Phụ nữ phát huy vai trò kiến tạo hòa bình thế giới

Thúc đẩy chương trình nghị sự về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh

Đến từ hơn 40 quốc gia chịu ảnh hưởng bởi xung đột và khủng hoảng, các thành viên của Liên minh Phụ nữ vì Lãnh đạo An ninh (WASL) cùng có mặt với các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan quốc tế để đánh giá các mối đe dọa đang gia tăng, thắt chặt tình đoàn kết và chiến lược hóa các hành động tập thể vì hòa bình. Trọng tâm không chỉ dừng lại ở việc phân tích, mà hướng tới các giải pháp - những chiến lược mà phụ nữ, thanh niên và các nhà lãnh đạo xã hội dân sự đang tiên phong triển khai nơi tuyến đầu.

Được neo giữ dựa trên các giá trị phi bạo lực, bình đẳng, đa nguyên, công lý và trách nhiệm giải trình, Diễn đàn thúc đẩy những yêu cầu cấp thiết cho một thế giới đang trong giai đoạn chuyển dịch. Diễn đàn bàn về mô hình an ninh cứng đang thống trị cùng những chi phí về con người, môi trường và chính trị của nó. Đồng thời thúc đẩy chương trình nghị sự về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh vừa mang tính thực tiễn vừa là trung tâm của sự ổn định toàn cầu. Nghị trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh (WPS) là một khuôn khổ chính sách quốc tế công nhận vai trò cốt lõi của phụ nữ trong việc ngăn ngừa xung đột, đàm phán hòa bình và tái thiết xã hội sau chiến tranh. 

Được khởi xướng chính thức thông qua Nghị quyết 1325 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc vào năm 2000, chương trình này nhấn mạnh rằng hòa bình bền vững không thể đạt được nếu thiếu đi tiếng nói và sự tham gia của một nửa dân số thế giới.

Hành tinh và nhân loại đang bị "an ninh hóa" với tốc độ chưa từng có, khi chi tiêu quân sự toàn cầu năm 2025 đạt gần 2.900 tỷ USD và tác động kinh tế của bạo lực đạt gần 20 nghìn tỷ USD, tương đương 11,6% GDP. Trong khi đó, các tổ chức phụ nữ tại vùng xung đột chỉ nhận được chưa đầy 0,4% nguồn viện trợ song phương. Phòng thủ quân sự có thể cần thiết để răn đe các cường quốc đối đầu, nhưng nó phải đi đôi với các hoạt động ngoại giao mạnh mẽ. Riêng vũ khí không thể giải quyết các mối đe dọa thực sự mà chúng ta phải đối mặt: Khủng hoảng khí hậu và suy thoái môi trường, bất bình đẳng gia tăng, phân hóa xã hội, sự trỗi dậy của chủ nghĩa độc tài, sự xói mòn của luật pháp quốc tế, bạo lực không kiểm soát và những hệ quả không thể lường trước của việc gia tăng tốc độ công nghệ.

Nghiên cứu của UN Women liên tục chỉ ra rằng khi phụ nữ tham gia tích cực, các thỏa thuận hòa bình sẽ kéo dài hơn và bền vững hơn. Dù vậy, thực tế triển khai toàn cầu hiện đang đối mặt với nhiều bước lùi nghiêm trọng: Báo cáo ghi nhận chỉ có 1 trên 10 cuộc đàm phán hòa bình có sự góp mặt của các nhà đàm phán nữ. Hiện sự leo thang ở Trung Đông và sự gián đoạn lưu thông ở eo biển Hormuz có thể khiến thêm 11,7 triệu phụ nữ và trẻ em gái rơi vào tình cảnh mất an ninh lương thực. Bên cạnh đó là con số ước tính 208 triệu người vốn đã ở trong tình trạng mất an ninh lương thực hoặc suy dinh dưỡng.

Vai trò thiết yếu của phụ nữ trong việc ngăn ngừa xung đột

Giữa thời điểm làn sóng phản đối quyền và sự tham gia của phụ nữ đang gia tăng dữ dội, Diễn đàn bảo vệ và mở rộng vai trò lãnh đạo của các nữ kiến tạo hòa bình, kết nối những người thực hành nơi tuyến đầu với các nhà hoạch định chính sách và các nhà tài trợ, đồng thời củng cố các chiến lược tập thể để chống lại sự thụt lùi.

Những phụ nữ kiến tạo hòa bình làm việc trong các bối cảnh bị ảnh hưởng bởi bạo lực, chiến tranh và di cư sẽ dẫn dắt các cuộc thảo luận về hòa bình và công lý trong cộng đồng của họ. Đó là cách họ truy tìm sự thật, xây dựng lại niềm tin và ngăn ngừa các chu kỳ bạo lực mới từ rất lâu trước khi các tiến trình quốc tế đi đến kết luận.

Trong thông điệp gửi tới Diễn đàn, Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Türk đã phản đối mạnh mẽ các định kiến cho rằng phụ nữ chỉ là những nạn nhân thụ động của chiến tranh. Ông Türk cho biết, ước tính có khoảng 676 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống trong bán kính 50 km tính từ vùng xung đột đang diễn ra. Đây là con số cao nhất được ghi nhận kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Ông nhấn mạnh rằng sự phân biệt đối xử có thể làm tăng nguy cơ phụ nữ bị tổn hại, đặc biệt là khi xung đột bùng nổ.

Trên khắp thế giới, ngay cả trong những môi trường khắc nghiệt và bạo lực nhất, phụ nữ vẫn tiếp tục lãnh đạo, tổ chức, hòa giải và ghi nhận các hành vi vi phạm. Phụ nữ thường nằm trong số những người đầu tiên phản ứng với các khủng hoảng nhân đạo. Nhấn mạnh vai trò thiết yếu của phụ nữ trong việc ngăn ngừa xung đột, ông Türk nói thêm rằng "họ là những người kiến tạo rất mạnh mẽ đối với việc bảo vệ cộng đồng, trách nhiệm giải trình và hòa bình".

Ông Türk đã nêu ra sự hỗ trợ cho trách nhiệm giải trình đối với bạo lực tình dục liên quan đến xung đột ở các quốc gia bao gồm Colombia, Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo, cũng như sự hỗ trợ dành cho các nữ hòa giải viên và nhà lãnh đạo trên khắp châu Phi. Ông khẳng định sự bình đẳng, các thể chế thực thi pháp luật minh bạch, công lý kinh tế - xã hội và việc quản trị tôn trọng nhân quyền giúp xã hội an toàn hơn nhiều so với việc chạy đua ngân sách quân sự. Bình đẳng giới không phải là một "sự ban ơn" từ nam giới, mà là nền tảng của nhân loại.