Từ Nghị quyết đến nơi làm việc: Người lao động sẽ được gì trong giai đoạn mới?

Buổi sáng ở một xưởng may tại xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ bắt đầu bằng những tiếng máy may chạy đều đặn. Chị Lê Thị Hứa cũng như đa số các nữ công nhân khác ở xưởng, công việc giúp họ có lương, thu nhập ổn định, góp phần trang trải cho gia đình. Sau giờ tan ca, các chị còn có một "ca làm việc" khác, đó là: Cùng chồng đón con, nấu cơm, chăm sóc cha mẹ, tính toán từng khoản chi tiêu trong gia đình. Với người lao động, giá trị của những vấn đề được bàn ở tầm chính sách được cảm nhận từ những vấn đề rất gần gũi như: Tiền lương nhận được, những chế độ đãi ngộ nơi làm việc, đời sống ổn định của một gia đình.

Trả lời cho câu hỏi "Từ Nghị quyết đến nơi làm việc: Người lao động sẽ được gì trong giai đoạn mới?" chính là những mục tiêu cụ thể về năng suất lao động, phát triển nguồn nhân lực, an sinh xã hội hay đổi mới hoạt động Công đoàn.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định cần chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng dựa trên nâng cao năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó năng suất lao động là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh hiệu quả sử dụng các nguồn lực và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế; là thước đo đánh giá trình độ phát triển và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề xã hội, vấn đề con người và chất lượng của sự phát triển.

Nghị quyết cũng đặt mục tiêu tốc độ tăng năng suất lao động khoảng 8,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35-40%. Cùng với đó là định hướng phát triển kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, học tập suốt đời, mở rộng bảo hiểm xã hội, xây dựng hệ thống an sinh đa tầng và phát triển nhà ở xã hội cho người lao động.

Nghị quyết Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam cũng tiếp tục cụ thể hóa những mục tiêu này bằng các chỉ tiêu gắn với nơi làm việc: Phấn đấu để ít nhất 65% công nhân lao động tại doanh nghiệp tham gia học tập nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp; ít nhất 85% tổ chức công đoàn cơ sở ngoài khu vực nhà nước tham gia với người sử dụng lao động thực hiện quy chế dân chủ; ít nhất 87% doanh nghiệp, đơn vị có tổ chức Công đoàn được thỏa ước lao động tập thể bao phủ và 85% tổ chức đối thoại tại nơi làm việc. Công đoàn cũng phát động phong trào "Lao động giỏi, Năng suất cao, Thu nhập tốt" và đặt mục tiêu thúc đẩy việc làm có thu nhập ổn định.

Mục tiêu này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết Đại hội XI Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031: Hướng mạnh về cơ sở, gần dân, sát dân, kịp thời nắm bắt và phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; làm tốt chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng, tăng cường giám sát và phản biện xã hội.

Với những mục tiêu đề ra cụ thể như vậy, câu hỏi được nhiều người lao động quan tâm không còn là Nghị quyết có những nội dung gì, mà là người lao động sẽ cảm nhận những thay đổi ấy như thế nào tại nơi làm việc và trong chính ngôi nhà của mình trong giai đoạn mới.

Đổi mới phương thức, nội dung chăm lo cho người lao động

Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, chị Nguyễn Thị Tố Loan, công nhân Công ty TNHH Premo Việt Nam (TP. Đà Nẵng), từng chia sẻ mong muốn các chính sách về tiền lương, nhà ở xã hội, y tế, giáo dục cho con công nhân được quan tâm hơn. Với một người là lao động chính trong gia đình, những chính sách ấy không tách rời nhau. Khi đời sống ổn định, người lao động sẽ yên tâm gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.

Còn điều anh Đỗ Thành Trung, Trưởng phòng kiêm Trưởng bộ phận cải tiến quy trình sản xuất Công ty TNHH Điện tử Samsung TPHCM CE Complex (TP. HCM) quan tâm là những định hướng mới mở ra cơ hội để người lao động học tập, nâng cao tay nghề, làm chủ khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ chính sách, trong tham luận "Bảo đảm việc làm bền vững và an sinh xã hội trong bối cảnh hiện nay: Động lực và thách thức cho năng lực cạnh tranh quốc gia", PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương, Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học - Xã hội, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, việc làm bền vững và an sinh xã hội không chỉ là mục tiêu xã hội mà còn là yếu tố chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương, các cản trở chính của thị trường lao động Việt Nam trong việc đáp ứng các mục tiêu của phát triển kinh tế mới và các mục tiêu an sinh xã hội gồm: Lao động không sử dụng hết tiềm năng; việc làm phi chính thức và khu vực phi chính thức giảm chậm; nhân lực phân bố không đồng đều giữa các khu vực, ngành kinh tế, làm mất cân đối giữa nhu cầu nhân lực và nhu cầu việc làm; kết nối cung - cầu lao động vẫn còn nhiều vấn đề. Để bảo đảm việc làm bền vững, cần phát triển thị trường lao động linh hoạt, hiện đại, hiệu quả; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới hệ thống giáo dục đào tạo và giáo dục nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tư nhân; thúc đẩy việc làm bền vững, chất lượng cao và bao trùm; tăng cường cải cách chính sách lao động, việc làm; cải cách quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi người lao động theo hướng hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Người lao động được gì trong giai đoạn tới?

