Sửa Luật An toàn thực phẩm: Rõ trách nhiệm quản lý, gỡ khó từ cơ sở

Cần một "nhạc trưởng" chịu trách nhiệm chính

Ghi nhận những điểm mới của dự thảo Luật, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng, việc chuyển từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ, thủ tục sang quản lý dựa trên nguy cơ là bước tiến quan trọng. Hướng tiếp cận này phù hợp với Kết luận số 114 của Bộ Chính trị về quản trị theo chuỗi cung ứng, hậu kiểm, nguy cơ và cảnh báo sớm nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên, để phương thức quản lý này thực sự phát huy hiệu quả, theo các đại biểu, một trong những đòi hỏi cấp thiết nhất đặt ra đối với dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này là phải chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "kiểm tra từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý liền mạch dòng chảy thực phẩm từ nông trại đến bàn ăn". 

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc phân chia thẩm quyền theo từng công đoạn đã vô tình tạo ra những "khoảng trống" pháp lý nguy hiểm tại các điểm giao thoa như cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối hay chuỗi kinh doanh thực phẩm tươi sống.

Phân tích sâu về vấn đề này, đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội, khẳng định quản lý an toàn thực phẩm trên cơ sở chuỗi giá trị chính là nền tảng cốt lõi để bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát kỹ quy định áp dụng pháp luật tại Điều 3 dự thảo Luật,

Đại biểu đề xuất: "Việc dẫn chiếu thực hiện quy định của Luật An toàn thực phẩm, khi có quy định khác nhau giữa Luật An toàn thực phẩm và luật khác là cần thiết, nhưng phải làm rõ nguyên tắc, một sản phẩm, một chuỗi, một đầu mối chịu trách nhiệm chính, bảo đảm thực hiện đúng Kết luận số 114-KL/TW của Bộ Chính trị".

Sự lo ngại về tình trạng "cát cứ" quản lý cũng là nội dung được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng, phân tích từ góc độ quản lý của ngành nông nghiệp và môi trường. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, nếu chỉ dừng lại ở việc phân công nhiệm vụ trên giấy tờ mà thiếu đi cơ chế phối hợp thực chất thì rất khó vận hành. 

Ranh giới quản lý giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Công Thương nếu không thông suốt sẽ dễ dẫn đến kịch bản, khi xảy ra sự cố thì ngành nào cũng có lý do để né tránh trách nhiệm. Vì vậy, việc luật hóa cơ chế chia sẻ dữ liệu thực chất, liên kết hệ thống thông tin theo tinh thần "đúng, đủ, sạch, sống" là điều kiện tiên quyết để xóa bỏ vùng xám trong kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Phân cấp về địa phương

Bên cạnh việc định hình thể chế ở cấp trung ương, bài toán phân cấp quản lý về địa phương lại đặt ra những thách thức lớn đối với thực trạng năng lực bộ máy tại tuyến cơ sở. Dự thảo Luật hướng tới đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền cấp xã, tuy nhiên, năng lực thực thi trong thực tiễn lại là một dấu hỏi lớn về tính khả thi.

Góp ý về vấn đề này, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp, bày tỏ băn khoăn về gánh nặng đặt lên vai tuyến xã khi thiếu vắng lực lượng chuyên môn: "Nếu phân công cho cấp xã quản lý mà nguồn nhân lực y tế tại trạm y tế chỉ có một vài người, không có bác sĩ hay cán bộ chuyên trách về an toàn thực phẩm, thì cấp xã sẽ rất khó hoàn thành nhiệm vụ, đặc biệt là công tác kiểm tra, giám sát tại các chợ truyền thống và hộ kinh doanh nhỏ lẻ".

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đặt vấn đề lớn về lực lượng kinh doanh tự phát ngoài xã hội như "mua gánh, bán rong ở đường xóm, vỉa hè". Số lượng này rất lớn và tự sản xuất từ đêm để tiêu thụ, nếu thiếu bóng dáng lực lượng quản lý chuyên trách thì công tác kiểm soát an toàn thực phẩm tại khu vực này sẽ khó lòng đi vào thực chất.

Cùng chung tầm nhìn chiến lược về chuyển đổi số, đại biểu Tạ Đình Thi cũng lưu ý cần có chính sách hỗ trợ công nghệ và lộ trình số hóa, mã QR hoặc hộ chiếu số cho các cơ sở nhỏ lẻ để họ không bị bỏ lại phía sau.

Cải cách thủ tục hành chính, gỡ khó cho doanh nghiệp

Ở góc độ tạo lập môi trường kinh doanh, vấn đề thủ tục đăng ký công bố sản phẩm tại Điều 46 dự thảo Luật cũng nhận được những góp ý thẳng thắn. Các góc nhìn phân tích cho thấy việc gia tăng rào cản "tiền kiểm" nếu không cân nhắc kỹ sẽ dễ gây ra gánh nặng không cần thiết cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Từ góc độ đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị rà soát và thu hẹp danh mục các sản phẩm bắt buộc phải đăng ký công bố phù hợp với thông lệ quốc tế. Giải pháp này giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ, qua đó tạo không gian phát triển thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ, vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp.

Cụ thể hóa nội dung này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, chỉ ra rằng quy định tự công bố đối với các nhóm thực phẩm bổ sung theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP vốn đang vận hành rất ổn định. Đại biểu lo ngại: "Nếu dự thảo Luật buộc các nhóm sản phẩm này chuyển sang cơ chế đăng ký thẩm định thì các cơ quan quản lý nhà nước sẽ đối mặt với rủi ro quá tải. 

Việc kéo dài thời gian cấp phép không chỉ làm bỏ lỡ cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp mà còn chưa thực sự phù hợp với chủ trương đẩy mạnh cắt giảm thủ tục, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm".

Những ý kiến thẳng thắn tại hội trường cho thấy kỳ vọng lớn vào một bộ luật thiết thực và khả thi. Khi những nút thắt về phân công trách nhiệm, lực lượng ở cơ sở và thủ tục hành chính được tháo gỡ đồng bộ, công tác quản lý an toàn thực phẩm mới thực sự đi vào cuộc sống, bảo vệ vững chắc sức khỏe cho người dân.