Trao quyền làm chủ sinh kế để phụ nữ DTTS thoát nghèo bền vững

Từ thực tiễn hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế tại địa bàn biên giới, Hội LHPN tỉnh Lạng Sơn đang từng bước chuyển từ hỗ trợ nguồn lực đơn lẻ sang kết nối sản xuất, thị trường và nâng cao năng lực tự chủ cho hội viên. Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Lạng Sơn chia sẻ về những giải pháp giúp phụ nữ DTTS phát triển sinh kế và thoát nghèo bền vững.

Không chỉ thiếu vốn, phụ nữ còn thiếu cơ hội tiếp cận thị trường

- Từ thực tiễn công tác Hội tại địa bàn biên giới Lạng Sơn, bà nhìn nhận những rào cản lớn nhất đối với phụ nữ dân tộc thiểu số trong phát triển kinh tế hiện nay là gì?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Qua thực tiễn hoạt động, chúng tôi nhận thấy phụ nữ dân tộc thiểu số đang đối mặt với 3 rào cản chính.

Thứ nhất là tư duy sản xuất và quy mô canh tác. Tập quán sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tự cung tự cấp còn phổ biến; nhiều chị em thiếu kỹ năng quản trị kinh doanh, khó tiếp cận thị trường lớn và các chuỗi giá trị chế biến sâu.

Thứ hai là định kiến giới và gánh nặng việc nhà. Tâm lý tự ti, e ngại rủi ro cùng những công việc gia đình khiến phụ nữ bị hạn chế về thời gian, cơ hội học nghề, khởi nghiệp và tham gia các quyết định kinh tế.

Thứ ba là khoảng cách số. Thương mại điện tử và kinh tế số mở ra nhiều cơ hội, nhưng nếu thiếu hạ tầng, kỹ năng và sự hướng dẫn trực tiếp, phụ nữ DTTS rất dễ bị tụt lại phía sau.

Muốn tháo gỡ những rào cản này, trước hết phải thay đổi tư duy, khơi dậy ý chí tự lực và sự tự tin của phụ nữ vùng cao. Hỗ trợ kinh tế không thể chỉ dừng ở việc cung cấp nguồn lực, mà cần giúp chị em nhận ra năng lực của mình, mạnh dạn học hỏi và tham gia những lĩnh vực sản xuất, kinh doanh mới.

- Thời gian qua, Hội LHPN tỉnh Lạng Sơn đã triển khai những giải pháp nào để hỗ trợ phụ nữ DTTS phát triển sinh kế, tạo việc làm và cải thiện thu nhập? Những mô hình nào đang cho thấy hiệu quả rõ nét?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Với phương châm hành động "Tỉnh vận dụng sáng tạo, Xã nắm chắc hội viên, Chi thấu hiểu phụ nữ", Hội LHPN tỉnh tập trung triển khai các giải pháp gắn với nhu cầu thực tế của hội viên.

Trước hết, Hội chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ năng cho phụ nữ thông qua phong trào "Bình dân học vụ số", tập huấn kỹ năng bán hàng đa kênh, livestream; nâng cao năng lực cho nữ giám đốc HTX, chủ hộ kinh doanh và phụ nữ khởi nghiệp.

Cùng với đó, Hội hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nguồn vốn và tư vấn pháp lý. Chúng tôi quản lý hiệu quả hàng nghìn tỷ đồng vốn ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội, Agribank; hỗ trợ pháp lý cho hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, giúp phụ nữ tiếp cận các quỹ đổi mới sáng tạo theo Đề án 2415 của Chính phủ.

Một hướng quan trọng khác là phát huy lợi thế nông sản bản địa, gắn sản xuất với chuỗi giá trị và chương trình OCOP, từng bước chuyển từ sản xuất thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu nông sản đặc sản Xứ Lạng.

Thực tiễn cho thấy hiệu quả qua những mô hình như chuỗi giá trị Hồng Vành Khuyên treo gió hữu cơ của HTX Nông sản Toàn Thương; chuỗi liên kết Thạch đen Tràng Định, bánh khảo, chăn nuôi heo thảo dược của HTX Nông sản Lụa Vy và hộ kinh doanh chị Lăng Thị Thơ; vùng chuyên canh Na Chi Lăng, Hồng không hạt Bảo Lâm, Vịt quay Thất Khê và các vùng dược liệu biên giới.

Các mô hình này góp phần nâng tầm nông sản OCOP đạt chuẩn 3-4 sao, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động nữ DTTS tại địa phương.

 Sinh kế bền vững phải gắn với thị trường và quyền tự chủ

- Nhiều phụ nữ có sản phẩm tốt, có ý tưởng phát triển kinh tế nhưng khó duy trì hoạt động lâu dài. Hội làm gì để chuyển từ hỗ trợ ban đầu sang đồng hành, giúp phụ nữ thực sự làm chủ sinh kế?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Chúng tôi quán triệt quan điểm "Cho con cá không bằng trao cần câu và hướng dẫn cách câu". Muốn phụ nữ duy trì sinh kế, nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế gia đình, việc hỗ trợ phải được thực hiện lâu dài, có trọng tâm và gắn với nhu cầu thực tế.

