Bảo vệ nữ nhà báo - Bảo vệ tiếng nói vì hòa bình

"Mọi tiếng nói vì hòa bình đều có giá trị"

Trong Tuần lễ Phụ nữ, Hòa bình và An ninh diễn ra cuối tháng 10/2026, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO), Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) đã tổ chức sự kiện cấp cao về an toàn cho nữ nhà báo mang tên "Mọi tiếng nói vì hòa bình đều có giá trị". 

Sự kiện diễn ra tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Mỹ). Với sự tham gia của các nữ nhà báo đến từ các vùng xung đột như Afghanistan, Colombia và Somalia…, sự kiện đã làm nổi bật những đóng góp của nữ nhà báo đối với quá trình kiến tạo hòa bình và nhu cầu cấp thiết đảm bảo an toàn cho họ.

Tại sự kiện, những nữ nhà báo đã chia sẻ trải nghiệm của họ từ thực địa, mô tả cách họ biến thách thức thành thông điệp về hy vọng và sự kiên cường. 

Đối với nhà báo và doanh nhân truyền thông người Afghanistan Hamida Aman, bảo vệ các nữ nhà báo đồng nghĩa với việc đảm bảo hàng triệu phụ nữ không bị đứng ngoài đời sống xã hội. Khi thành lập Radio Begum và Begum TV với sự hỗ trợ của UNESCO vào tháng 3/2021, mục tiêu của Hamida Aman là tạo ra một không gian nơi phụ nữ Afghanistan có thể chia sẻ trải nghiệm của họ và tiếp cận thông tin liên quan đến cuộc sống. 

Kể từ khi Taliban nắm quyền, các hạn chế đã khiến công việc đó ngày càng trở nên khó khăn. Trích dẫn số liệu từ Liên đoàn Nhà báo Quốc tế, cô Aman cho biết số lượng nữ nhà báo ở Afghanistan đã giảm từ khoảng 2.800 người (trước khi Taliban nắm quyền xuống) còn chưa đầy 700 người. 

Tại một quốc gia mà nữ phóng viên thường là người hiếm hoi có thể tiếp cận những người phụ nữ khác, Hamida Aman cảnh báo: "Nếu những nhà báo này biến mất, ai sẽ nói về cuộc sống của phụ nữ Afghanistan?".

Tại Colombia, Jineth Bedoya, người đoạt Giải thưởng Tự do Báo chí Thế giới UNESCO/Guillermo Cano năm 2020, đã phát động chiến dịch ""Không phải lúc để im lặng" nhằm nâng cao nhận thức về vấn đề bạo lực đối với nữ nhà báo. "Công việc của chúng tôi thực sự làm thay đổi cuộc sống. Nó thực sự cứu sống nhiều người", cô Jineth Bedoya nói.

Tại Somalia, Maryan Seylac, Giám đốc Điều hành của Hiệp hội Truyền thông Phụ nữ Somalia (SOMWA), đã tập huấn nâng cao năng lực cho hàng trăm nữ nhà báo, mở ra cơ hội phát triển cho họ với niềm tin vững chắc rằng "khi một phụ nữ trẻ nhìn thấy một người phụ nữ khác đưa tin tức, lãnh đạo một tòa soạn, hay nói lên sự thật, cô ấy cũng bắt đầu nghĩ rằng mình có một vị trí trong đời sống công cộng". Sự tham gia của cô Seylac tại Liên hợp quốc là sự ghi nhận quan trọng đối với những nỗ lực của SOMWA và lòng quả cảm của các nữ nhà báo Somalia - những người đang mạo hiểm đưa tin từ các vùng xung đột.

Bảo vệ nữ nhà báo trước những thách thức mới

Theo báo cáo của UNESCO, tình trạng bạo lực và đe dọa đối với nhà báo nữ tại các vùng xung đột trên thế giới đang diễn biến nghiêm trọng. Trong giai đoạn từ năm 2022 đến nay đã ghi nhận 27 nữ nhà báo thiệt mạng, trong đó chưa đầy 4% tổng số vụ việc được giải quyết dứt điểm.

Bên cạnh đó, các nữ nhà báo cũng đang phải đối mặt với các hạn chế về nghề nghiệp, sự quấy rối, đe dọa và bạo lực trên cơ sở giới, đặc biệt là những thách thức mới trên không gian mạng. "Trí tuệ nhân tạo tạo ra thông tin sai lệch, tin giả và định kiến giới dưới những hình thức mới: nhanh hơn, rẻ hơn, khó phát hiện hơn và có tác động lâu dài", Begoña Lasagabaster, Giám đốc Bộ phận Bình đẳng giới của UNESCO, cho biết.

Bảo vệ các nữ nhà báo cho phép họ tham gia đầy đủ vào việc ngăn ngừa xung đột, kiến tạo hòa bình và tái thiết. Mục tiêu này là trung tâm của Chương trình nghị sự về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh được thiết lập theo Nghị quyết 1325 (năm 2000) của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và được phản ánh trong các Nghị quyết: 1738 (năm 2006); 2222 (năm 2015) về việc bảo vệ nhà báo trong xung đột vũ trang.

Phiên thảo luận đã củng cố tầm quan trọng của cam kết mang tầm quốc tế mạnh mẽ hơn trong việc tạo ra môi trường thuận lợi để các nữ nhà báo có thể tác nghiệp mà không phải lo sợ bị bạo lực, quấy rối hay bị trả thù. 

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Latvia cùng với đại diện của Colombia, Pháp, Liberia và Anh đã trình bày các giải pháp để bảo vệ các nữ nhà báo. Các cuộc thảo luận đã làm nổi bật 4 ưu tiên: Nhận diện và giải quyết bạo lực trên không gian mạng, chấm dứt tình trạng miễn truy cứu trách nhiệm đối với tội ác chống lại các nhà báo, hỗ trợ cơ quan báo chí do phụ nữ lãnh đạo và đảm bảo sự tham gia của các nữ nhà báo trong các tiến trình hòa bình. Các ưu tiên này phù hợp với việc UNESCO phối hợp thực hiện Kế hoạch Hành động của Liên hợp quốc về sự an toàn của các nhà báo.

Bảo vệ các nữ nhà báo không chỉ là về an toàn cá nhân mà còn là việc trải nghiệm xung đột của ai được ghi lại, tiếng nói của ai định hình sự hiểu biết của công chúng và đóng góp của ai cho hòa bình được ghi nhận. 

Bà Nyaradzai Gumbonzvanda, Phó Giám đốc Điều hành UN Women về Hỗ trợ Quy chuẩn, Coi trọng Phối hợp Hệ thống Liên Hợp Quốc và Kết quả Chương trình, lưu ý, phụ nữ trong các bối cảnh xung đột thường bị khắc họa là nạn nhân, mặc dù họ đóng vai trò trong việc ngăn ngừa bạo lực, hòa giải tranh chấp, duy trì cộng đồng và tái thiết xã hội. "Khi các trải nghiệm của họ không được đưa tin, công chúng chỉ nhìn thấy một phần thực tế của chiến tranh, một nửa bức tranh của hòa bình", bà Nyaradzayi Gumbonzvanda nhấn mạnh.