Béo phì trở thành thách thức quốc gia ở Trung Quốc
Ảnh minh họa
Sau nhiều thập kỷ tăng trưởng kinh tế, Trung Quốc đang đối mặt tỷ lệ dân số thừa cân và béo phì tăng mạnh. Từ vấn đề sức khỏe cá nhân, béo phì nay đã trở thành thách thức quốc gia, buộc chính phủ triển khai chiến dịch ứng phó quy mô lớn.
"Tôi từng là một nữ thần, nhưng rồi tôi tăng 20 cân", Hoàng Á Quyên, 32 tuổi, một nhân viên môi giới bất động sản ở Bắc Kinh, nói. "Cảm giác như ai đó bơm đầy không khí vào người tôi. Tất cả mọi chuyện xảy ra chỉ trong vòng ba năm".
Cân nặng của cô bắt đầu tăng nhanh sau đại dịch Covid-19. Với chiều cao 1,67 m, cô tăng từ dưới 60 kg lên 80 kg, khiến chỉ số BMI đạt 28,7 – mức béo phì theo tiêu chuẩn của Trung Quốc. Nguyên nhân đến từ việc người phụ nữ thường nấu các món chiên rán và cần bồi bổ sau khi sinh con.
Cân nặng tăng liên tục khiến cô Quyên không mặc vừa quần áo cũ, luôn mệt mỏi, hụt hơi và thậm chí không thể bế con. Đáng lo ngại hơn, kết quả kiểm tra sức khỏe còn cho thấy cô bị gan nhiễm mỡ và đường huyết cao. Cùng với việc gia đình có tiền sử mắc bệnh tiểu đường, cô quyết định bắt đầu giảm cân.
Trung Quốc đang đối mặt tỷ lệ dân số thừa cân và béo phì tăng mạnh.
Béo phì trở thành thách thức quốc gia
Với Á Quyên, thừa cân là cuộc đấu tranh cá nhân. Nhưng với hơn 400 triệu người trưởng thành Trung Quốc – tương đương hơn một nửa dân số trưởng thành – đang thừa cân hoặc béo phì, trong đó ngày càng có nhiều người trẻ, vấn đề này đã vượt khỏi phạm vi cá nhân để trở thành một thách thức quốc gia.
Dù dân số đã giảm trong bốn năm liên tiếp, tỷ lệ thừa cân và béo phì vẫn không ngừng tăng, đặc biệt ở người trẻ. Xu hướng này đe dọa thu hẹp lực lượng lao động khỏe mạnh trong bối cảnh Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Theo thống kê, tỷ lệ người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì đã tăng từ 29,9% năm 2002 57% vào năm 2023. Nếu xu hướng này tiếp diễn, đến năm 2030, 70,5% người trưởng thành và 31,8% trẻ em Trung Quốc có thể rơi vào tình trạng thừa cân hoặc béo phì.
Ông Đàm Cương Cường, người đứng đầu Văn phòng Tư vấn Tâm lý Hiệp Hòa ở Trùng Khánh, cảnh báo, tình trạng béo phì gia tăng không chỉ gây quá tải hệ thống y tế mà còn tạo gánh nặng tài chính cho cá nhân, gia đình và nhà nước.
Trong bối cảnh chi phí chăm sóc sức khỏe ngày càng đắt đỏ do dân số già hóa và tuổi thọ tăng, việc không thể kiểm soát béo phì sẽ tạo ra áp lực tài chính lớn hơn lên cả hộ gia đình và nhà nước.
Đến năm 2030, 31,8% trẻ em Trung Quốc có thể rơi vào tình trạng thừa cân hoặc béo phì.
Trước tình trạng này, Trung Quốc đã phát động chiến dịch quản lý cân nặng trên toàn quốc với mục tiêu kiềm chế đà gia tăng thừa cân và béo phì trong dân số vào năm 2030. Trước đó, năm 2024, Ủy ban Y tế Quốc gia đã cùng 15 cơ quan chính phủ khác triển khai kế hoạch hành động quốc gia kéo dài ba năm nhằm quản lý cân nặng, tập trung vào giải quyết tình trạng thừa cân ở một phần người dân.
