Truyện ngắn: Vì sao lạc

Lớp học của tôi đơn sơ, mặt bàn đầy những vết khắc ngoằn ngoèo của học trò qua nhiều năm. Tôi nhớ cậu học trò tên Đăng. Em ngồi một góc cuối lớp, dáng nhỏ thó, vai lúc nào cũng co rút lại như sợ gió lùa. Em cắm cúi vào cuốn vở, vẽ những vòng tròn chồng lên nhau. Bàn tay nhỏ bé cầm bút tô kín chúng thành một mảng đen sì, không để hở một khe trắng nào.

Có lần, tôi đứng lặng phía sau em, nhìn theo từng nét bút. Âm thanh duy nhất là tiếng bút chì sột soạt, kiên nhẫn, như thể thời gian trong em ngừng lại ở chính vòng tròn ấy. Đôi mắt em đen nhánh nhưng trống rỗng, không có điểm dừng, như nhìn xuyên qua mặt bảng, xuyên qua tôi, xuyên qua cả lớp học rộn ràng kia để chìm vào một vùng sóng xa lắc. Khi có tiếng động lớn, một chiếc ghế đổ, một tiếng sấm bất chợt, cả cơ thể em run lên bần bật, đôi tay ôm chặt lấy đầu như để chống lại một cơn bão vô hình. Bạn bè nhiều lần trêu chọc, có khi còn ném giấy nhưng Đăng không đáp trả. Em thu mình vào một thế giới mà không ai chạm tới.

Người làng bảo, cha em mất ngoài khơi, không tìm được xác, chỉ còn lại mộ gió. Mẹ bỏ lại em cho bà nội già yếu, vào Nam làm ăn rồi lấy chồng sinh con. Hồi đầu, mỗi năm chị về một đôi lần, rồi khi sinh thêm em bé, chị hầu như không về nữa. Với đứa con trai cả ngày không nói được một câu trọn vẹn ấy, người mẹ trẻ đã buông tay, chỉ thỉnh thoảng gửi ít tiền về để bà cháu sinh sống. Tất cả thế giới trong em dường như chỉ còn những vòng tròn đen bất tận.

***

Một chiều sau buổi dạy, tôi ghé nhà Đăng. Con ngõ nhỏ dẫn vào nhà đầy cát lẫn đá vụn, mỗi bước chân đều khua lên bụi mặn. Nhà không có cổng, bên trong là một khoảng lặng quạnh hiu. Ngôi nhà thấp lè tè, trống tuột từ trên xuống dưới, bốn bức tường gạch đỏ loang lổ, mảng còn mới, mảng đã rạn chân chim.

Trong gian giữa, chiếc bàn thờ dựng vội bằng mấy tấm gỗ chắp vá, khói hương cũ ám thành vòng đen lặng lẽ. Hai tấm di ảnh bạc màu, một khắc khổ, một ngây ngô. Trước bàn thờ là ly hương cạn tro, xung quanh chẳng có gì ngoài sự trống trải. Căn nhà gần như không có đồ đạc: Một chiếc bàn nhựa lún xuống giữa nền xi măng nứt nẻ, trên bàn vài cuốn vở nhàu nát, bút chì cùn đầu, cục tẩy vỡ đôi…

Bà nội của Đăng lưng đã còng, như bị dồn nén bởi gió biển, bởi nỗi đau. Bà quệt nước mắt bằng mu bàn tay khô gầy, kể rằng ngôi nhà này được chính quyền và bà con trong thôn làm lại sau khi căn nhà cũ bị sụp trong bão. Đăng ngồi nép ở góc bàn, dáng nhỏ bé, đôi mắt nhìn xuống, bút chì xoay xoay trên tay. Giữa căn nhà thiếu vắng hơi ấm, bóng em càng lạc lõng.

Hình ảnh ấy khiến tôi rùng mình nhớ về tuổi thơ của chính mình, những ngày ngồi dưới ánh đèn dầu hắt bóng dài trên vách ván, lòng trống rỗng đến phát sợ. Chỉ khác là giờ đây tôi đã có một bàn tay dìu dắt…

Tôi không nhớ mình đã chào ra về thế nào. Chỉ biết khi bước chân trần ra khỏi ngõ, cát nóng bỏng dính vào da, còn trong lòng thì nặng trĩu như có sóng cuộn. Đôi mắt đục ngầu của bà, bóng dáng côi cút của Đăng trong căn nhà trống trải ấy… Tất cả quấn lấy tôi như một nỗi ám ảnh khó rời.

***

Tôi ngồi xuống cạnh em, nhiều lần cố gợi chuyện. Em im. Tôi kể chuyện, giọng tôi rơi xuống khoảng không, không hề có hồi âm. Chỉ có những vòng tròn, thêm vòng nữa, rồi tô kín, nuốt trọn cả khoảng giấy trắng.

- Đây là gì vậy Đăng? - Tôi hỏi.

Em không ngẩng lên, giọng nhỏ như hơi gió lọt qua khe cửa:

- Vòng tròn đen… nó nuốt hết mọi thứ.

