Sức khỏe tinh thần là nền tảng để phụ nữ sống hạnh phúc

Số liệu thống kê cho thấy, cứ khoảng 7 người thì có 1 người gặp triệu chứng rối loạn tâm thần thường gặp. Trong đó rối loạn lo âu, trầm cảm là phổ biến. Sự gia tăng này không chỉ là con số thống kê mà còn là biểu hiện của những áp lực kinh tế xã hội, tác động dai dẳng của đại dịch Covid-19 cũng như thay đổi môi trường sống. Tại nước ta, trong những năm gần đây, vấn đề sức khỏe tinh thần cũng là vấn đề đáng quan ngại, nhất là đối với phụ nữ và trẻ em.

ThS. Hồ Hoàng Phương, Chuyên viên tâm lý Lâm sàng - Trạm Tâm lý Tâm Nhung (TPHCM), cho biết, chăm sóc sức khỏe tinh thần phải được xem là một phần thiết yếu của chăm sóc sức khỏe toàn diện cho phụ nữ. Khi phụ nữ biết lắng nghe cơ thể, thấu hiểu cảm xúc và cho phép mình được nghỉ ngơi, đó không phải là ích kỷ mà là hành động cần thiết để duy trì sự cân bằng, bền bỉ và hạnh phúc cho chính họ và cho những người xung quanh.

+ Bà đánh giá thế nào về tầm quan trọng sức khỏe tinh thần đối với phụ nữ hiện đại?

ThS. Hồ Hoàng Phương: Trong xã hội hiện đại, sức khỏe tinh thần trở thành nền tảng quan trọng đối với chất lượng sống của phụ nữ. Căng thẳng kéo dài, lo âu và trầm cảm ngày càng phổ biến, không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn biểu hiện qua các triệu chứng cơ thể như mất ngủ, đau đầu, rối loạn tiêu hóa hay mệt mỏi kéo dài. Nhiều trường hợp không tìm thấy nguyên nhân thực thể vì gốc rễ vấn đề nằm ở khó khăn tâm lý.

Từ kinh nghiệm của một nhà tâm lý đã đồng hành chăm sóc sức khỏe tinh thần cho phụ nữ hơn 10 năm qua, tôi nhận thấy phần lớn những khó khăn mà phụ nữ gặp phải không bắt nguồn từ sự "yếu đuối", mà từ việc họ đã phải gồng gánh quá nhiều vai trò và kỳ vọng trong thời gian dài. Nhiều người chỉ tìm đến hỗ trợ khi cơ thể và cảm xúc đã ở mức báo động, trong khi những dấu hiệu quá tải đã xuất hiện từ rất sớm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe không chỉ là không có bệnh tật mà còn bao gồm sự lành mạnh về tinh thần và khả năng thích ứng với cuộc sống. Phụ nữ có nguy cơ trầm cảm cao gần gấp đôi nam giới, cho thấy đây không phải là vấn đề cá nhân đơn lẻ mà là thách thức mang tính xã hội.

Phụ nữ hiện đại thường đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò, vừa phát triển sự nghiệp, vừa chăm sóc gia đình và đáp ứng các chuẩn mực xã hội. Khi sức khỏe tinh thần suy giảm, họ có thể gặp khó khăn trong công việc, giao tiếp và duy trì các mối quan hệ. Ngược lại, khi được chăm sóc đúng mức, sức khỏe tinh thần giúp phụ nữ tăng khả năng thích ứng, củng cố nội lực và phát huy tối đa tiềm năng của mình.

+ Bà có thể chia sẻ cụ thể hơn về những vấn đề về sức khỏe tinh thần mà phụ nữ hiện thường gặp, nguyên nhân xuất phát từ đâu?

ThS. Hồ Hoàng Phương: Như tôi đã nói, phụ nữ hiện đại phải đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò. Áp lực "giỏi việc nước, đảm việc nhà", cùng với bất bình đẳng giới và sự thiếu chia sẻ trách nhiệm, dễ tạo nên trạng thái căng thẳng kéo dài. Bên cạnh đó, sự thay đổi về mặt nội tiết như chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ đến tiền mãn kinh và mãn kinh cũng tác động trực tiếp đến cảm xúc và tâm trạng. Các yếu tố như thiếu ngủ, lối sống kém lành mạnh, bệnh lý thể chất hay tiền sử gia đình có vấn đề tâm thần càng làm gia tăng nguy cơ.