Nhiều địa phương cũng triển khai các biện pháp riêng. Tại Quảng Đông, ủy ban y tế tỉnh khuyến khích các hộ gia đình trang bị cân, thước dây và máy đếm bước chân để theo dõi cân nặng hằng ngày. Tỉnh đặt mục tiêu đến cuối năm 2027 nâng cao kiến thức về quản lý cân nặng của người dân thêm 10 điểm phần trăm và tăng tỷ lệ người tập thể dục thường xuyên lên 41%.
Trong khi đó, Thượng Hải phát cẩm nang quản lý cân nặng cho toàn bộ 25 triệu cư dân nhằm thúc đẩy lối sống lành mạnh. Cẩm nang hướng dẫn áp dụng phương pháp nấu ăn lành mạnh và xây dựng chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng cho gia đình.
Một người đi ngang qua bảng thông tin về chỉ số BMI.
"Văn hóa làm việc 996" thúc đẩy béo phì
Sau hơn bốn thập kỷ tăng trưởng kinh tế, người dân Trung Quốc có thu nhập cao hơn, sức khỏe tốt hơn và tiếp cận nguồn thực phẩm dồi dào hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, sự thịnh vượng này cũng kéo theo tỷ lệ thừa cân và béo phì ngày càng gia tăng. Theo các chuyên gia, nguyên nhân đến từ những quan niệm sai lầm về dinh dưỡng và môi trường sống khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn.
Thực phẩm nhiều đường và chất béo ngày càng rẻ và phổ biến đang góp phần thúc đẩy béo phì.
"Chế độ ăn uống không lành mạnh và thiếu vận động thể chất ngày càng trở nên phổ biến", ông Vương Kiến Vi, Tổng giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc, nhận định.
Một trong những yếu tố chính là sự thay đổi từ chế độ ăn truyền thống giàu rau củ và thực phẩm có nguồn gốc thực vật sang chế độ ăn kiểu phương Tây với nhiều thịt, thực phẩm chế biến sẵn và calo.
Song song đó, thực phẩm nhiều đường và chất béo ngày càng rẻ, phổ biến, trong khi công việc ngồi một chỗ và sự tiện lợi của dịch vụ giao đồ ăn làm giảm cơ hội vận động hằng ngày. Ngược lại, thực phẩm lành mạnh thường đắt đỏ và khó tiếp cận hơn.
Khi lựa chọn tốt cho sức khỏe trở thành "thứ xa xỉ" về thời gian và chi phí, nhiều người dần tăng cân mà không nhận ra. Cùng với lịch làm việc bận rộn và những thói quen khó thay đổi, việc giảm cân càng trở nên khó khăn.
La Hạo, 40 tuổi, một nhà nghiên cứu tại doanh nghiệp nhà nước, đang giảm cân bằng châm cứu kết hợp điều chỉnh chế độ ăn. Tuy nhiên, anh gần như không có thời gian tập thể dục vì công việc bận rộn. "Lịch trình của tôi luôn kín các cuộc họp, và tôi còn phải tăng ca để hoàn thành công việc. Đó là điều tôi không thể thay đổi được", anh nói.
Trong khi đó, Vương Duệ, 28 tuổi, chuyên gia tài chính, đã từ bỏ kế hoạch giảm cân ngay trong tháng đầu tiên. Anh cho rằng văn hóa làm việc 996 – từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, sáu ngày mỗi tuần – cùng những thói quen lâu năm khiến việc giảm cân trở nên quá khó. "Sau một ngày làm việc mệt mỏi, tôi chỉ muốn uống trà sữa, ăn thịt nướng và uống vài lon bia. Giảm cân có thể để sau", anh chia sẻ.
