Cần thận trọng khi triển khai sách giáo khoa điện tử

Nhiều thách thức

Theo cô Nguyễn Thị Vân, giáo viên Trường THCS Đỗ Ngọc Du (Hà Nội), SGKĐT và SGK giấy đều có vị trí riêng và không thể thay thế nhau hoàn toàn trong giai đoạn hiện nay. Việc kết hợp hài hòa hai loại hình học liệu này sẽ mang lại hiệu quả tối ưu. "Không phải bài học nào cũng phù hợp để dùng sách điện tử và cũng không thể bỏ hoàn toàn sách giấy", cô Vân nhấn mạnh. SGKĐT mang đến tính trực quan cao nhờ khả năng tích hợp hình ảnh, video, âm thanh và mô phỏng sinh động. Điều này giúp học sinh dễ hình dung các khái niệm phức tạp, đặc biệt ở các môn khoa học tự nhiên, lịch sử, địa lý… vốn là những môn vốn cần nhiều minh họa. Đồng thời, tính tương tác cao cũng giúp giáo viên trong quá trình giảng dạy sẽ dễ dàng tổ chức các hoạt động thảo luận, khám phá, thực hành, phù hợp với tinh thần phát triển năng lực của chương trình giáo dục phổ thông mới.

Một ưu điểm khác của SGKĐT đó là khả năng cập nhật linh hoạt. Thay vì sử dụng kiến thức tĩnh như sách giấy, SGKĐT cho phép bổ sung, mở rộng nội dung theo thời gian, hỗ trợ dạy học trực tuyến và học tập từ xa hiệu quả hơn. Với học sinh tiểu học hoặc THCS, sách điện tử còn góp phần giảm tải trọng lượng cặp sách, vấn đề khiến nhiều phụ huynh lo lắng khi con phải mang vác hàng chục cuốn sách mỗi ngày.

Dù có nhiều ưu điểm nhưng việc đưa SGKĐT vào trường học vẫn sẽ phải đối mặt với không ít thách thức. Theo cô Vân, cơ sở vật chất và trình độ hạ tầng công nghệ giữa các địa phương còn chênh lệch lớn. Ở khu vực đô thị, điều kiện khá thuận lợi để triển khai thiết bị, đường truyền Internet và tập huấn giáo viên. Tuy nhiên, tại các địa phương vùng sâu, vùng xa, nhiều gia đình không đủ điều kiện mua máy tính bảng hay điện thoại thông minh cho con, thậm chí mạng Internet vẫn còn rất hạn chế. Điều này dần tạo ra khoảng cách giữa các nhóm học sinh và khiến việc học bằng SGKĐT trở nên khó khăn. Ngoài ra, kỹ năng sử dụng thiết bị của học sinh là một rào cản. "Nhiều em thiếu kỹ năng thao tác, dẫn đến mất thời gian, giảm hiệu quả học tập. Bên cạnh đó, giáo viên cũng lo lắng về nguy cơ học sinh sao nhãng khi tiếp cận thiết bị có kết nối Internet", cô Vân chia sẻ.

Đồng quan điểm, cô Vũ Thị Thu Thảo, giáo viên Trường Tiểu học và THCS An Ấp (Hưng Yên) cũng cho rằng ngành Giáo dục sẽ còn phải giải quyết nhiều vấn đề để có thể đưa SGKĐT trở thành một loại hình học liệu phục vụ công tác dạy và học. Ngành Giáo dục cần phải nhìn nhận SGKĐT không chỉ là sản phẩm công nghệ đơn thuần mà sẽ là một chính sách giáo dục với những tác động sâu rộng, trong đó có việc ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt là thị lực của học sinh. "Trẻ ngày càng bị cận thị nhiều hơn do tiếp xúc màn hình liên tục. Nếu chuyển hoàn toàn sang SGKĐT, liệu tình trạng này có tăng lên?", cô Thảo đặt câu hỏi.

