Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2026: Nâng tầm sản vật quê hương, tạo sinh kế bền vững

Trên mảnh đất hình chữ S, mỗi vùng đất, mỗi con sông, ngọn núi đều được thiên nhiên ban tặng những sản vật trù phú. Đó là bạt ngàn nương chè xanh mướt khắp dải đồi trung du phía Bắc, là sản vật nhung hươu trên miền đồi rừng Hương Sơn đầy nắng gió, hay giọt ngọc yến sào nơi vách đá cheo leo giữa trùng khơi Nam Trung Bộ. 

Thế nhưng, bao đời nay, người nông dân và những người làm nghề truyền thống vẫn quẩn quanh trong một nỗi buồn cố hữu: Sản vật quý giá là thế, nhưng thói quen khai thác thô sơ, sản xuất nhỏ lẻ và sự phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái thu mua theo mùa vụ đã khiến giá trị kinh tế bị giảm ở mức thấp nhất. Cứ được mùa thì rớt giá, sản phẩm thô khó bảo quản, thị trường nội địa thì còn nhiều hàng nhái, trong khi cánh cửa bước ra thế giới lại gặp nhiều rào cản kiểm định khắt khe. 

Nhìn rõ những "nút thắt" của nông sản quê nhà, những "nữ thuyền trưởng" doanh nghiệp đã không chấp nhận nhìn sản vật quê hương mãi giậm chân tại chỗ. Hành trình xuôi dọc dải đất miền Trung từ Thái Nguyên, qua Hà Tĩnh rồi dừng chân nơi biển đảo Khánh Hòa chính là bức tranh sinh động cho thấy: Khi người phụ nữ mang tư duy thị trường sắc bén, ứng dụng công nghệ và dành trọn tấm lòng gắn bó với cội nguồn, họ sẽ nâng tầm nông sản Việt thành những thương hiệu tự tin vươn xa.

Thái Nguyên: Mạng lưới những "bóng hồng" chắp cánh cho nông sản vùng trung du 

Điểm dừng chân đầu tiên trên hành trình là vùng đất trung du Thái Nguyên - nơi được mệnh danh là "đệ nhất danh trà" với bạt ngàn nương chè xanh ngát và những nông sản trù phú của đồng bào các dân tộc. Nhưng nhiều năm trước, bức tranh kinh tế ở đây từng tồn tại một khoảng cách lớn: Người nông dân sản xuất giỏi nhưng thiếu kỹ năng thị trường; các cơ sở sản xuất và hợp tác xã do phụ nữ làm chủ phần lớn ở quy mô vừa và nhỏ, thiếu vốn, thiếu công nghệ chế biến và rất đơn độc trong việc tìm đầu ra. Nhiều sản vật quý làm ra chỉ quanh quẩn tiêu thụ nội bộ địa phương hoặc bán cho thương lái với giá rẻ, trong khi tiềm năng kinh tế tuần hoàn từ cây chè và nông sản địa phương vẫn bị bỏ ngỏ.

Trước thực trạng ấy, 284 nữ doanh nhân của Hội Nữ doanh nhân tỉnh Thái Nguyên đã cùng nhau bắt tay, tạo nên một mạng lưới liên kết chặt chẽ chưa từng có. Họ nhận ra sức mạnh lớn nhất của phụ nữ khi làm kinh tế chính là sự đoàn kết, sẻ chia và tương trợ. Hội không chỉ là nơi sinh hoạt, giao lưu đơn thuần, mà đã thực sự trở thành "bà đỡ" kinh tế cho hàng loạt sản phẩm quê hương. 

Các nữ doanh nhân đi đầu trong việc đầu tư công nghệ sấy lạnh, công nghệ lên men, chuẩn hóa vùng trồng chè hữu cơ theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và đưa các sản phẩm đặc trưng lên sàn thương mại điện tử. Hội tổ chức hơn 60 lớp tập huấn nâng cao năng lực cho hàng trăm hội viên, tiên phong đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và các kỹ năng số vào quản trị doanh nghiệp, giúp những người phụ nữ làm trà, làm nông sản bắt kịp nhịp đập kinh tế hiện đại.

Đáng nói hơn, mạng lưới nữ doanh nhân này đã chủ động bắc nhịp cầu đưa nông sản địa phương vượt khỏi lũy tre làng. Đại diện Hội đã tham gia hơn 150 cuộc đối thoại chính sách với chính quyền nhằm tháo gỡ khó khăn cho cơ sở sản xuất, đồng thời chủ động vươn ra quốc tế, kết nối hợp tác thành công với 20 doanh nghiệp Hàn Quốc và các đối tác Nhật Bản, châu Âu trong lĩnh vực sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển giao công nghệ. Gần 100 hợp đồng kinh tế được ký kết qua các kỳ xúc tiến thương mại đã giúp tiêu thụ lượng nông sản khổng lồ, tạo việc làm ổn định cho gần 98.000 lao động, 60% trong đó là lao động nữ. 

