Tăng trưởng, giá cả và “túi tiền” gia đình

Những cuốn sổ chi tiêu ngày càng nhiều phép tính

Mỗi tối cuối tuần, khi hai con đã học bài xong, chị Nguyễn Thị Thùy Linh (40 tuổi, phường Hoàng Liệt, Hà Nội) lại lặng lẽ mở cuốn sổ ghi chép chi tiêu của gia đình. Cuốn sổ ấy từng chỉ là nơi ghi lại những khoản mua sắm hằng tuần, nhưng vài năm trở lại đây lại kín đặc những phép cộng, trừ, những con số bị gạch đi rồi viết lại.

Gia đình bốn người, hai con đang tuổi ăn học, thu nhập của hai vợ chồng đều tăng so với vài năm trước. Thế nhưng, điều khiến chị trăn trở không phải là bảng lương, mà là cảm giác đồng tiền kiếm được ngày càng "mỏng" đi trước những khoản chi liên tục tăng.

"Tăng lương thì có tăng thật nhưng tiền điện, tiền nước, tiền thực phẩm, tiền học của con cũng tăng. Cuối tháng nhìn lại, gần như chẳng còn dư bao nhiêu để tiết kiệm", chị Linh chia sẻ.

Là người trực tiếp quản lý tài chính gia đình, chị cảm nhận rất rõ từng biến động của thị trường. Một mớ rau trước đây chỉ khoảng 7.000 đồng, nay phổ biến từ 10.000 đến 15.000 đồng. Giá thịt, cá, trứng, dầu ăn hay các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu cũng nhích lên theo từng đợt.

Nếu chỉ nhìn từng mặt hàng, mức tăng không quá lớn. Nhưng khi cộng lại trong suốt một tháng, ngân sách gia đình lại đội lên thêm hàng triệu đồng.

Không chỉ thực phẩm, hàng loạt khoản chi cố định cũng khiến gia đình chị thêm áp lực. Căn hộ đang trả góp đồng nghĩa mỗi tháng đều phải dành một khoản để trả gốc và lãi. Trong khi đó, tiền điện, nước, phí dịch vụ chung cư đều tăng.

"Nỗi lo không nằm ở một khoản chi quá lớn mà ở chỗ nhiều khoản cùng tăng một lúc. Mỗi khoản chỉ vài chục nghìn hay vài trăm nghìn đồng nhưng cộng lại thành một số tiền đáng kể", chị nói.

Đầu năm học mới cũng là thời điểm khiến chị cân nhắc nhiều nhất. Hai con học trường công lập nên học phí không biến động nhiều, nhưng ngoại ngữ, kỹ năng sống, học thêm và các hoạt động ngoại khóa ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách.

Làm cha mẹ, ai cũng muốn đầu tư cho con. Thế nhưng giữa mong muốn và khả năng tài chính luôn tồn tại khoảng cách buộc các gia đình phải tính toán.

Để thích ứng, cả nhà thay đổi nhiều thói quen. Thực phẩm được mua ở chợ đầu mối thay vì siêu thị. Những bữa ăn ngoài được thay bằng cơm nhà. Các chuyến du lịch được rút gọn thành những buổi dạo công viên hay phố đi bộ miễn phí. "Tiết kiệm không phải vì muốn sống kham khổ, mà để phòng khi có việc đột xuất", chị Linh nói.

Mỗi gia đình một nỗi lo nhưng áp lực đều mang tên giá cả

Trong căn phòng rộng chưa đầy 15m², chị Nguyễn Thị Hương (38 tuổi, quê Phú Thọ), đang bế đứa con út mới hơn 1 tuổi. Hai con lớn gửi về quê nhờ ông bà chăm sóc vì hai vợ chồng không đủ điều kiện vừa đi làm vừa nuôi con.

Một tháng, riêng tiền thuê phòng và điện nước đã khoảng 1,5 triệu đồng. Chi phí ăn uống, sinh hoạt tối thiểu của hai vợ chồng cùng đứa con nhỏ khoảng 10 triệu đồng. Chưa kể tiền sữa và bỉm của con dao động từ 3 đến 4 triệu đồng mỗi tháng.

"Tính sơ sơ cũng phải 13-14 triệu đồng mới đủ. Trong khi giờ chỉ chồng đi làm, thu nhập lại bấp bênh vì làm lao động tự do", chị Hương nói.

Trước đây chị từng là công nhân trong khu công nghiệp nhưng sau khi sinh con thứ ba buộc phải nghỉ việc ở nhà chăm con. Điều khiến chị lo nhất không phải là những đợt tăng giá lớn, mà là "cái gì cũng tăng". Từ bó rau, cân thịt cho tới bình gas, hộp sữa hay tiền điện đều cao hơn trước. "Bây giờ đi chợ cầm 200 nghìn đồng mà chẳng mua được bao nhiêu", chị nói.

