Trẻ sinh non cần được chăm sóc và theo dõi liên tục để hạn chế biến chứng
Bác sĩ theo dõi sức khỏe cho trẻ sinh con
Sinh non không chỉ là vấn đề sức khỏe của trẻ và gia đình mà còn là thách thức đối với công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em. Việc cứu sống trẻ qua giai đoạn nguy kịch sau sinh mới chỉ là bước đầu; trẻ cần được chăm sóc và theo dõi liên tục để hạn chế biến chứng, hỗ trợ phát triển lâu dài.
Cặp song sinh hơn 1kg vượt qua nhiều biến chứng
Trẻ sinh non là trẻ chào đời trước 37 tuần tuổi thai, bất kể cân nặng lúc sinh. Nguy cơ biến chứng thường tăng ở trẻ sinh càng non tháng và có cân nặng lúc sinh càng thấp. Đặc biệt, trẻ sinh trước 28 tuần hoặc nặng dưới 1.000g có nguy cơ cao do các cơ quan chưa đủ trưởng thành để thích nghi với môi trường bên ngoài tử cung.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non. Trên toàn cầu, WHO và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) ước tính năm 2020 có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non, tương đương cứ 10 trẻ sinh ra thì có một trẻ chào đời trước 37 tuần tuổi thai. Sinh non cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.
BSCK2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó Trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh (TPHCM), cho biết về trường hợp một cặp song sinh phải mổ sớm khi mới khoảng 33 tuần tuổi thai do người mẹ bị viêm ruột thừa nặng.
Khi chào đời, cả hai bé chỉ nặng hơn 1 kg, đều bị suy hô hấp nặng, chưa thể dung nạp sữa và xuất hiện xuất huyết tiêu hóa. Máu liên tục xuất hiện qua ống thông dạ dày khiến việc nuôi dưỡng trẻ gặp nhiều khó khăn.
Trong những ngày đầu, hai bé được theo dõi và chăm sóc tích cực. Bên cạnh sự hỗ trợ của đội ngũ y tế, cha mẹ kiên trì đồng hành cùng con, mỗi ngày thực hiện da kề da (kangaroo) hai lần, trò chuyện và phối hợp chăm sóc trẻ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Sau 2 ngày, cả hai bé được cai hỗ trợ hô hấp, tình trạng xuất huyết tiêu hóa dần cải thiện. Khoảng một tuần tuổi, trẻ bắt đầu được tập ăn trở lại. Tuy nhiên, một bé sau đó xuất hiện nhiễm trùng huyết nặng, phải tiếp tục điều trị tích cực.

Việc chăm sóc và theo dõi sức khỏe lâu dài cũng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ sinh non.
Trong nhiều tuần tiếp theo, cha mẹ thay phiên chăm sóc từng bé, duy trì da kề da và hỗ trợ nhau kích thích tiết sữa. Sau quá trình điều trị, cả hai trẻ đều tiến triển tốt, đáp ứng các điều kiện an toàn để xuất viện. Hiện hai bé gần một tuổi và phát triển tốt.
Chăm sóc không dừng lại khi trẻ xuất viện
Theo bác sĩ, những năm gần đây, tiến bộ trong hồi sức và chăm sóc sơ sinh đã góp phần cải thiện cơ hội sống cho trẻ sinh non, kể cả nhóm sinh rất non và nhẹ cân.
Dù được điều trị tốt và đủ điều kiện xuất viện, trẻ sinh non vẫn cần được theo dõi sát trong những năm đầu đời. BS Thạch lưu ý, cha mẹ không nên chủ quan khi trẻ đã tăng cân, bú tốt và được xuất viện, bởi đây chưa phải dấu mốc cho thấy trẻ đã phát triển hoàn toàn như trẻ sinh đủ tháng.
Sau xuất viện, trẻ cần được tái khám để theo dõi cân nặng, chiều dài và vòng đầu, qua đó đánh giá tốc độ tăng trưởng. Tùy mức độ non tháng và tình trạng sức khỏe, trẻ có thể cần được sàng lọc bệnh võng mạc trẻ sinh non đúng lịch, kiểm tra thính lực và theo dõi các mốc phát triển thần kinh, vận động.
Bên cạnh tái khám, chăm sóc kangaroo và nuôi con bằng sữa mẹ cũng có vai trò quan trọng. Với phương pháp kangaroo, trẻ được đặt da kề da trên ngực cha hoặc mẹ. Cách chăm sóc này giúp trẻ giữ ấm, ổn định nhịp tim, nhịp thở, giảm căng thẳng và tăng sự gắn kết với gia đình.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng được ưu tiên cho trẻ sinh non. Ngoài năng lượng và dưỡng chất, sữa mẹ còn chứa các thành phần miễn dịch giúp bảo vệ trẻ, góp phần giảm nguy cơ viêm ruột hoại tử. Với trẻ rất non hoặc có cân nặng rất thấp, bác sĩ có thể cân nhắc bổ sung chất tăng cường sữa mẹ để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Nếu trẻ chưa thể bú trực tiếp, mẹ có thể vắt sữa để trẻ được nuôi qua ống thông dạ dày theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Bác sĩ khuyến cáo để giảm nguy cơ sinh non, phụ nữ mang thai cần khám thai định kỳ, quản lý tốt các bệnh lý như tăng huyết áp, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ và nhiễm trùng. Thai phụ có tiền sử sinh non, sảy thai muộn, đa thai hoặc bất thường cổ tử cung cần được bác sĩ sản khoa đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như cơn gò tử cung đều đặn, đau bụng dưới, đau lưng âm ỉ kéo dài, ra máu âm đạo hoặc ra nước âm đạo nghi vỡ ối, thai phụ cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra, không nên chờ đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng.
Từ năm 2026, Ngày Thế giới vì trẻ sinh non được tổ chức vào ngày 15/11 hằng năm (thay cho ngày 17/11 trước đây). Hưởng ứng ngày này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Toàn cầu về Chăm sóc Trẻ sơ sinh (GFCNI) đưa ra chủ đề: "Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục". Thông điệp nhấn mạnh sự cần thiết của việc chăm sóc trẻ xuyên suốt từ cơ sở y tế đến gia đình và cộng đồng, đặc biệt trong giai đoạn sau xuất viện.