Tôi lặng đi. Trong khoảnh khắc, ký ức tuổi thơ trỗi dậy. Chính tôi, ngày xưa, cũng đã từng vẽ những vòng tròn như thế. Mỗi khi sợ hãi hay cô độc, tôi lại xoáy bút đến khi giấy rách. Chỉ có cô giáo nhận ra, ngồi xuống bên tôi, dịu dàng xoa đầu, kiên nhẫn nhìn tôi. Từ đó, tôi học cách vẽ thêm cánh buồm màu xanh, cho nó rời khỏi vòng tròn đen đặc.

Tôi đặt tay lên trang giấy của Đăng, nói chậm rãi:

- Em thử nghĩ xem, trong vòng tròn ấy nếu có một cánh buồm màu xanh, nó sẽ đi đâu?

Những ngày sau, em yên lặng vẫn tiếp tục vẽ. Tôi đứng đó lặng yên. Một lúc sau em ngước mắt nhìn tôi, ánh mắt bối rối rồi ngạc nhiên, như chưa từng nghĩ đến. Cái nhìn ấy khiến tôi nhói lòng. Nó vừa có sự trong trẻo của một đứa trẻ, nhưng đồng thời cũng trống rỗng vô định. Đôi mắt ấy, tôi cũng từng có.

Tôi cố gắng tạo ra những khoảng lặng cho Đăng. Thay vì bắt em đọc to, tôi để em vẽ. Thay vì gọi em trả lời, tôi viết câu hỏi ra giấy nhỏ và để em chọn cách viết. Mỗi lần đi dọc bờ biển, tôi hay mang theo vài vỏ sò, vài hòn sỏi, đặt trên bàn em, khẽ bảo: "Đây là cánh buồm nhỏ". Đăng ít nói, nhưng đôi khi tôi thấy ngón tay em chạm vào những vật nhỏ bé ấy với vẻ ngập ngừng.

Đêm ở làng chài dài và trĩu nặng. Tôi ngồi chấm từng quyển vở, nhưng hình ảnh vòng tròn đen cứ ám lấy. Tôi biết Đăng đang sống trong một cơn bão riêng mà không ai hay. Có lẽ em đã chứng kiến những mất mát vượt sức chịu đựng của một đứa trẻ. Làng chài này, không thiếu những phận người rách nát: Cha bỏ đi, mẹ gục ngã trên biển, hoặc đơn giản là cái nghèo bóp nghẹt ước mơ. Vòng tròn của Đăng không phải chỉ nằm trên giấy, nó là hiện thân của bóng tối đang bủa vây lấy đời em.

***

Một buổi sáng, tôi mang theo vài tờ giấy trắng. Trong tiết học, tôi bảo cả lớp:

- Hãy thử vẽ một điều em muốn thoát ra khỏi nỗi sợ.

Các em hí hoáy vẽ hình ảnh siêu nhân. Riêng Đăng, vẫn vòng tròn đen. Tôi ngồi xuống, khẽ cầm bút của em, vẽ thêm một cánh buồm màu trắng, rồi cánh buồm màu xanh vươn ra khỏi vòng xoáy. Tôi không nói gì, chỉ nhìn em. Lâu lắm, bàn tay em mới run run, rồi nối thêm đường gió. Cánh buồm nghiêng ngả nhưng vẫn đi được.

Khoảnh khắc ấy, tôi thấy như chính mình năm xưa được chạm tay bởi ánh sáng của cô giáo. Nước mắt bất giác dâng lên, nhưng tôi kìm lại. Dù nhỏ bé, một cánh buồm cũng có thể mở ra biển lớn…

Từ hôm đó, Đăng không còn chỉ vẽ vòng tròn. Em tập vẽ nhiều cánh buồm, có khi cong queo, có khi đứt nét, nhưng vẫn hiện hữu. Thỉnh thoảng, em ngẩng lên nhìn ra cửa sổ, nơi những con thuyền thật đang neo đậu. Trong ánh mắt em, tôi thoáng thấy một tia sáng yếu ớt, như đốm lửa trong đêm giông.

Tôi biết hành trình này còn dài, biết vòng tròn chưa biến mất, nhưng ít ra nó đã có lối thoát. Và tôi, người trở về với lời hứa năm xưa, rốt cuộc đã tìm thấy ý nghĩa của việc đứng trên bục giảng, không phải dạy cho trò thuộc từng trang sách mà là giúp các em tìm được một cánh buồm cho riêng mình.

***

Đêm cuối tuần, tôi lại ra biển. Gió mang theo vị mặn quen thuộc thổi qua mái tóc. Tôi chợt nghĩ đến Đăng. Có lẽ em cũng giống như một vì sao lạc giữa bầu trời, từng bị bóng tối của mất mát và cô đơn kéo xa khỏi những quầng sáng ấm áp. Nhưng ngôi sao ấy chưa bao giờ tắt. Chỉ là em cần một người nhìn thấy ánh sáng còn sót lại trong mình.

Ngoài biển xa, một cánh buồm nhỏ đang lặng lẽ hướng về phía chân trời. Tôi tin rồi sẽ có ngày Đăng tìm được bến bờ của riêng mình, như ngôi sao lạc cuối cùng cũng tìm lại được vị trí trên bầu trời rộng lớn.