Những mong muốn đó của người lao động đã được Công đoàn các cấp quan tâm và đưa vào thành những chương trình hành động cụ thể trong giai đoạn tới.

Trao đổi về đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo hoạt động công đoàn đáp ứng yêu cầu tình hình mới, bà Đỗ Thị Hiền, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thái Nguyên cho biết: Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên có trên 156.570 đoàn viên công đoàn sinh hoạt tại 547 công đoàn cơ sở. Thời gian qua, nhiều mô hình hoạt động được triển khai hiệu quả như: Tổ công nhân tự quản khu nhà trọ, Tư vấn pháp luật, Phúc lợi đoàn viên, Bữa cơm Công đoàn, Tết Sum vầy, Tháng Công nhân, khám sức khỏe miễn phí cho đoàn viên… đã tạo sức lan tỏa tích cực trong đoàn viên và người lao động.

Tuy nhiên, thực tế, điều kiện sống của một bộ phận công nhân lao động còn nhiều khó khăn. Tại các khu công nghiệp của tỉnh, hàng chục nghìn công nhân đang thuê trọ trong các khu dân cư với điều kiện sinh hoạt hạn chế; thiếu thiết chế văn hóa, thiếu nhà trẻ, trường học, khu vui chơi cho con công nhân. Thu nhập của người lao động tuy có cải thiện nhưng chưa thực sự ổn định trước áp lực giá cả, chi phí sinh hoạt tăng cao…

Trong quá trình đổi mới, bà Đỗ Thị Hiền cho biết, công đoàn Thái Nguyên chuyển mạnh từ phương thức chỉ đạo hành chính sang phục vụ đoàn viên; từ triển khai phong trào theo chiều rộng sang chú trọng chiều sâu và hiệu quả thực chất. Công đoàn tỉnh Thái Nguyên cũng đặc biệt quan tâm lãnh đạo nâng cao hiệu quả công tác đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền lợi người lao động. Các chương trình chăm lo tiếp tục được chỉ đạo hướng mạnh về cơ sở, tập trung vào đoàn viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn, công nhân lao động tại doanh nghiệp ngoài nhà nước và khu công nghiệp.

Là Công đoàn ngành trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, hiện quản lý trực tiếp 117 công đoàn cơ sở có trụ sở đóng trú tại 3 miền Bắc - Trung - Nam với hơn 110.000 đoàn viên công đoàn, lao động nữ chiếm 71%; đại diện Công đoàn Dệt May Việt Nam cho biết: Trong thời gian tới, chuyển đổi số, tự động hóa, kinh tế xanh cùng áp lực cạnh tranh lao động sẽ tiếp tục làm thay đổi nhanh, mạnh mẽ quan hệ lao động và nhu cầu của người lao động. Lao động trẻ ngày càng quan tâm nhiều hơn đến quyền lợi thực chất, môi trường làm việc, cơ hội phát triển bản thân và những giá trị thiết thực mà tổ chức công đoàn mang lại.

Vì vậy, hoạt động công đoàn cần phải thực sự đổi mới theo hướng hiệu quả, thiết thực và toàn diện hơn, tập trung vào các nội dung: Lấy người lao động làm trung tâm của mọi hoạt động; Mọi hoạt động công đoàn phải thực sự xuất phát từ lợi ích và nhu cầu chính đáng của người lao động; lấy nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của người lao động để xây dựng kế hoạch, chương trình và triển khai các hoạt động nhằm từng bước đáp ứng những nhu cầu, nguyện vọng chính đáng đó.

Đặc biệt, công đoàn cần quan tâm đến lao động yếu thế, lao động nữ, lao động nhập cư, lao động có hoàn cảnh khó khăn... để công tác chăm lo vừa mang tính toàn diện, vừa mang tính đặc thù, bao phủ được người lao động thuộc mọi đối tượng, thành phần, lứa tuổi và giới tính.

