Xe điện đô thị - Bài cuối: Hạ tầng "chạy sau", không thể để người dân tự xoay xở

Khi hạ tầng bị "bỏ lại phía sau"

Không cần các chiến dịch tuyên truyền rầm rộ, chính áp lực chi phí đã khiến người dân chủ động thay đổi. Khi giá xăng tăng, chi phí vận hành xe xăng trở thành gánh nặng, xe điện với mức chi phí chỉ bằng một phần nhỏ của xe xăng lập tức trở thành lựa chọn hợp lý.

Thêm vào đó là yếu tố chính sách. Những thông tin về việc kiểm soát khí thải, hạn chế phương tiện chạy xăng tại các khu vực trung tâm đã tạo ra tâm lý "đi trước một bước" trong một bộ phận người dân đô thị.

Điều đáng nói là sự chuyển đổi này diễn ra nhanh hơn dự đoán.

Chỉ trong một thời gian ngắn, xe máy điện đã không còn là phương tiện phụ, mà trở thành lựa chọn chính của nhiều người đi làm hàng ngày. Tuy nhiên, quá trình này lại diễn ra gần như độc lập với quy hoạch hạ tầng.

Quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh, nhưng hạ tầng lại gần như không có sự chuẩn bị tương ứng. Không có lộ trình rõ ràng, không có hướng dẫn thống nhất, và cũng chưa có cơ chế phân định trách nhiệm.

Hệ quả là mỗi nơi tự tìm một cách thích nghi riêng.

Những gì đang diễn ra tại các khu chung cư cho thấy rõ khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng.

Có nơi như Hateco Apollo Xuân Phương đã chủ động bố trí khu vực sạc riêng, thậm chí miễn phí cho cư dân. Nhưng ngay cả mô hình này cũng đang đối mặt với nguy cơ quá tải khi số lượng xe điện tăng nhanh.

Ở chiều ngược lại, nhiều khu chung cư cũ như K1 – Khu đô thị Việt Hưng buộc phải giới hạn số lượng xe sạc cùng lúc do hệ thống điện không được thiết kế cho nhu cầu mới.

Trong khi đó, tại một số dự án mới như The Wisteria, xe máy điện thậm chí không được phép gửi dưới hầm, dù hạ tầng vật lý chưa hẳn đã là rào cản lớn.

Những cách ứng xử khác nhau này không chỉ phản ánh sự thiếu chuẩn chung, mà còn cho thấy một thực tế: hạ tầng đang "chạy sau" nhu cầu.

Điều đáng nói là những bất cập này không xuất phát từ một điểm nghẽn đơn lẻ, mà đến từ việc thiếu một khung tiêu chuẩn chung. Khi chưa có quy định rõ ràng, mỗi khu dân cư buộc phải tự đưa ra cách xử lý riêng – từ khuyến khích, kiểm soát cho đến từ chối. Và khi mỗi nơi một kiểu, người dân chính là bên phải thích nghi nhiều nhất.

Bàn về hạ tầng chưa theo kịp sự phát triển của xe điện, chuyên gia giao thông, TS. Nguyễn Xuân Thủy cho rằng, khi xây dựng hạ tầng vẫn phải có hầm để phương tiện, giảm bớt vấn đề xây dựng bãi đỗ xe hoặc người dân không biết để xe ở đâu, không thể để xe tràn lên vỉa hè, đường phố… Kể cả các cơ quan quản lý, đối với chung cư lớn nhất thiết phải có hầm để xe, nếu không có hầm để xe không cấp giấy phép xây dựng.

Khoảng trống quy chuẩn: Ai chịu trách nhiệm?

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu các quy chuẩn cụ thể cho hạ tầng xe điện trong khu dân cư.

Hiện chưa có quy định bắt buộc các dự án chung cư mới phải bố trí khu vực sạc xe điện. Với các khu dân cư hiện hữu, cũng chưa có cơ chế rõ ràng để nâng cấp hạ tầng.

Điều này dẫn đến một thực tế: trách nhiệm đang bị "đẩy qua đẩy lại".

Chủ đầu tư lo ngại chi phí và rủi ro vận hành. Ban quản lý e ngại các vấn đề về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy. Trong khi đó, chính quyền địa phương chưa có hướng dẫn cụ thể để các bên cùng thực hiện.

Khi không có một "luật chơi" rõ ràng, mỗi nơi sẽ tự đặt ra quy định riêng. Và người chịu tác động trực tiếp chính là cư dân.

Một cư dân có thể được sạc xe miễn phí tại nơi này, nhưng lại phải gửi xe cách nhà 500m ở nơi khác. Có nơi được khuyến khích, có nơi bị hạn chế, thậm chí bị từ chối.

Sự thiếu thống nhất này đang khiến quá trình chuyển đổi trở nên chắp vá, thiếu bền vững.

Không thể chuyển đổi xanh nếu hạ tầng không đi cùng

Thực tế cho thấy, nhiều người dân đã chấp nhận thay đổi phương tiện, thay đổi thói quen, thậm chí chấp nhận bất tiện để giảm chi phí và thích nghi với xu hướng mới. Nhưng sự chủ động này không thể kéo dài nếu không có sự hỗ trợ từ hạ tầng.

Việc phát triển xe điện không thể chỉ dừng ở khuyến khích tiêu dùng, mà cần được nhìn nhận như một phần của hạ tầng đô thị. Điều này đòi hỏi những bước đi cụ thể.

Trước hết, cần có quy chuẩn bắt buộc đối với các dự án nhà ở mới, trong đó hạ tầng sạc xe điện phải được tích hợp ngay từ khâu thiết kế.

Với các khu dân cư hiện hữu, cần có cơ chế hỗ trợ cải tạo hệ thống điện, đồng thời ban hành hướng dẫn cụ thể về vận hành, đảm bảo an toàn.

Bên cạnh đó, việc phát triển các điểm sạc công cộng cũng cần được thúc đẩy, để giảm áp lực cho khu dân cư.

Nếu không có những bước đi đồng bộ, quá trình chuyển đổi có thể bị chậm lại, thậm chí "đứt gãy" ngay tại nơi người dân sinh sống.

Xe điện đang mở ra một hướng đi mới cho giao thông đô thị. Nhưng nếu hạ tầng vẫn tiếp tục "chạy sau", thì quá trình chuyển đổi sẽ không thể đi xa.

Người dân có thể chủ động thay đổi phương tiện, nhưng không thể tự hoàn thiện hạ tầng. Khi quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh hơn khả năng đáp ứng, những bất tiện nhỏ sẽ dần tích tụ thành rào cản lớn. Và nếu không có những bước đi đồng bộ, làn sóng chuyển đổi này có thể sẽ chững lại – không phải vì người dân không muốn thay đổi, mà vì hạ tầng chưa kịp theo.