Ở một góc, bà Bùi Thị Hương (72 tuổi, Thường Tín, Hà Nội) vẫn đang thuê một căn phòng nhỏ để mưu sinh bán hàng tạp hóa.

Ở tuổi đáng lẽ được nghỉ ngơi bên con cháu, bà vẫn đi làm những công việc chân tay để có thêm thu nhập. Tiền thuê phòng mất khoảng 1,6 triệu đồng mỗi tháng. Tiền điện, nước và ăn uống khiến tổng chi phí sinh hoạt lên gần 2 triệu đồng.

Thế nhưng, có tháng thu nhập của bà chỉ khoảng 1,5 triệu đồng. "Thiếu thì đành bớt ăn. Có hôm chỉ mua ít rau với mấy quả trứng để tiết kiệm. Người già tiêu ít thật nhưng cái gì cũng đắt thì vẫn không đủ", bà cười buồn.

Nếu người lớn tuổi lo từng bữa ăn thì những người trẻ lại lo cho tương lai. Chị Nguyễn Thị Thương (24 tuổi), kỹ sư kiểm tra chất lượng tại một doanh nghiệp ở Bắc Ninh, nhận mức lương khoảng 8,5 triệu đồng mỗi tháng.

Nhờ được công ty hỗ trợ bữa trưa và sống tiết kiệm, chị chỉ mất khoảng 3,5 triệu đồng cho tiền thuê nhà và sinh hoạt. Nhưng chị cho rằng điều đáng lo không nằm ở hiện tại mà ở tương lai. "Nếu lập gia đình, có con thì mức thu nhập này rất khó đáp ứng khi giá sinh hoạt cứ tăng từng năm", chị Thương chia sẻ.

Theo chị Thương, người lao động trẻ hiện nay không chỉ mong thu nhập cao hơn mà còn mong sức mua của đồng lương được giữ ổn định để có thể tích lũy và lập kế hoạch cho tương lai.

Người dân cảm nhận lạm phát qua "túi tiền" chứ không chỉ qua chỉ số

Trao đổi với phóng viên, bà Lê Thị Thanh Tâm, giảng viên Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam, cho rằng, việc CPI tháng 7 giảm 0,12% nhưng nhiều gia đình vẫn cảm thấy áp lực chi tiêu chưa giảm là điều hoàn toàn dễ hiểu.

Theo bà, nhiều người thường nhầm lẫn giữa mức giảm của CPI trong một tháng với việc giá cả đã giảm trở lại. "CPI tháng 7 giảm 0,12% chỉ phản ánh biến động giá so với tháng trước, chứ không có nghĩa mặt bằng giá đã quay về mức thấp. Thực tế, bình quân 7 tháng đầu năm, CPI vẫn tăng 4,39% và lạm phát cơ bản tăng 4,19%, cho thấy giá cả nhìn chung vẫn cao hơn so với cùng kỳ năm trước", bà phân tích.

Đáng chú ý, những nhóm hàng chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách của các hộ gia đình vẫn tiếp tục tăng giá. Trong đó, nhóm nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 6,72%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%; dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng khoảng 7%; giáo dục tăng 3,35%.

"Đây đều là những khoản chi thiết yếu, rất khó cắt giảm, đặc biệt với các gia đình có con nhỏ hoặc có thu nhập trung bình. Vì vậy, dù CPI tháng 7 giảm nhẹ, người dân vẫn cảm nhận rõ áp lực chi tiêu trong cuộc sống hằng ngày", bà Tâm nhận định.

Để giảm áp lực chi tiêu trong thời gian tới, theo bà Lê Thị Thanh Tâm cần có giải pháp đồng bộ từ cả phía người dân và cơ quan quản lý.

Đối với các hộ gia đình, bà khuyến nghị nên quản lý ngân sách khoa học hơn, ưu tiên các khoản chi thiết yếu, lập kế hoạch mua sắm, hạn chế chi tiêu cảm tính và tận dụng các nền tảng số để so sánh giá, tìm kiếm chương trình khuyến mại phù hợp. Đồng thời, mỗi gia đình cũng cần chủ động nâng cao kỹ năng quản lý tài chính cá nhân để sử dụng đồng tiền hiệu quả hơn.

Về phía cơ quan quản lý, theo bà, cần tiếp tục kiểm soát lạm phát, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, giám sát chặt việc điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý và ngăn chặn tình trạng đầu cơ, tăng giá bất hợp lý. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ phù hợp đối với nhóm thu nhập thấp và người lao động có hoàn cảnh khó khăn nhằm duy trì sức mua của nền kinh tế.

"Tôi cho rằng mục tiêu không chỉ là giữ CPI ở mức ổn định mà quan trọng hơn là giúp người dân thực sự cảm nhận được sự ổn định trong chi tiêu và chất lượng cuộc sống. Khi chi phí sinh hoạt được kiểm soát và thu nhập được cải thiện, niềm tin tiêu dùng sẽ phục hồi, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế", bà Lê Thị Thanh Tâm nhấn mạnh.