Tủa Thàng: Những người giữ lửa văn hóa nơi bản làng

Bồi dưỡng những hạt nhân văn hóa từ bản làng

Văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi được gìn giữ, thực hành và trao truyền qua các thế hệ. Tuy nhiên, để những giá trị truyền thống không chỉ nằm trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, cần có những người biết kết nối, tổ chức và khơi dậy sự tham gia của người dân.

Xuất phát từ yêu cầu đó, xã Tủa Thàng triển khai chương trình tập huấn "Người giữ lửa văn hóa Tủa Thàng", thuộc Nội dung 08 – Phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035. Chương trình dành cho cán bộ phụ trách văn hóa, trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống, tuyên truyền viên và thành viên các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ.

Không chỉ trang bị kiến thức, lớp tập huấn chú trọng bồi dưỡng kỹ năng vận dụng vào thực tế. Học viên được tiếp cận các nội dung về xây dựng môi trường văn hóa cơ sở; nghiệp vụ tổ chức hoạt động văn hóa; quản lý, khai thác thiết chế văn hóa; gắn hoạt động văn hóa với bảo tồn, phát huy bản sắc địa phương và thực hành xây dựng hoạt động văn hóa cụ thể.

Ở góc độ chuyên môn, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang – Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm trong xây dựng môi trường văn hóa cơ sở là hướng đi bền vững. Hoạt động văn hóa cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của cộng đồng, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và tạo điều kiện để người dân tham gia chủ động. Hiệu quả không chỉ được đánh giá qua số lượng hoạt động mà quan trọng hơn là những chuyển biến trong đời sống văn hóa tại mỗi gia đình, bản làng.

Đưa di sản ra khỏi ký ức, trở lại đời sống

Một giá trị văn hóa chỉ thực sự được bảo tồn khi có người thực hành và có môi trường để tiếp tục trao truyền. Bởi vậy, bên cạnh việc bồi dưỡng kỹ năng tổ chức, chương trình tập huấn chú trọng phát huy vai trò của nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng và các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ. Đây không chỉ là nơi tổ chức hội họp, giao lưu mà cần trở thành không gian để người dân gặp gỡ, chia sẻ, thực hành và cùng gìn giữ những giá trị truyền thống.

Từ những kiến thức được trang bị, học viên được hướng dẫn cách xây dựng lịch sinh hoạt, tổ chức câu lạc bộ, nhóm sở thích và lựa chọn nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đặc biệt, nghệ nhân, người có uy tín và những người am hiểu văn hóa truyền thống cần được phát huy vai trò trong hướng dẫn thực hành, truyền dạy tri thức dân gian, kết nối người cao tuổi với thế hệ trẻ.

Tiếng nói, dân ca, dân vũ, trang phục, ẩm thực, phong tục, lễ hội và tri thức truyền thống là những chất liệu quý tạo nên bản sắc của cộng đồng. Khi được đưa vào các buổi sinh hoạt, hoạt động trải nghiệm và giao lưu tại bản, những giá trị ấy sẽ trở nên gần gũi hơn với người dân, nhất là lớp trẻ. Việc bảo tồn vì thế không chỉ dừng ở việc giới thiệu hay biểu diễn trong những dịp lễ hội, mà được nuôi dưỡng bằng chính sự tham gia thường xuyên của cộng đồng.

Bên cạnh đó, chương trình cũng quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ và các nền tảng số trong tuyên truyền, giới thiệu văn hóa địa phương. Hình ảnh, tin bài, video về hoạt động văn hóa tại cơ sở vừa góp phần quảng bá bản sắc cộng đồng, vừa tạo nguồn tư liệu phục vụ lưu giữ lâu dài. Quá trình này cần bảo đảm tính chính xác, tôn trọng chủ thể văn hóa và giữ gìn giá trị nguyên bản của tư liệu.

Mỗi học viên là một người kết nối văn hóa

Phát biểu tại buổi tập huấn, ông Ma Văn Điệp, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tủa Thàng, nhấn mạnh: "Các học viên cần chủ động vận dụng kiến thức đã tiếp thu vào công việc tại bản, câu lạc bộ và cộng đồng. Các hoạt động văn hóa cần thiết thực, phù hợp với điều kiện địa phương, phát huy sự tham gia của người dân, nghệ nhân, người có uy tín và thế hệ trẻ. Đây là cơ sở để duy trì sinh hoạt văn hóa thường xuyên, góp phần gìn giữ, trao truyền bản sắc văn hóa truyền thống và nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân".

Từ những kiến thức được trang bị, mỗi học viên được kỳ vọng sẽ trở thành một hạt nhân tích cực tại cộng đồng, không chỉ vận dụng vào công việc của mình mà còn chia sẻ, hướng dẫn và kết nối những người xung quanh. Khi cán bộ cơ sở, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín và các câu lạc bộ cùng chung tay, việc gìn giữ văn hóa sẽ trở thành trách nhiệm và niềm tự hào của mỗi người dân.