Từ nguồn lực kinh tế ấy, các nữ doanh nhân đã quay trở lại đóng góp hơn 42 tỷ đồng cho các chương trình an sinh xã hội, xây 17 căn "Mái ấm yêu thương" và đỡ đầu 63 trẻ mồ côi. Họ đã biến những nương chè xanh, những sản vật địa phương mộc mạc thành nguồn của cải dồi dào, tô thắm thêm niềm tự hào của vùng đất trung du.

Hà Tĩnh: Đánh thức "thủ phủ nhung hươu" bằng tư duy nông nghiệp tuần hoàn

Xuôi về dải đất miền Trung, dừng chân tại xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, người ta bắt gặp những triền đồi ngút ngát và truyền thống nuôi hươu sao lấy nhung đã ăn sâu vào nếp sống của bao thế hệ. Thế nhưng, có một thời gian dài, nghề nuôi hươu chỉ mang lại thu nhập bấp bênh. Người dân chủ yếu bán nhung tươi cho thương lái ngay sau khi cắt, vừa khó vận chuyển đi xa, vừa dễ bị ép giá khi vào vụ thu hoạch rộ. Đã vậy, tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ không có quy trình xử lý chất thải khiến mùi hôi chuồng trại trở thành bài toán môi trường nan giải nơi thôn xóm. 

Đứng trước nghịch lý người dân sống trên thủ phủ nhung hươu mà cuộc sống vẫn chật vật, bà Chu Thị Hồng Hà, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nông dân tỉnh Hà Tĩnh, trăn trở: Tại sao một sản vật quý giá bậc nhất của quê hương lại không thể chế biến sâu thành những sản phẩm tiện dụng, an toàn để vươn tới tay người tiêu dùng cả nước?

Bắt đầu từ quy mô khiêm tốn chỉ với 5 con hươu nhỏ lẻ, người phụ nữ ấy đã làm một "cuộc cách mạng" ngay trong chuồng trại của mình. Bà dồn hết vốn liếng, mạnh dạn quy hoạch trang trại chăn thả gần 6.000 m² và xây dựng khu nhà xưởng chế biến khép kín rộng 350 m² đạt chuẩn. Để giải quyết bài toán môi trường, bà tiên phong đưa công nghệ đệm lót sinh học vào xử lý chất thải theo mô hình nông nghiệp tuần hoàn, biến trang trại thành không gian xanh sạch. 

Cú bứt phá lớn nhất nằm ở khâu chế biến sâu: Bà mày mò nghiên cứu công nghệ sấy thăng hoa, phối chế và chiết xuất, đưa ra thị trường 7 dòng sản phẩm đa dạng từ nhung hươu, trong đó có 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Nhung hươu giờ đây không còn là cặp nhung thô khó bảo quản, mà đã trở thành những sản phẩm bảo vệ sức khỏe tiện lợi, sang trọng, có mặt tại các thị trường lớn trên toàn quốc.

Sự đổi thay không dừng lại trong khuôn viên trang trại của gia đình bà. Hiểu rằng "một cánh én chẳng làm nên mùa xuân", bà lặn lội đến từng ngõ xóm, đứng ra thành lập và liên kết với 15 tổ hợp tác chăn nuôi hươu, trực tiếp cầm tay chỉ việc, chuyển giao kỹ thuật an toàn sinh học cho gần một trăm hộ dân. Quan trọng hơn cả, cơ sở của bà đứng ra bao tiêu từ 1,5 đến 2 tấn nhung hươu mỗi năm với mức giá ổn định, gỡ bỏ hoàn toàn nỗi ám ảnh bị thương lái ép giá cho bà con. Doanh thu 10 tỷ đồng mỗi năm của cơ sở không chỉ là thành công của một người phụ nữ dám nghĩ dám làm, mà là quả ngọt của cả một cộng đồng nông dân Hương Sơn đã cùng nhau thay đổi nếp nghĩ, cách làm, biến sản vật đất rừng thành nguồn sinh kế ấm no, bền vững

Khánh Hòa: Vươn tầm báu vật yến sào và điểm tựa vững chãi cho nữ lao động

Rời đất rừng Hương Sơn để đến với vùng duyên hải Nam Trung Bộ đầy nắng gió, câu chuyện nâng tầm sản vật được tiếp nối nơi sóng nước Khánh Hòa qua bàn tay chèo lái của bà Trịnh Thị Hồng Vân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa. 

