Từ những đĩa thuốc lá lúc "nhà có việc" đến khu dân cư không khói thuốc

Bà Dương Thị Thấn, Trưởng ban Công tác Mặt trận tổ dân phố Tân Phượng, phường Lương Tài, thành phố Bắc Ninh nhớ khá rõ quãng thời gian ấy. Trước đây hút thuốc lá, thuốc lào là thói quen phổ biến, nhất là ở nam giới. Trong những dịp vui, buồn đều không thể thiếu điếu thuốc. Một người không hút đôi khi vẫn cầm điếu thuốc vì đó được xem như một cách tiếp khách, giữ câu chuyện thêm vui.

Những năm gần đây, cùng với quá trình xây dựng nếp sống văn minh, người dân cũng dần thay đổi cách ứng xử với thuốc lá. Việc hút thuốc tại nhà văn hóa, nơi công cộng giảm rõ rệt. Những thói quen từng được xem là bình thường trong ngày Tết, đám cưới hay các cuộc gặp gỡ cũng không còn phổ biến như trước.

“Trước đây đàn ông, con trai hút thuốc nhiều lắm, thậm chí một số thanh niên trẻ cũng đua đòi. Bây giờ thì khác rồi, người dân đã có ý thức hơn, nhất là ở những nơi công cộng”, bà Thuấn nói.

Nhưng một thói quen đã tồn tại lâu năm không thể thay đổi chỉ bằng vài lần tuyên truyền. Với vai trò Trưởng ban Công tác Mặt trận, bà cùng các đoàn thể chọn cách kiên trì, gần gũi, bắt đầu từ những cuộc họp, những buổi sinh hoạt cộng đồng rồi đi vào từng gia đình. Không chỉ nói về tác hại của thuốc lá, việc vận động còn được gắn với những điều gần gũi hơn trong đời sống hằng ngày: không hút thuốc ở nơi công cộng, không mời thuốc trong các cuộc vui, không để thuốc lá trở thành thứ mặc nhiên phải có trên bàn tiếp khách.

Nội dung không hút thuốc tại nơi công cộng, trong đám cưới, đám tang được lồng ghép vào quy ước văn hóa của khu dân cư. Các cuộc họp, sinh hoạt cộng đồng cũng là dịp để vận động người dân. Hội Phụ nữ và Ban Công tác Mặt trận còn đưa nội dung này lên sân khấu bằng những tiểu phẩm ngắn, trong đó có Xin chừa thuốc lá.

Những câu chuyện được kể nhẹ nhàng, có lúc hài hước nên người xem dễ tiếp nhận hơn. Theo bà Thuấn, có những điều nói trong cuộc họp nhiều lần rồi cũng thành quen tai, nhưng khi đưa vào một tình huống trên sân khấu, người dân lại thấy gần với mình hơn. Họ có thể bắt gặp hình ảnh của người chồng, người con hay chính gia đình mình trong câu chuyện, từ đó việc tuyên truyền không còn khô cứng mà trở thành một cuộc trò chuyện về cách sống.

Việc vận động cũng dần đi vào từng gia đình. Bà Thuấn cho rằng phụ nữ có thể góp phần thay đổi thói quen hút thuốc của chồng, con bằng những lời nhắc nhở thường xuyên. Người vợ nhắc chồng không hút trong nhà, người mẹ nhắc con không thử thuốc, những lời nhắc tưởng nhỏ nhưng nếu được lặp lại đủ lâu sẽ tạo thành thay đổi. Từ đó, cách làm “vợ vận động chồng, mẹ vận động con” được khuyến khích trong khu dân cư.

Bà gọi đó là cách “mưa dầm thấm lâu”. Không phải ai cũng bỏ thuốc ngay, nhưng mỗi lần gặp gỡ lại được nhắc, mỗi gia đình cùng thống nhất không chuẩn bị thuốc lá trong các cuộc vui, lâu dần thói quen cũ cũng thay đổi. Khi một gia đình không để thuốc lá trên bàn, gia đình khác nhìn thấy cũng dần làm theo. Sự thay đổi vì thế không đến từ một lời kêu gọi lớn, mà từ nhiều việc nhỏ được thực hiện đều đặn.

Bà Thuấn kể, sự chuyển biến rõ nhất thể hiện ở những đám cỗ. Trước đây, mỗi khi đi dự cưới, dự cỗ trong khu dân cư, bà thường thấy thuốc lá được đặt sẵn trên bàn. Có gia đình dù đã được vận động vẫn giữ thói quen này, bởi trong những cuộc vui, thuốc lá gần như đã trở thành một phần của việc tiếp khách. Bỏ đi một thứ vốn quen thuộc không phải chuyện dễ, nhiều người vẫn có cảm giác như thiếu đi một phần của cuộc vui.

Vì thế, Ban Công tác Mặt trận tiếp tục gặp gỡ, trò chuyện, tuyên truyền trong các cuộc họp và trên hệ thống thông tin của địa phương. Việc thực hiện nếp sống văn hóa cũng được gắn với bình xét gia đình văn hóa, để những quy ước chung không chỉ nằm trên giấy mà trở thành một phần trong đời sống của khu dân cư. Mỗi gia đình cùng thay đổi một chút, lâu dần cả cộng đồng cũng thay đổi theo.

Sau nhiều năm, những đĩa thuốc lá vào lúc nhà có việc không còn nữa. “Bây giờ, ở các đám cỗ của địa phương, 100% hộ dân không để thuốc lá trên bàn”, bà Thuấn cho biết.

Với bà, đây là kết quả đáng nhớ sau nhiều năm vận động. Một người có thể tự quyết định bỏ thuốc, nhưng để thuốc lá không còn xuất hiện trong những cuộc vui chung của cả khu dân cư lại cần sự thống nhất của nhiều gia đình. Khi không còn ai chủ động đặt thuốc lên bàn, người hút cũng không còn được mời như một thói quen. Một thay đổi nhỏ trong cách tiếp khách vì thế lại cho thấy sự thay đổi lớn hơn trong nếp sống.

Những năm qua, Ban Công tác Mặt trận và Ban quản lý khu phố Tân Phượng nhiều lần được biểu dương trong các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, nông thôn mới, đô thị văn minh. Cá nhân bà Thuấn cũng được khen thưởng vì những đóng góp trong công tác Đảng, Mặt trận và hoạt động phụ nữ. Nhưng khi nhắc về những kết quả ấy, điều bà nói đến nhiều hơn vẫn là sự đồng thuận của người dân.