Về nội dung, cả hai giáo viên đều nhận định rằng SGKĐT chỉ phát huy ý nghĩa khi được thiết kế tối ưu, khai thác các ưu thế công nghệ. Nếu chỉ đơn thuần là bản số hóa của SGK giấy, lợi ích mà nó mang lại sẽ rất hạn chế. Do đó, SGKĐT phải đi kèm với hệ sinh thái tài nguyên số, bài giảng tương tác, công cụ hỗ trợ học tập, thí nghiệm ảo giúp cải thiện chất lượng dạy và học thực chất.

Cần lộ trình rõ ràng, đồng bộ

Để đưa SGKĐT trở thành một loại hình học liệu phục vụ đắc lực cho công tác dạy và học, thầy Nguyễn Mạnh Quang, giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ (Hưng Yên) cho rằng việc triển khai và đưa SGKĐT vào giảng dạy, học tập không thể đốt cháy giai đoạn mà phải được thực hiện theo lộ trình rõ ràng, đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.

"Phụ huynh đóng vai trò kết nối và giám sát quan trọng, đặc biệt trong thời gian học sinh sử dụng thiết bị tại nhà. Việc phụ huynh quản lý thời gian học, kiểm soát nội dung, đảm bảo tư thế ngồi đúng và nghỉ ngơi hợp lý sẽ góp phần bảo vệ thị lực và sức khỏe của con em. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa gia đình và nhà trường là yếu tố cần thiết để hạn chế các tác động không mong muốn của việc sử dụng thiết bị số".

Thầy Nguyễn Mạnh Quang,

giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ (Hưng Yên)

Một trong những yếu tố quyết định thành công của SGKĐT chính là vai trò của nhà trường. Theo thầy Quang, nhà trường phải là đơn vị đi đầu trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng và trang thiết bị. Điều này bao gồm hệ thống máy tính, máy chiếu, đường truyền Internet ổn định, cũng như các thiết bị hỗ trợ khác. Nếu thiếu hạ tầng, SGKĐT sẽ khó phát huy hết ưu điểm, thậm chí làm gián đoạn quá trình dạy học. Ngoài ra, nhà trường cần ban hành quy định cụ thể về thời lượng sử dụng thiết bị trong lớp học để tránh tình trạng học sinh phải tiếp xúc quá nhiều với màn hình dẫn đến ảnh hưởng thị lực. Quan trọng không kém, việc tổ chức các lớp tập huấn giúp giáo viên nắm vững kỹ năng công nghệ cũng là điều bắt buộc, nhằm đảm bảo họ có thể khai thác hiệu quả tính năng của SGKĐT trong từng bài giảng.

Bên cạnh nhà trường, giáo viên giữ vai trò trung tâm trong việc sử dụng và điều phối SGKĐT. Theo thầy Quang, việc lạm dụng thiết bị số có thể dẫn đến phản tác dụng, khiến bài học mất đi trọng tâm. Vì vậy, giáo viên cần biết lựa chọn thời điểm phù hợp để đưa SGKĐT vào giảng dạy, kết hợp nhuần nhuyễn với sách giấy và các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành, dự án... "Sự linh hoạt này không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn mà còn duy trì được sự cân bằng giữa công nghệ và truyền thống, điều này rất cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay", thầy Quang nêu quan điểm.

Đối với học sinh, SGKĐT mang lại cơ hội tiếp cận tri thức phong phú và trực quan hơn nhưng cũng kèm theo nhiều rủi ro nếu các em không được hướng dẫn đúng cách. Vì vậy, theo thầy Quang, học sinh sẽ cần được trang bị kỹ năng sử dụng thiết bị đúng mục đích, biết phân biệt hoạt động học tập và giải trí. Đồng thời, các em phải hình thành thói quen tìm kiếm thông tin, ghi chép, tổng hợp kiến thức, đây là những kỹ năng quan trọng trong môi trường học tập số. Nếu không có sự hướng dẫn và giám sát, học sinh dễ bị phân tâm bởi các ứng dụng không liên quan, gây ảnh hưởng đến kết quả học tập.