Cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá: Cần thay đổi thường xuyên

Tăng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%

Theo PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết Việt Nam bắt đầu in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá từ năm 2013. Theo quy định hiện hành, diện tích cảnh báo chiếm 50% mặt chính trước và mặt chính sau của bao thuốc lá. Tuy nhiên, sau 13 năm, cả diện tích lẫn 6 mẫu hình ảnh cảnh báo vẫn chưa được thay đổi. Việc duy trì những hình ảnh trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần trở nên quen mắt, giảm sự chú ý và khả năng tiếp nhận thông điệp về tác hại của thuốc lá.

Nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2024 cho thấy, so với kết quả điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành năm 2015, tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe đã giảm hơn 10%. Đáng chú ý, đánh giá năm 2019 cũng ghi nhận cả 6 mẫu cảnh báo đều giảm đáng kể tác động so với thời điểm mới được áp dụng năm 2013, trong đó một số hình ảnh có mức độ tác động giảm xuống dưới trung bình.

Từ thực tế trên, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá từ 50% lên ít nhất 85% ở cả mặt trước và mặt sau; đồng thời quy định rõ không để tem, nhãn hay bất kỳ vật liệu nào che khuất cảnh báo. 

Nghiên cứu thử nghiệm năm 2024 của Trường Đại học Y tế công cộng phối hợp với các chuyên gia CDC Hoa Kỳ trên 1.010 người hút thuốc cho thấy, nhóm tiếp xúc với bao thuốc có cảnh báo diện tích 85%, hình ảnh mới và thông tin tổng đài cai nghiện có mức độ hiểu biết về tác hại thuốc lá tốt hơn, đồng thời có ý định bỏ thuốc cao hơn nhóm tiếp xúc với cảnh báo diện tích 50%.

Bà cũng đề xuất in số tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí trên bao bì. Giai đoạn 2015-2024, tổng đài đặt tại Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Phổi Trung ương đã tiếp nhận khoảng 71.000 cuộc gọi. Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2024 cho thấy chỉ 7,5% người đang hút thuốc biết đến tổng đài này. Việc in số điện thoại trên bao thuốc có thể giúp khả năng ghi nhớ tăng 3-4 lần.

Ngoài ra, cần xây dựng ngân hàng hình ảnh cảnh báo mới, phản ánh đa dạng tác hại của thuốc lá như ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ, ảnh hưởng đến phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người hút thuốc thụ động. PGS.TS Lê Thị Thanh Hương cũng kiến nghị nghiên cứu lộ trình áp dụng bao bì thuốc lá tiêu chuẩn, loại bỏ màu sắc, thương hiệu và các yếu tố thiết kế quảng bá nhằm giảm sức hấp dẫn của sản phẩm. Theo bà, đây là biện pháp đã được 27 quốc gia áp dụng.

Giảm tối đa sự tiếp xúc của trẻ em với thuốc lá

Không chỉ đổi mới cảnh báo sức khỏe, việc hạn chế trẻ em và thanh thiếu niên tiếp xúc với các sản phẩm thuốc lá cũng là yêu cầu quan trọng trong chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá. Theo ThS. Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam, cho rằng trẻ em hiện nay có thể tiếp xúc với các sản phẩm thuốc lá ngay trong đời sống thường ngày, đặc biệt tại các điểm bán lẻ.

Theo bà, sản phẩm thuốc lá được trưng bày gần những mặt hàng tiêu dùng hợp pháp khác như sữa và các sản phẩm thiết yếu. Điều này khiến trẻ em, thanh thiếu niên dễ nhìn thấy sản phẩm thuốc lá khi đi qua cửa hàng, siêu thị hoặc trên đường đến trường. Bà Đoàn Thu Huyền cho rằng cần tiếp cận vấn đề từ góc độ dự phòng trong y tế công cộng, thay vì chờ đến khi hậu quả do thuốc lá gây ra mới tìm cách xử lý.

"Thay vì việc chúng ta cứ tranh cãi rất nhiều về việc là sản phẩm có hại thì ở đây đã có sự xác nhận rõ ràng là các sản phẩm thuốc lá đều gây hại và gây nghiện", bà Huyền chia sẻ.

Theo bà, việc hạn chế quảng cáo, khuyến mại và trưng bày sản phẩm thuốc lá không chỉ nhằm giảm động lực sử dụng thuốc lá mà còn góp phần tạo môi trường sống lành mạnh hơn cho trẻ em, thanh thiếu niên và những người không hút thuốc.

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề cập quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Theo bà Huyền, hiện đã có 59 quốc gia và vùng lãnh thổ quy định cấm hoàn toàn các hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Đây là biện pháp nhằm giảm khả năng tiếp xúc với sản phẩm thuốc lá, hạn chế sự hấp dẫn của sản phẩm đối với người tiêu dùng, nhất là nhóm trẻ tuổi.

Bà Huyền nhấn mạnh, việc hoàn thiện chính sách cần đặt trẻ em và thanh thiếu niên ở vị trí trung tâm. Các quy định pháp luật phải hướng tới giảm tối đa sự hiện diện và tiếp xúc của sản phẩm thuốc lá trong môi trường sống của các em.

Bên cạnh xây dựng quy định mới, khâu thực thi cũng có ý nghĩa quyết định. Các chính sách sau khi ban hành cần được triển khai đồng bộ, có sự phối hợp liên ngành, giám sát thường xuyên của cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng.