Sau câu “Con ghét bố mẹ” là mong muốn được thấu hiểu

Đằng sau những lời "ghét", "hận"

Sự tăng trưởng nhanh chóng của nhóm khiến nhiều người lo ngại về tác động của những nội dung tiêu cực trên mạng xã hội. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào tên nhóm mà bỏ qua những câu chuyện được chia sẻ bên trong, có thể sẽ không nhìn thấy một vấn đề khác đang tồn tại. Với nhiều thành viên, đây dường như là nơi họ tìm đến để nói ra những tổn thương đã giữ trong lòng nhiều năm nhưng chưa biết chia sẻ cùng ai.

Một thành viên tự giới thiệu 12 tuổi kể rằng em từng bị mẹ nghi lấy 400.000 đồng của bố dượng. Dù em giải thích không lấy tiền, mẹ vẫn mắng nhiếc và muốn dùng bạo lực với em. Sau đó, số tiền được phát hiện bị rơi dưới gầm bàn, nhưng em vẫn tiếp tục bị mẹ trách mắng.

Một người khác kể về tuổi thơ bị xâm hại tình dục và nhiều lần đánh đập. Những gì xảy ra khiến người này sống khép kín, sợ giao tiếp, chỉ đi học rồi về nhà. Đến năm 18 tuổi, người này mới dần nhận thức được những tổn thương đã trải qua và mong muốn thoát khỏi nỗi hận thù để có thể sống bình thường.

Cũng có người chia sẻ nhiều năm sống trong sự áp đặt của cha mẹ. Từ lựa chọn ngành học, cách sử dụng tiền đến việc đi làm, mọi quyết định đều bị kiểm soát. Người này cho biết từng là học sinh giỏi, có học bổng nhưng sau khi bị ép chọn ngành không phù hợp, áp lực gia đình khiến việc học dang dở.

Một nữ sinh lớp 10 lại kể về việc từng bị bạn bè cô lập, nói xấu và bắt nạt từ lớp 7. Khi phát hiện mình tiếp tục học cùng người từng bắt nạt, em tìm sự giúp đỡ từ bố nhưng lại được cho rằng quá nhạy cảm. Với em, điều đáng buồn không chỉ là chuyện bị bạn bè đối xử như vậy, mà còn là cảm giác nỗi lo của mình không được người thân nhìn nhận.

Theo chuyên gia tâm lý Lê Anh, câu "con ghét bố mẹ" không phải lúc nào cũng có nghĩa đứa trẻ không còn yêu thương cha mẹ. Đằng sau lời nói ấy có thể là sự tức giận, tủi thân, cô đơn và những cảm xúc khó chịu đã bị dồn nén trong thời gian dài. Đôi khi, đó là một phản ứng dữ dội để người con được giải tỏa, như muốn nói rằng: "Con đã đau lâu rồi nhưng chưa bao giờ được lắng nghe."

"Yêu thương và tổn thương hoàn toàn có thể cùng tồn tại. Một người con có thể biết ơn cha mẹ đã sinh ra, nuôi dưỡng mình, nhưng đồng thời vẫn căm giận những trận đòn, lời chửi mắng, sự xúc phạm, áp đặt hoặc bỏ rơi mà mình từng phải chịu đựng", chuyên gia phân tích.

Khi con phải lên mạng để tìm người lắng nghe

Tuy nhiên, theo chuyên gia, không phải đứa trẻ nào nói "ghét bố mẹ" cũng xuất phát từ những tổn thương nghiêm trọng. Với những trẻ đang ở tuổi đi tìm bản sắc cá nhân, đó có thể là mong muốn khẳng định bản thân, sự bất mãn khi bị giới hạn hoặc phản ứng trước những điều cha mẹ không thể đáp ứng. Vì vậy, cần lắng nghe từng câu chuyện và những điều phía sau lời nói, thay vì vội phán xét một đứa trẻ hay cả một thế hệ. 

Đối với những trường hợp trẻ bị xâm hại, bạo hành, bỏ rơi hoặc bóc lột, cần lên án hành vi và có biện pháp bảo vệ trẻ.

Để hiểu vì sao ngày càng có nhiều người trẻ lên tiếng, cần nhìn vào những thay đổi trong cách các thế hệ tiếp cận thông tin và tìm kiếm sự hỗ trợ. Trước đây, nhiều đứa trẻ lớn lên trong điều kiện thiếu thông tin, không biết về quyền trẻ em và gần như không có nơi để tìm kiếm sự giúp đỡ. Khi hoàn toàn phụ thuộc vào cha mẹ, các em thường chỉ biết sợ hãi, im lặng và chịu đựng.

Ngày nay, trẻ có nhiều kiến thức hơn về quyền của mình và có internet để tìm kiếm sự đồng cảm. Chỉ với một chiếc điện thoại, một người đang cảm thấy cô độc có thể tìm thấy hàng nghìn người có câu chuyện tương tự. Điều đó có thể giúp họ nhận ra mình không phải người duy nhất đang chịu đựng.

Nhu cầu được nói ra, được giải tỏa và được thấu hiểu là nhu cầu tự nhiên của mỗi người. Việc người trẻ tìm đến mạng xã hội vì thế cũng cho thấy một khoảng trống đáng suy nghĩ trong đời sống gia đình, khi có những điều các em không thể hoặc không dám nói với chính cha mẹ mình.

Tuy nhiên, mạng xã hội cũng có mặt trái. Sự đồng cảm có thể giúp người đang tổn thương bớt cô độc, nhưng nếu một cộng đồng chỉ tập trung vào phẫn nộ, cảm xúc tiêu cực cũng có thể bị khuếch đại. Người đang đau có thể càng chìm sâu trong oán hận mà không tìm được cách thoát ra khỏi những tổn thương của mình.

"Điều tôi quan tâm nhất không phải là nhóm có bao nhiêu người nói 'ghét bố mẹ', mà là tại sao có những đứa trẻ không thể nói điều đó với cha mẹ, mà phải lên mạng tìm một cộng đồng xa lạ để được lắng nghe?", chuyên gia Lê Anh đặt vấn đề.

Một người mẹ chia sẻ trong nhóm rằng bà đã khóc suốt đêm sau khi đọc những tâm sự của các thành viên. Ban đầu, bà buồn và khó hiểu trước cái tên "Con ghét bố mẹ", nhưng càng đọc, bà càng nhận ra đằng sau đó là những hoàn cảnh khác nhau, trong đó có những đứa trẻ đang phải chịu đựng những tổn thương mà người lớn có thể không nhận thấy.

Theo chị Lê Anh, một trong những điều dễ khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con cái lớn hơn là việc người lớn vội phủ nhận cảm xúc của trẻ bằng những câu như "có gì đâu mà đau", "ngày xưa bố mẹ còn khổ hơn" hay "bố mẹ làm thế cũng chỉ vì thương con". Những lời này có thể xuất phát từ ý tốt, nhưng không khiến nỗi đau của con biến mất, thậm chí có thể khiến các em cảm thấy mình không được thấu hiểu.

Cha mẹ cần đủ bình tĩnh để nhìn lại cách ứng xử của mình và hỏi điều gì đã khiến con tổn thương. Nếu thực sự mắc sai lầm, một lời xin lỗi đúng lúc không làm cha mẹ mất đi quyền uy, mà cho con thấy người lớn cũng có thể nhận trách nhiệm và sửa chữa sai lầm.

Ở chiều ngược lại, người con cũng cần hiểu rằng được quyền tổn thương không đồng nghĩa với quyền làm tổn thương người khác. Các em có quyền đặt ranh giới, có quyền nói "con không chấp nhận cách đối xử này", nhưng cần học cách thể hiện sự bất đồng bằng thái độ tôn trọng và có trách nhiệm.

"Hiếu thảo không có nghĩa là con phải vâng phục tuyệt đối, chịu đựng mọi thứ. Làm cha mẹ cũng không có nghĩa là mình luôn đúng, càng không có quyền làm tổn thương con", chuyên gia Lê Anh nói.

Điều đáng quan tâm không phải là có nên để trẻ nói về những điều khiến mình tổn thương hay không, mà là sau khi nói ra, các em có được giúp hiểu rõ điều gì đã xảy ra với mình, được bảo vệ khi cần thiết và có sự hỗ trợ để bước ra khỏi tổn thương hay không.

Một gia đình lành mạnh không phải là gia đình không bao giờ làm nhau tổn thương. Đó là nơi các thành viên biết lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của nhau và đủ trách nhiệm để sửa chữa khi sai.