Bên cạnh đó, cần chuyển tư duy từ chăm lo ngắn hạn sang chăm lo bền vững, hướng tới các chính sách lớn, dài hạn như nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện làm việc, áp dụng các chính sách an sinh như hỗ trợ nhà ở, chi phí gửi trẻ, chăm sóc sức khỏe; đào tạo kỹ năng nghề; hỗ trợ chuyển đổi việc làm; đổi mới hoạt động văn hóa, tinh thần cho người lao động… Qua đó góp phần gắn kết người lao động với doanh nghiệp và tổ chức công đoàn, xây dựng văn hóa công sở theo hướng nhân văn, nhân ái.

Nhìn từ những mong muốn rất cụ thể của người lao động, đổi mới phương thức chăm lo trong giai đoạn mới cần hướng tới những thay đổi có thể nhìn thấy ngay tại cơ sở: Việc làm bền vững, thu nhập ổn định hơn, cơ hội học thêm kỹ năng, nhà ở và các dịch vụ an sinh thiết thực, cùng với một tổ chức Công đoàn gần người lao động. Khi những nhu cầu chính đáng ấy được chuyển thành chính sách và chương trình phù hợp tại nơi làm việc, khoảng cách từ nghị quyết đến đời sống sẽ được rút ngắn.

Để Nghị quyết đi vào cuộc sống

Đổi mới hoạt động Công đoàn trước hết phải bắt đầu từ những nhu cầu rất cụ thể của người lao động.

Tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Người công nhân hôm nay không chỉ cần đôi bàn tay cần cù, mà còn cần tri thức, kỹ năng, kỷ luật, tác phong công nghiệp, năng lực làm chủ công nghệ và tinh thần đổi mới sáng tạo. Công đoàn phải cùng Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo chăm lo nâng cao trình độ nghề nghiệp, kỹ năng số, kỹ năng thích ứng cho người lao động.

Mỗi công nhân phải có cơ hội học tập suốt đời. Mỗi khu công nghiệp phải là nơi không chỉ có nhà máy, mà còn có thiết chế văn hóa, nhà ở, trường học, y tế, môi trường sống an toàn, nhân văn. Chăm lo công nhân không chỉ là hỗ trợ lúc khó khăn, mà còn là tạo điều kiện để người lao động trưởng thành, tiến bộ và có tương lai tốt hơn".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: "Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động phải được xử lý hài hòa. Doanh nghiệp phát triển thì người lao động phải có việc làm, thu nhập và điều kiện sống tốt hơn. Người lao động yên tâm, gắn bó, sáng tạo thì doanh nghiệp mới phát triển bền vững.

Công đoàn phải nâng cao năng lực giải quyết tập thể, đối thoại tại nơi làm việc, phòng ngừa tranh chấp từ sớm, từ cơ sở. Phản ánh của công nhân phải được lắng nghe trước khi trở thành bức xúc. Mâu thuẫn nhỏ phải được giải quyết trước khi tích tụ thành điểm nóng.

Chúng ta khuyến khích doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, đổi mới sáng tạo, hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; đồng thời phải yêu cầu doanh nghiệp tôn trọng pháp luật lao động, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động, đóng bảo hiểm đầy đủ, chăm lo đời sống người lao động. Đầu tư cho người lao động chính là đầu tư cho năng suất, thương hiệu và sự phát triển lâu dài của doanh nghiệp".

Trao đổi, thảo luận với đại biểu dự Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV với chủ đề "Công đoàn Việt Nam đồng hành với Chính phủ nâng cao năng suất lao động, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số", Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết: Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, khoa học công nghệ phát triển nhanh, tri thức liên tục được cập nhật, yêu cầu về năng suất, chất lượng và kỹ năng nghề nghiệp đối với người lao động ngày càng cao, đặt ra trách nhiệm lớn đối với người lao động và doanh nghiệp, những chủ thể trực tiếp của quá trình sản xuất, kinh doanh, tạo ra của cải vật chất và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, việc bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người lao động không chỉ là yêu cầu về mặt xã hội mà còn là tiền đề quan trọng để nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Bên cạnh việc tạo việc làm ổn định, nâng cao chất lượng môi trường lao động và cải thiện thu nhập, Thủ tướng cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến các thiết chế xã hội phục vụ người lao động và gia đình, như nhà ở, trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế, văn hóa và thể thao.

Với Công đoàn Việt Nam, để Nghị quyết Đại hội XIV đi vào cuộc sống, cần chuyển mạnh từ chăm lo ngắn hạn sang đồng hành lâu dài. Trong bối cảnh công nghệ số, nhiệm vụ này càng cấp thiết. Khi đo hiệu quả bằng những thay đổi trong chính đời sống của người lao động, Công đoàn mới thực sự đưa được những điểm mới của nghị quyết từ văn bản đến nơi làm việc, từ chủ trương đến đời sống.