4 điểm bất thường khó kiểm soát dịch Ebola

Ngày 22/5, Bộ Y tế đã tổ chức cuộc họp trực tuyến về công tác giám sát, phòng chống bệnh do virus Ebola, trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức công bố đợt bùng phát dịch Ebola do chủng virus Bundibugyo tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda. Đây là đợt bùng phát thứ 17 tại Công Gô kể từ năm 1976 với diễn biến vô cùng phức tạp khi số ca mắc và tử vong không ngừng gia tăng. 

Dựa trên các dữ liệu dịch tễ mới nhất, Bộ Y tế Việt Nam đã chỉ ra 4 điểm bất thường của đợt dịch này, đồng thời đưa ra những đánh giá quan trọng về nguy cơ xâm nhập vào nước ta. Khác với những đợt dịch trước đây, chủng virus Bundibugyo đang cho thấy những đặc điểm lây truyền và quy mô đáng lo ngại:

Thứ nhất, chùm ca tử vong bất thường và nỗi lo lây nhiễm tại cơ sở y tế. Đã ghi nhận các chùm ca tử vong không rõ nguyên nhân trong cộng đồng nhưng mang triệu chứng đặc trưng của Ebola. Đặc biệt, việc ghi nhận 4 nhân viên y tế tại tỉnh Ituri (Công Gô) tử vong do nghi ngờ mắc bệnh đã gây quan ngại sâu sắc về sự lây truyền liên quan đến chăm sóc sức khỏe và những lỗ hổng trong kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế.

Thứ 2, chưa thể xác định quy mô và mối liên hệ dịch tễ. Các chuyên gia hiện chưa thể chắc chắn về số lượng người thực sự nhiễm bệnh cũng như phạm vi lây lan thực tế. Việc nhiều ca bệnh xuất hiện nhưng chưa xác định được mối liên hệ dịch tễ rõ ràng cho thấy virus có thể đang âm thầm lan rộng ngoài tầm kiểm soát của các báo cáo hiện tại.

Thứ 3, tỷ lệ mẫu bệnh phẩm dương tính cao kỷ lục. Tại tỉnh Ituri, tỷ lệ mẫu dương tính được ghi nhận ở mức rất cao (8/13 trường hợp tại nhiều khu vực khác nhau). Sự gia tăng đồng loạt các ca nghi ngờ và chùm ca tử vong cho thấy nguy cơ số ca mắc thực tế lớn hơn nhiều so với số liệu được báo cáo, báo hiệu nguy cơ bùng phát mạnh ở cấp địa phương và khu vực.

Thứ 4, sự lây lan nhanh chóng qua biên giới. Virus đã không còn nằm trong biên giới một quốc gia mà đã ghi nhận sự lây lan sang các nước có chung đường biên giới. Điển hình là việc Uganda đã xác nhận các ca mắc là người nhập cảnh từ Công Gô, trong đó có cả những trường hợp xuất hiện tại thủ đô Kampala.

Một điểm gây khó khăn lớn cho công tác dập dịch lần này là tác nhân gây bệnh được xác định là chủng Bundibugyo. Hiện nay, y học thế giới chỉ mới có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu cho chủng virus Ebola (Zaire). Đối với các chủng khác như Sudan và Bundibugyo, chúng ta vẫn chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu. Điều này khiến việc kiểm soát tỷ lệ tử vong – vốn có thể lên tới 90% – trở thành một bài toán vô cùng nan giải cho các tổ chức y tế.

Nguy cơ dịch xâm nhập vào Việt Nam thấp nhưng không được chủ quan

Về câu hỏi liệu dịch Ebola có nguy cơ bùng phát tại nước ta hay không, ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) khẳng định: Đến ngày 21/5/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp bệnh Ebola nào.

WHO đánh giá nguy cơ dịch bệnh lần này ở mức cao tại quốc gia bị ảnh hưởng và khu vực Châu Phi, nhưng ở mức thấp trên phạm vi toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam. Tuy nhiên, cơ quan chức năng cảnh báo không loại trừ nguy cơ dịch bệnh xâm nhập thông qua hành khách nhập cảnh trở về từ vùng có dịch.

Để chủ động ngăn chặn từ xa, Bộ Y tế đang triển khai các biện pháp quyết liệt: Tăng cường giám sát cửa khẩu, đặc biệt chú ý kiểm tra và khai thác tiền sử đi lại của những người trở về từ khu vực đang có dịch để phát hiện sớm, cách ly kịp thời.

Sẵn sàng ứng phó, chỉ đạo các địa phương và cơ sở khám chữa bệnh tổ chức các đội phản ứng nhanh, xây dựng kịch bản đáp ứng với mọi tình huống và nguy cơ dịch bệnh.

Đẩy mạnh phối hợp quốc tế, cập nhật thông tin hàng giờ từ WHO và các quốc gia thông qua Điều lệ Y tế quốc tế để kịp thời tham mưu cho Chính phủ các biện pháp phòng chống hiệu quả nhất.