Xuất nhập khẩu Việt Nam đạt gần 250 tỷ USD nhưng "cơn gió ngược" đang mạnh dần

Chiến sự leo thang tại Trung Đông đang trở thành lực cản đáng kể đối với hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, bất chấp những "cơn gió ngược" từ địa chính trị và giá năng lượng leo thang, bức tranh kinh tế quý I/2026 vẫn ghi nhận những gam màu sáng hiếm hoi khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng gần 22,5%, đạt xấp xỉ 250 tỷ USD.

Đây là con số ấn tượng trong bối cảnh nền kinh tế phải gồng mình trước áp lực kép: chi phí nhiên liệu tăng mạnh và thời gian sản xuất – xuất khẩu bị rút ngắn do kỳ nghỉ Tết kéo dài. Giá dầu thế giới leo thang không chỉ đẩy chi phí vận tải lên cao mà còn lan rộng sang mọi khâu của chuỗi sản xuất, từ nhập khẩu nguyên liệu đến giao hàng cho đối tác.

Dù vậy, các chỉ số kinh tế chủ chốt vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kể. Sản xuất công nghiệp ước tăng trên 10%, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 1,865 triệu tỷ đồng, tăng gần 9%. Những con số này phản ánh nỗ lực duy trì đà tăng trưởng trong điều kiện đầy biến động.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là những dấu hiệu chững lại bắt đầu xuất hiện. Chỉ số PMI ngành sản xuất tháng 3/2026 giảm xuống còn 51,2 điểm, thấp hơn đáng kể so với mức 54,3 điểm của tháng trước. Đây là tín hiệu cho thấy đà phục hồi đang chịu sức ép rõ rệt.

Báo cáo của S&P Global cũng chỉ ra rằng chi phí đầu vào đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong vòng 15 năm, kéo theo giá bán đầu ra leo thang. Đồng thời, tốc độ tăng đơn hàng mới chậm lại, thời gian giao hàng kéo dài – những yếu tố phản ánh rõ sự gián đoạn của chuỗi cung ứng toàn cầu dưới tác động của chiến sự.

Không chỉ lĩnh vực công nghiệp, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cũng bắt đầu "hụt hơi". Trong tháng 3, kim ngạch nhóm này đạt 6,02 tỷ USD, giảm nhẹ 1,5% so với cùng kỳ. Dù một số mặt hàng như rau quả, thủy sản hay hồ tiêu vẫn duy trì tăng trưởng tốt, nhiều ngành chủ lực như gỗ, cà phê, hạt điều đã ghi nhận sự suy giảm.

Áp lực vì thế dồn mạnh sang quý II và các tháng tiếp theo. Để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm, sản xuất công nghiệp từ quý II trở đi cần tăng tối thiểu 12,5%. Đồng thời, bài toán thương mại cũng trở nên khó hơn khi yêu cầu duy trì xuất siêu bình quân trên 8 tỷ USD mỗi quý, trong khi quý I đã ghi nhận mức thâm hụt hơn 3 tỷ USD.

Thực tế cho thấy, xung đột Trung Đông không chỉ là một cú sốc năng lượng đơn thuần mà đang trở thành "cú sốc kép" đối với nền kinh tế. Khi chi phí năng lượng tăng, hiệu ứng dây chuyền lan rộng đến mọi ngành – từ dệt may, gỗ, điện tử cho tới vật liệu xây dựng – khiến biên lợi nhuận bị co hẹp đáng kể.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Secoin, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) nhấn mạnh: "Với Việt Nam, chiến sự Trung Đông không chỉ là một cú sốc năng lượng mà là một 'cú sốc kép'. Khi năng lượng đắt hơn, không chỉ doanh nghiệp công nghiệp nặng chịu sức ép, mà mỗi nhà máy dệt may, gỗ, điện tử, hóa chất hay vật liệu xây dựng đều bị đẩy chi phí lên một nấc".

Trong bối cảnh đó, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu không còn là chiến lược dài hạn, mà trở thành yêu cầu cấp bách. Việc tận dụng hiệu quả 17 hiệp định thương mại tự do đã ký kết, đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh hay Đông Âu sẽ là "van an toàn" giúp giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Song song, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa được xem là chìa khóa để tăng sức đề kháng cho doanh nghiệp. Khi chủ động được nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp không chỉ giảm rủi ro từ biến động bên ngoài mà còn tận dụng tốt hơn các ưu đãi thuế quan, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Quý I/2026 khép lại với những con số tăng trưởng đáng khích lệ, nhưng phía trước vẫn là một hành trình nhiều thử thách. Trong "cơn bão" địa chính trị và chi phí leo thang, khả năng thích ứng và chuyển hướng kịp thời sẽ quyết định liệu nền kinh tế có thể giữ vững đà tăng trưởng hay không.