Tư duy đổi mới giúp làng gốm Thanh Hà "hút khách"

Theo nghề bằng chữ "duyên"

Chúng tôi gặp chị Trần Thị Tuyết Nhung (SN 1998) vào một buổi trưa nắng nhẹ ở làng gốm Thanh Hà. Trong gian xưởng nhỏ nép mình bên dòng sông Thu Bồn, chị ngồi trước bàn xoay, đôi tay thoăn thoắt vuốt đất.

Ít ai biết người phụ nữ đang say mê với khối đất ấy lại đến với nghề gốm bằng một chữ "duyên". Không phải người gốc ở làng, chị Nhung theo chồng về Thanh Hà, rồi được bà cố bên chồng truyền nghề từ những ngày đầu làm dâu.

"Lúc đầu làm cực lắm, làm không được, cứ hư rồi lại làm lại. Bà cố chỉ cho tôi từng chút một, từ cách nắn đất, canh lửa, dần dần mới quen được", chị Nhung nhớ lại.

Duyên nghề ấy không chỉ giữ chị Nhung ở lại với làng mà còn thôi thúc chị nghĩ xa hơn. Khi gốm đất nung truyền thống ngày càng khó cạnh tranh, nặng và dễ vỡ, chị cùng chồng là anh Nguyễn Viết Lâm, bắt đầu tìm hướng đi mới.

"Từ những mẻ gốm hỏng liên tiếp, từ những lần nung bị sốc nhiệt khiến sản phẩm vỡ vụn, hai vợ chồng tôi kiên trì thử nghiệm, điều chỉnh từng công đoạn chuyển sang làm gốm tráng men cho chắc chắn và đẹp hơn", chị Nhung chia sẻ.

Quyết định ấy trở thành bước ngoặt. Gốm tráng men với kỹ thuật đắp nổi 3D, họa tiết gắn với hình ảnh Chùa Cầu, phố cổ Hội An, các linh vật truyền thống… dần được thị trường đón nhận. Từ một cơ sở nhỏ mang tính gia đình, gốm Sơn Thúy liên tiếp đạt các giải OCOP, công nghiệp nông thôn tiêu biểu từ năm 2022 đến nay.

"Sản phẩm của mình là sự kết hợp giữa hiện đại với cổ kính. Hàng thủ công phải có dấu ấn riêng, không bị đại trà", chị nói, ánh mắt vẫn không rời khối đất đang dần thành hình.

Rời xưởng gốm của chị Nhung, chúng tôi men theo lối nhỏ dẫn sâu vào làng. Không khí ở đây trở nên rộn ràng hơn bởi tiếng cười nói của du khách quốc tế. Ở một khoảng sân khác, chị Nguyễn Thị Mỹ Linh (SN 1996) đang say sưa hướng dẫn một nhóm khách nước ngoài trải nghiệm chuốt gốm.

Nói tiếng Anh lưu loát, chị Linh vừa chỉnh tay cho khách, vừa kể những câu chuyện giản dị về phố cổ Hội An, về dòng sông Thu Bồn, về làng gốm Thanh Hà hơn 500 năm tuổi. Những câu chuyện ấy dẫn lối du khách đi từ trải nghiệm thủ công đến chiều sâu văn hóa của làng nghề.

Lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm gốm, chị Linh gắn bó với nghề không chỉ là kế sinh nhai mà là một phần ký ức tuổi thơ. Khi trưởng thành, chị quyết định đặt tên thương hiệu riêng, Mỹ Linh Pottery, như một cách khẳng định lựa chọn gắn bó lâu dài với nghề.

"Nghề của gia đình nên mình được sáng tạo theo ý của mình. Mình muốn duy trì làng nghề nhưng phải làm cho sản phẩm hiện đại hơn thì khách mới thích", chị Linh nói, tay vẫn thoăn thoắt chỉnh dáng gốm cho vị khách trẻ.

"Giữ lửa" bằng tư duy mới

Khi bàn xoay dừng lại, chị Linh cúi xuống chỉnh lại mép gốm cho tròn hơn. Xung quanh chị, du khách chăm chú theo dõi từng công đoạn, từ tạo hình, phơi khô đến nung lò. Những sản phẩm hoàn thiện được tô màu, sấy khô và trở thành món quà lưu niệm mang dấu ấn Hội An.

"Trước kia chủ yếu là gốm đỏ truyền thống. Sau này mình phát triển thêm gốm tráng men, mang lên nung sẽ có nhiều màu sắc, khách rất thích", chị Linh chia sẻ.

Mỗi ngày, cơ sở của chị đón nhiều đoàn khách quốc tế, từ tham quan đến trải nghiệm làm gốm, tạo nguồn thu ổn định cho gia đình.

Cũng như chị Nhung, chị Linh hiểu rằng, giữ nghề không thể chỉ bằng tình yêu, mà cần cả tư duy làm du lịch, làm kinh tế. Những người phụ nữ trẻ ở Thanh Hà hôm nay không chỉ làm gốm, mà còn trở thành hướng dẫn viên, người kể chuyện văn hóa, cầu nối giữa làng nghề và du khách.

Trở lại với xưởng gốm Sơn Thúy, chị Nhung cho biết hiện nay cơ sở của chị là một trong những nơi hiếm hoi tại Thanh Hà tráng men ở nhiệt độ cao, khoảng 1.200 độ C trong suốt 12 tiếng. Nhờ đó, sản phẩm bền chắc, giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần gốm thô truyền thống và có thể theo chân du khách ra nước ngoài.

"Mình phải thay đổi, phải làm cái gì đó khác đi thì khách họ mới mua. Nhưng đổi mới vẫn phải dựa trên nền truyền thống", chị Nhung nói.

Không chỉ đổi mới sản phẩm, các cơ sở gốm do phụ nữ trẻ làm chủ còn tích cực tham gia mô hình du lịch trải nghiệm. Du khách đến làng không chỉ mua gốm, mà còn được chạm tay vào đất, nghe câu chuyện của những người làm nghề, cảm nhận nhịp sống chậm rãi phía sau phố cổ đông đúc.

Chính sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại ấy đã góp phần để làng gốm Thanh Hà được vinh danh là "Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025".