Trước hết, Hội đồng hành cùng phụ nữ thay đổi nếp nghĩ, cách làm thông qua tập huấn trực quan, "cầm tay chỉ việc". Chúng tôi cũng chú trọng xóa bỏ định kiến giới ngay trong gia đình, vận động người chồng và các thành viên cùng chia sẻ việc nhà, tạo điều kiện để phụ nữ có thời gian học tập, sản xuất và quản trị tài chính.

Tiếp đó, Hội hỗ trợ phụ nữ phát triển sinh kế theo chuỗi giá trị, chủ động kết nối "4 nhà": Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và phụ nữ khởi nghiệp. Sự hỗ trợ được triển khai từ chuẩn hóa giống, áp dụng kỹ thuật VietGAP, hoàn thiện đóng gói, bao bì, tem truy xuất nguồn gốc đến xúc tiến thương mại, ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm.

Hội cũng phát huy vai trò của chi hội trưởng, tổ phụ nữ số và thành lập mạng lưới cố vấn khởi nghiệp gồm các nữ doanh nhân thành đạt để trực tiếp kèm cặp những dự án sinh kế còn non trẻ.

Sự đồng hành của tổ chức Hội không thể chỉ đo đếm bằng số tiền hỗ trợ, mà quan trọng hơn là giúp phụ nữ có kiến thức, kỹ năng, sự tự tin và khả năng tự quyết định con đường phát triển kinh tế của mình.

- Trong bối cảnh thương mại điện tử và chuyển đổi số ngày càng phát triển, Hội LHPN tỉnh có những giải pháp gì để phụ nữ DTTS nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Thời gian qua, Hội LHPN tỉnh triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Hội tổ chức tập huấn, tư vấn, hướng dẫn ứng dụng khoa học kỹ thuật, cải tiến quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm; hỗ trợ phụ nữ xây dựng ý tưởng khởi nghiệp, phát triển tổ hợp tác, HTX, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và quảng bá các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP của địa phương.

Đặc biệt, Hội chú trọng trang bị kỹ năng chuyển đổi số, bán hàng trực tuyến, livestream, ứng dụng mạng xã hội và thương mại điện tử. Tháng 9/2026, Hội tham gia hoạt động giao lưu, kết nối và cuộc thi livestream thương mại điện tử xuyên biên giới Trung Quốc - Việt Nam tại Bằng Tường, Quảng Tây, mở thêm cơ hội để phụ nữ tiếp cận phương thức kinh doanh mới và thị trường rộng lớn hơn.

Bên cạnh đó, Hội tăng cường phối hợp với các ngành chức năng, doanh nghiệp, ngân hàng và Liên minh HTX để kết nối nguồn lực, xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Các ngày hội khởi nghiệp, diễn đàn kết nối đầu tư, hội chợ, phiên chợ vùng cao cũng giúp chị em mở rộng thị trường.

Với lợi thế cửa khẩu của Lạng Sơn, chúng tôi hướng tới phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng đầu ra cho nông sản Xứ Lạng. Mục tiêu là giúp mỗi phụ nữ không chỉ làm ra sản phẩm chất lượng mà còn biết xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ và chủ động đưa sản phẩm quê hương đến với người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Thoát nghèo bền vững phải bắt đầu từ năng lực tự chủ

- Nghèo đa chiều đối với phụ nữ DTTS không chỉ là thiếu thu nhập mà còn liên quan đến giáo dục, kỹ năng nghề, thông tin, khả năng tiếp cận dịch vụ và cơ hội tham gia các quyết định kinh tế. Hội LHPN tỉnh tiếp cận vấn đề này như thế nào?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Hội LHPN tỉnh Lạng Sơn xác định giảm nghèo đa chiều đối với phụ nữ DTTS không chỉ là hỗ trợ cải thiện thu nhập, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để phụ nữ nâng cao năng lực, chủ động vươn lên và tham gia bình đẳng vào đời sống gia đình, xã hội.

Trên tinh thần đó, Hội triển khai đồng bộ các hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật, tiếp cận nguồn vốn tín dụng, xây dựng các mô hình sinh kế, tổ hợp tác, HTX. Đồng thời, chúng tôi chú trọng tuyên truyền, nâng cao kiến thức về bình đẳng giới, chăm sóc sức khỏe, xây dựng gia đình hạnh phúc, phòng, chống bạo lực gia đình và kỹ năng tiếp cận thông tin, dịch vụ xã hội.