Đặc biệt, bạo lực từ bạn đời để lại hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe tinh thần. Thực hành lâm sàng cho thấy phụ nữ từng trải qua bạo hành có nguy cơ trầm cảm cao hơn rõ rệt, và mức độ tổn hại thường tỷ lệ thuận với mức độ bạo lực.

Trong bối cảnh văn hóa Á Đông, những khuôn mẫu giới cứng nhắc và quan niệm "chịu đựng vì gia đình" có thể khiến phụ nữ im lặng, kéo dài tổn thương và cản trở sự phát triển cá nhân. Điều này khẳng định bạo lực gia đình không phải là vấn đề riêng tư, mà là vấn đề xã hội cần được nhìn nhận và can thiệp toàn diện.

+ Trong trường hợp gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, người phụ nữ nên làm gì?

ThS. Hồ Hoàng Phương: Phụ nữ có nhiều nội lực và những tổn thương tinh thần họ trải qua phần lớn không xuất phát từ yếu kém cá nhân mà từ các yếu tố xã hội như bất bình đẳng giới, định kiến và áp lực vai trò. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho phụ nữ không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân mà cần sự chung sức của cộng đồng.

Rào cản lớn nhất vẫn là định kiến văn hóa. Việc tìm đến hỗ trợ tâm lý đôi khi bị gán với sự "yếu đuối" hay "có vấn đề thần kinh". Thực tế lâm sàng cho thấy có trường hợp thân chủ buộc phải dừng tham vấn chỉ vì gia đình vẫn còn định kiến đi thăm khám tâm lý là bị " bị tâm thần", dù tiến trình hỗ trợ đang diễn ra tích cực, khiến nhiều phụ nữ chọn im lặng và trì hoãn điều trị, làm tình trạng kéo dài và nghiêm trọng hơn.

Chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được nhìn nhận như chăm sóc sức khỏe thể chất. Khi căng thẳng, lo âu, buồn bã kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, các mối quan hệ, việc tìm đến chuyên gia là hành động chủ động và có trách nhiệm.

Để tự cải thiện, phụ nữ có thể bắt đầu bằng việc lắng nghe cảm xúc của mình, chia sẻ với người tin cậy, duy trì lối sống lành mạnh (ăn uống đủ chất, vận động, ngủ đủ giấc), thực hành thư giãn và quản lý cảm xúc. 

Khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, cần thăm khám chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị phù hợp như tâm lý trị liệu, dùng thuốc theo chỉ định. Chủ động tìm kiếm hỗ trợ chính là bước đi đầu tiên để phục hồi và xây dựng một cuộc sống cân bằng, trọn vẹn hơn.

+ Bà có lời khuyên gì đối với chị em có được sức khỏe tinh thần ở trạng thái tốt nhất ?

ThS. Hồ Hoàng Phương: Giữa guồng quay áp lực từ công việc và gia đình, chăm sóc sức khỏe tinh thần không phải là sự ích kỷ hay yếu đuối, mà là biểu hiện rõ nét của sự tự tôn trọng và sự thấu hiểu giá trị bản thân. Phụ nữ hiện đại xứng đáng được khỏe mạnh toàn diện từ thể chất đến tinh thần. 

Vì vậy, thay vì gồng mình trước những kỳ vọng xã hội, phái đẹp cần cho phép bản thân được nghỉ ngơi, chậm lại để lắng nghe và nuôi dưỡng đời sống nội tâm. Một tâm hồn khỏe mạnh chính là nền tảng vững chắc để người phụ nữ sống hạnh phúc, tự tin trước mọi thử thách.

Để bảo vệ "tài sản" quý giá này, phụ nữ nên chủ động xây dựng mạng lưới hỗ trợ an toàn từ gia đình, bạn bè đến các cộng đồng xã hội và dịch vụ tư vấn sức khoẻ chuyên nghiệp. Việc tìm kiếm sự giúp đỡ không phải là dấu hiệu của sự yếu thế, mà là hành động dũng cảm, đầy trách nhiệm để vượt qua rào cản kỳ thị. Bên cạnh đó, hãy duy trì lối sống lành mạnh thông qua chế độ dinh dưỡng, vận động, ngủ đủ giấc và thực hành chánh niệm…

Khi biết yêu thương và tôn trọng chính mình, phụ nữ không chỉ sống trọn vẹn hơn mà còn lan tỏa nguồn năng lượng tích cực đến gia đình và toàn xã hội.

Cảm ơn bà đã chia sẻ!