Yến sào Khánh Hòa từ ngàn xưa đã nức tiếng gần xa nhờ hàm lượng dinh dưỡng vượt trội từ nguồn thức ăn tự nhiên trên các đảo đá cheo leo. Tuy nhiên, trong thời gian dài, việc khai thác yến chủ yếu dừng ở tổ yến thô hoặc các sản phẩm chưng truyền thống, trong khi thị trường bên ngoài tràn lan các loại yến pha trộn, yến giả mạo danh nguồn gốc làm xói mòn uy tín thương hiệu Việt. Bên cạnh đó, dù chất lượng yến sào Việt Nam đứng đầu thế giới, nhưng giấc mơ xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường lớn như Trung Quốc vẫn luôn bế tắc trước những rào cản kỹ thuật khắt khe về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch nghiêm ngặt. 

Là người đứng đầu doanh nghiệp Nhà nước mang tính biểu tượng, bà Trịnh Thị Hồng Vân nhận rõ: Con đường duy nhất để bảo tồn và phát triển tài nguyên biển đảo là phải lấy khoa học công nghệ làm điểm tựa. Bà trực tiếp làm chủ nhiệm nhiều đề tài khoa học cấp tỉnh và cơ sở, tập trung vào các giải pháp sinh thái học để bảo tồn, phát triển quần thể đàn chim yến tự nhiên tại các hang đảo gắn với khai thác bền vững. 

Để thoát khỏi lối mòn bán thô, bà dẫn dắt doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học chiết xuất tinh chất yến sào, phát triển các dòng sản phẩm bảo vệ sức khỏe chuyên sâu và nâng cấp bao bì chống giả hiện đại. Bằng sự kiên trì trong việc đáp ứng từng tiêu chuẩn kiểm nghiệm quốc tế khắt khe, bà đã tạo nên bước ngoặt lịch sử: Tháng 10/2023, lô hàng nước yến sào Sanvinest chính ngạch đầu tiên của Việt Nam đã chính thức thông quan sang thị trường Trung Quốc, mở đường cho kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp tăng vọt lên gần 2 triệu USD chỉ trong nửa đầu năm 2026. 

Đặc biệt, nét độc đáo làm nên sức mạnh nội tại của thương hiệu Yến sào Khánh Hòa chính là sự song hành giữa quản trị kinh doanh hiện đại và công tác Hội ngay trong lòng doanh nghiệp. Là một doanh nghiệp có lực lượng lao động nữ đông, bà Trịnh Thị Hồng Vân trên cương vị Chủ tịch Hội Phụ nữ Công ty (đồng thời là Ủy viên BCH Hội LHPN tỉnh Khánh Hòa) đã tổ chức và phát huy xuất sắc vai trò của tổ chức Hội Phụ nữ cơ sở. 

Dưới sự dẫn dắt của bà, Hội Phụ nữ công ty không hoạt động hình thức mà trở thành mái nhà chung bảo vệ quyền lợi, chăm lo điều kiện lao động an toàn, bình đẳng và mở ra lộ trình phát triển nghề nghiệp cho hàng ngàn nữ công nhân. Các nữ công nhân "yến sào" không chỉ thi đua sáng kiến cải tiến kỹ thuật trong phân xưởng mà còn là hạt nhân của những hành động nghĩa tình: Triển khai hiệu quả chương trình "Mẹ đỡ đầu", "Đồng hành cùng phụ nữ biên cương" và vận động nguồn lực xây tặng 64 căn nhà Đại đoàn kết cho các hộ khó khăn. 

Có thể nói, báu vật yến sào qua bàn tay bà không chỉ tỏa sáng trên thị trường quốc tế, mà còn thấm đượm tình người, trở thành niềm tự hào và điểm tựa ấm áp cho những người phụ nữ gắn bó với biển đảo quê hương.

Nhìn lại hành trình trải dài từ các nữ doanh nhân tỉnh Thái Nguyên, đến những người phụ nữ làm chủ trang trại hươu sao và các hang yến Khánh Hòa, có thể thấy các chị không tìm kiếm những điều xa vời, mà trân trọng chính những sản vật của đồng đất, biển trời quê mình, biến từng giọt mồ hôi của người lao động thành giá trị gia tăng bền vững. Được tôn vinh tại Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2026, các tập thể, cá nhân bằng bàn tay khéo léo, trái tim ấm áp và khát vọng vươn xa đang từng ngày viết tiếp câu chuyện tự hào: Nâng niu sản vật quê hương, làm giàu cho đất nước và đưa hồn cốt tinh hoa Việt tự tin vươn ra biển lớn.