Hội cũng quan tâm nâng cao năng lực, kỹ năng số, khuyến khích phụ nữ mạnh dạn tham gia khởi nghiệp, phát triển sản xuất, kinh doanh và đóng góp ý kiến trong các quyết định của gia đình, cộng đồng. Thông qua các phong trào, cuộc vận động như "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an", các tổ truyền thông cộng đồng và hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, Hội từng bước tạo môi trường để phụ nữ tự tin khẳng định vai trò, tiếng nói và vị thế của mình.

Chúng tôi quan niệm, giảm nghèo bền vững chỉ thực sự có ý nghĩa khi phụ nữ không chỉ cải thiện được đời sống vật chất mà còn có kiến thức, kỹ năng, tiếng nói trong gia đình và cộng đồng, có khả năng tự quyết định và làm chủ cuộc sống.

- Hội đánh giá hiệu quả thực chất của các chương trình hỗ trợ sinh kế đối với phụ nữ DTTS bằng những tiêu chí nào? Làm thế nào để nhận diện những mô hình giúp phụ nữ tăng thu nhập ổn định, có khả năng tích lũy và hạn chế nguy cơ tái nghèo?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Chúng tôi kiên quyết bài trừ căn bệnh hình thức, thành tích. Hiệu quả thực chất của một mô hình sinh kế được đo lường bằng 3 tiêu chí cốt lõi.

Thứ nhất, phải có thu nhập tăng trưởng ổn định và tích lũy. Thu nhập cần tăng đều đặn qua các năm; hộ gia đình hình thành được nguồn vốn tiết kiệm để tái đầu tư sản xuất, có khả năng chống chịu trước thiên tai và biến động thị trường.

Thứ hai, phải có liên kết chuỗi và thị trường đầu ra. Mô hình cần gắn với hợp đồng bao tiêu, tránh tình trạng giải cứu nông sản tự phát; tận dụng tài nguyên bản địa và tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết tổ hợp tác, HTX.

Thứ ba, phải có sự chuyển biến về năng lực và quyền làm chủ. Phụ nữ cần tự tính toán được bài toán kinh tế, biết lời - lỗ, thành thạo ứng dụng kỹ thuật số và giữ vai trò bình đẳng trong việc đưa ra các quyết định lớn của gia đình.

Một mô hình sinh kế thực sự hiệu quả còn phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất, lợi thế và năng lực của phụ nữ địa phương; có đầu ra tương đối ổn định, khả năng liên kết sản xuất, tiêu thụ và thích ứng với nhu cầu thị trường.

Đặc biệt, cần quan tâm đến việc nâng cao kiến thức, kỹ năng quản lý tài chính, tổ chức sản xuất và khả năng tự chủ kinh tế của phụ nữ, thay vì chỉ hỗ trợ vốn hoặc con giống, cây giống ban đầu.

Thước đo thành công cuối cùng của Hội không dừng lại ở số hộ thoát nghèo trên giấy tờ, mà là năng lực tự thân của hội viên: Thoát nghèo vững chắc và dứt khoát không tái nghèo.

- Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, Hội LHPN tỉnh Lạng Sơn sẽ ưu tiên những giải pháp gì để nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ DTTS, chuyển từ hỗ trợ sinh kế đơn lẻ sang phát triển kinh tế có tính liên kết, bền vững?

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân: Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, bám sát Nghị quyết Đại hội Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV và chỉ đạo của Tỉnh ủy Lạng Sơn, Ban Thường vụ Hội LHPN tỉnh tập trung vào 4 khâu đột phá trọng tâm .

Một là, triển khai toàn diện Đề án 2415 và Đề án 01, tập trung chuyển đổi hộ kinh doanh cá thể thành doanh nghiệp do nữ làm chủ; củng cố các HTX phụ nữ quản lý theo hướng hoạt động thực chất, hiện đại và đạt chuẩn ESG.

Hai là, thúc đẩy mô hình "1 phụ nữ - 1 gia đình - 1 mô hình phát triển kinh tế", nhân rộng các cụm liên kết sản xuất sinh kế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với những sản phẩm OCOP thế mạnh của Xứ Lạng.

Ba là, phổ cập kỹ năng số, phát huy lợi thế cửa khẩu, đẩy mạnh thương mại điện tử, xúc tiến thị trường quốc tế và tăng cường hợp tác với phụ nữ Quảng Tây (Trung Quốc) để kết nối tiêu thụ nông sản xuyên biên giới.

Bốn là, mở rộng vốn tín dụng chính sách ủy thác, duy trì mạng lưới doanh nhân nữ cố vấn, kịp thời hỗ trợ pháp lý và ươm tạo những ý tưởng kinh doanh sáng tạo của phụ nữ vùng cao.

Chúng tôi tin tưởng rằng, khi được trang bị đủ tri thức, kỹ năng số và điểm tựa vững chắc từ tổ chức Hội, phụ nữ các dân tộc Xứ Lạng hoàn toàn đủ bản lĩnh làm giàu chính đáng trên chính mảnh đất quê hương mình, góp phần giữ vững biên cương Tổ quốc ấm no, giàu mạnh.

 Trân trọng cảm ơn bà!