Trách nhiệm của người trẻ, KOL, KOC xây dựng niềm tin mua sắm số

Một lời giới thiệu có thể chạm tới hàng triệu lượt xem

Video đánh giá sản phẩm, livestream bán hàng, quảng cáo trên mạng xã hội hay tiếp thị liên kết đang tác động ngày càng trực tiếp đến thị hiếu và hành vi mua sắm. Chỉ với một chiếc điện thoại, người mua có thể tìm kiếm, so sánh giá và hoàn tất giao dịch trong vài phút. Sự thuận tiện ấy đi kèm không ít rủi ro: quảng cáo không đúng sự thật, sản phẩm không rõ nguồn gốc, thông tin sai lệch về công dụng, giá bán hay điều kiện bảo hành.

Theo khảo sát của AsiaKOL (một công ty công nghệ chuyên về tiếp thị người ảnh hưởng xuyên biên giới), cho biết 77% người tiêu dùng trực tuyến Việt Nam từng mua hàng theo gợi ý của KOL, KOC. Nhưng niềm tin đặt vào hình ảnh và uy tín của người giới thiệu cũng là con dao hai lưỡi, bởi một thông tin chưa được kiểm chứng có thể gây hậu quả lớn.

Dẫn vụ việc kẹo rau củ Kera, ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công Thương, cho rằng đây là bài học về trách nhiệm của người có ảnh hưởng khi quảng bá sản phẩm. Một lời giới thiệu thiếu kiểm chứng có thể lan truyền qua hàng triệu lượt xem, tác động tới quyết định mua sắm và quyền lợi của rất nhiều người.

Vấn đề không chỉ nằm ở nội dung sai lệch. Với hoạt động giới thiệu sản phẩm qua người nổi tiếng, KOL, KOC, ranh giới giữa chia sẻ trải nghiệm cá nhân và quảng bá thương mại đôi khi không được thể hiện rõ. Người xem vì thế khó phân biệt đâu là ý kiến độc lập, đâu là nội dung được tài trợ.

Về pháp lý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã tạo cơ sở quan trọng, trong đó có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ và quyền yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm. 

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 22 của Luật quy định trách nhiệm thông báo trước cho người tiêu dùng về việc được tài trợ để cung cấp thông tin về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Quy định này được xem là cơ sở để thúc đẩy quảng bá minh bạch, bảo đảm quyền được thông tin và quyền lựa chọn của người mua.

Ông Nguyễn Văn Minh đề nghị 3 yêu cầu với người có ảnh hưởng: Kiểm chứng trước khi giới thiệu, nói đúng những gì mình biết và công khai quan hệ quảng cáo, tài trợ. Theo ông, uy tín không thể đánh đổi bằng những lượt xem hay lợi ích thương mại trước mắt.

Minh bạch là tài sản, kiểm chứng là kỹ năng

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nhuận, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại, cho rằng tiêu dùng thông minh không đơn thuần là chọn sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Trong môi trường thông tin bùng nổ, người tiêu dùng còn phải biết đánh giá, phân biệt thông tin hữu ích với thông tin sai lệch và nhận diện nội dung quảng cáo thiếu minh bạch trước khi quyết định mua hàng.

Theo ông Nhuận, nhóm người tiêu dùng trẻ, trong đó có sinh viên, chịu ảnh hưởng lớn từ các nội dung chia sẻ trên mạng xã hội. Vì vậy, những kỹ năng này cần được tiếp cận và rèn luyện sớm, qua đó hình thành ý thức trách nhiệm với bản thân và cộng đồng khi tham gia môi trường số. 

Ông cũng lưu ý rằng sinh viên hôm nay có thể là nhà quản trị doanh nghiệp, người kinh doanh hoặc người sáng tạo nội dung của ngày mai. Điều đó có nghĩa là người trẻ vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa có thể trở thành lực lượng góp phần xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực.

Ông Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh sinh viên là nhóm tiếp cận nhanh công nghệ và nền tảng mua sắm trực tuyến, đồng thời là lực lượng lao động chất lượng cao trong tương lai. Theo ông, một thị trường lành mạnh cần những doanh nghiệp kinh doanh có trách nhiệm và những người tiêu dùng hiểu biết, tỉnh táo, biết bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Đó cũng là nền tảng của sức mạnh nội sinh của nền kinh tế. Ông đề xuất một thông điệp: "Tôi mong các bạn với một thói quen mới: trước khi bấm "Mua ngay", hãy bấm thêm một nút vô hình tên là "Khoan đã'".

Với những người trẻ có ý định theo nghề sáng tạo nội dung, ông Nguyễn Văn Minh gửi gắm: Nếu tham gia hoạt động KOL, KOC thì phải coi minh bạch là tài sản quan trọng. Còn với những ai làm việc trong doanh nghiệp, cần hình thành tư duy tuân thủ pháp luật ngay từ đầu.

Các chuyên gia cũng đề nghị các nền tảng mạng xã hội tăng cường phối hợp bảo vệ người sử dụng tại Việt Nam, minh bạch thông tin quảng cáo, xử lý quảng cáo lừa đảo, mạo danh, đồng thời thúc đẩy phân phối các thông tin chính sách và cảnh báo tiêu dùng chính thống. 

Thông tin sai lệch và những chiêu thức quảng bá thiếu minh bạch sẽ còn xuất hiện cùng sự phát triển của thương mại điện tử. Nhưng khi người trẻ được trang bị kỹ năng kiểm chứng, KOL, KOC hiểu rằng uy tín quan trọng hơn lượt xem, và các nền tảng cùng cơ quan quản lý cùng vào cuộc, niềm tin của người tiêu dùng mới có thể được giữ vững trên không gian số.