, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam nên được xây dựng như thế nào để vừa giữ được nét truyền thống, vừa thể hiện sự tự tin, bản lĩnh?

Theo tôi, bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", hình ảnh người phụ nữ Việt Nam cũng cần được định vị bằng một hệ giá trị mới. Đó là người phụ nữ mang trong mình tinh thần kiên cường của Hai Bà Trưng, sự dịu dàng của người mẹ Việt Nam nhưng đồng thời sở hữu tư duy của một nhà khoa học dữ liệu, tầm nhìn, sự tự tin và bản lĩnh của những doanh nhân, chính khách hiện đại.

Hình ảnh người phụ nữ lý tưởng trong thời đại mới là sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc văn hóa truyền thống và tư duy toàn cầu. Họ chủ động làm mới mình, không ngừng học tập để thích ứng với nền kinh tế tri thức, có mặt trong các trung tâm nghiên cứu, phòng điều hành dữ liệu lớn hay các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tuy nhiên, họ vẫn giữ gìn những giá trị truyền thống quý báu như lòng nhân ái, sự hy sinh, tinh thần vun vén gia đình và niềm tự hào dân tộc. Trong thời đại mới, những giá trị ấy cần được nhìn nhận theo hướng nhân văn và công bằng hơn, nơi gia đình là "tổ ấm đồng hành" chứ không phải "gánh nặng một vai" của phụ nữ.

- Nếu gửi một thông điệp tới thế hệ phụ nữ trẻ Việt Nam hôm nay, bà sẽ nhắn nhủ điều gì?

Nếu được gửi một thông điệp chân thành nhất từ trái tim tới thế hệ phụ nữ trẻ Việt Nam hôm nay, tôi muốn nhắn nhủ ba điều:

Thứ nhất, đừng tự giới hạn bản thân. Nếu đam mê khoa học, công nghệ hay khởi nghiệp, hãy mạnh dạn bước tới, bởi công nghệ không có giới tính và tri thức không phân biệt nam nữ. Sự tự tin và năng lực làm chủ tri thức chính là "trang sức" giá trị nhất của người phụ nữ.

Thứ hai, hãy định nghĩa sự cân bằng theo cách của riêng mình. Cân bằng không phải chia đều mọi thứ cùng lúc, mà là hiểu rõ điều mình ưu tiên trong từng giai đoạn cuộc sống để tập trung cho nó. Phụ nữ có quyền được hỗ trợ, được sẻ chia để bay cao hơn.

Và cuối cùng, hãy vươn ra thế giới nhưng luôn mang theo "mỏ neo" văn hóa Việt Nam. Chính sự kiên cường, lòng nhân ái và niềm tự hào dân tộc sẽ giúp phụ nữ Việt Nam tạo nên dấu ấn khác biệt trong không gian toàn cầu hóa.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!