Thuốc lá điện tử: Những cuộc chạy đua giành sự sống

Nguy kịch vì thuốc lá điện tử

Tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, thuốc lá điện tử đã trở thành một nguyên nhân đáng lưu ý trong các trường hợp ngộ độc cần can thiệp y tế. Trong giai đoạn 2022-2023, đơn vị từng tiếp nhận và điều trị hơn 120 trường hợp ngộ độc nicotine liên quan đến thuốc lá điện tử. Các biểu hiện được ghi nhận rất đa dạng, từ co giật, rối loạn ý thức đến đột quỵ và suy đa tạng.

Đáng lo ngại, một số trường hợp có liên quan đến các sản phẩm bị pha trộn chất cấm hoặc chất hướng thần. Khi đó, những gì xảy ra trong cơ thể người sử dụng có thể vượt xa tác động thường được hình dung về nicotine.

Cuối năm 2025, một thiếu niên 15 tuổi được đưa đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, sau khi sử dụng một loại thuốc lá điện tử mới được cho là có chứa tinh dầu cần sa. Bệnh nhân xuất hiện đau bụng, buồn nôn, vã mồ hôi, sùi bọt mép, co quắp chân tay rồi co giật. Những biểu hiện diễn tiến nhanh khiến việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế trở thành yêu cầu cấp thiết.

Một trường hợp khác cho thấy mức độ nghiêm trọng của các ca ngộ độc này khi cuối năm 2025, một nam bệnh nhân 17 tuổi nhập viện Bạch Mai trong tình trạng kích thích, co giật và hôn mê sau khi sử dụng thuốc lá điện tử. Các bác sĩ phải kiểm soát cơn co giật, đặt nội khí quản, cho thở máy và gây mê để bảo vệ người bệnh.

Diễn biến tiếp theo càng đáng lo ngại, bệnh nhân xuất hiện suy thận sớm, tiến triển nhanh đến mức phải lọc máu. Điều đáng nói là tổn thương thận được nhận định có liên quan trực tiếp đến các chất độc trong sản phẩm thuốc lá điện tử mà bệnh nhân đã sử dụng.

Từ một thiết bị nhỏ gọn, dễ mang theo, người trẻ có thể phải trải qua quá trình điều trị phức tạp tại bệnh viện. Những trường hợp này cũng cho thấy bác sĩ có thể phải xử trí đồng thời nhiều vấn đề, từ rối loạn thần kinh, suy hô hấp đến tổn thương các cơ quan nội tạng…

Khó khăn lớn trong thực tế điều trị là thành phần thực sự của sản phẩm được sử dụng. Người bệnh có thể nhớ tên thiết bị, mùi hương hoặc thời điểm hút, nhưng chưa chắc biết dung dịch bên trong chứa những chất nào.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ cảnh báo thuốc lá điện tử có thể bị lợi dụng để đưa những chất cấm vào sản phẩm tiêu dùng. Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cũng ghi nhận các trường hợp ngộ độc nặng sau khi sử dụng thuốc lá điện tử, trong đó có ca đe dọa tính mạng. Bệnh viện lưu ý nguy cơ các sản phẩm lưu hành trái phép bị pha trộn ma túy dạng lỏng hoặc chất hướng thần không rõ nguồn gốc.

Vì vậy, khi tiếp nhận người bệnh có biểu hiện bất thường sau khi hút thuốc lá điện tử, bác sĩ cần khai thác kỹ lịch sử sử dụng: loại sản phẩm, số lần hút, lượng sử dụng, thời điểm xuất hiện triệu chứng và việc dùng kèm rượu bia hoặc các chất khác. Những thông tin này giúp định hướng nguyên nhân, đánh giá nguy cơ ngộ độc và lựa chọn phương án xử trí phù hợp.

Trong tình huống người bệnh hôn mê hoặc co giật, việc thu thập thông tin càng trở nên khó khăn. Bởi vậy, lời khai của người đi cùng và những thông tin về sản phẩm có thể trở thành dữ kiện quan trọng cho quá trình cấp cứu.

Cuộc chiến trong phòng hồi sức

Với bệnh nhân ngộ độc cấp, ưu tiên trước hết là duy trì các chức năng sống. Tùy tình trạng, người bệnh có thể cần được kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp, thở máy, theo dõi tim mạch và đánh giá tổn thương thần kinh, gan, thận. Những biến chứng nặng có thể đòi hỏi các biện pháp hồi sức chuyên sâu, bao gồm lọc máu khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.

Trường hợp nam bệnh nhân 17 tuổi tại Bệnh viện Bạch Mai là ví dụ điển hình về một ca bệnh diễn tiến phức tạp. Từ tình trạng co giật, hôn mê, người bệnh phải trải qua quá trình hồi sức tích cực, hỗ trợ hô hấp và lọc máu do suy thận tiến triển.

Ở một khía cạnh khác, tổn thương phổi cũng là vấn đề cần được cảnh giác. Tại New Zealand, mới đây một thiếu niên 17 tuổi từng phải nhập viện vì đau dữ dội vùng ngực trái và được xác định tràn khí màng phổi, khiến phổi xẹp. Trong vòng 4 tháng, phổi trái của bệnh nhân xẹp tái diễn 4 lần. Cuối cùng, bác sĩ phải phẫu thuật cắt bỏ một phần phổi bị tổn thương nghiêm trọng, đã chuyển màu đen. Được biết, thiếu niên này bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử từ năm 14 tuổi.

Tất nhiên không thể kết luận mọi trường hợp hút thuốc lá điện tử đều sẽ gặp biến chứng tương tự. Tuy nhiên, diễn biến bệnh cho thấy các tổn thương liên quan đến phổi có thể nghiêm trọng, tái phát và dẫn đến can thiệp phẫu thuật.

Những ca bệnh nặng cũng nhắc nhở rằng thời điểm người bệnh qua cơn nguy kịch chưa chắc đã đánh dấu sự kết thúc của quá trình điều trị. Tổn thương các cơ quan trong cơ thể có thể cần thời gian theo dõi, phục hồi và đánh giá lâu dài. Trong khi đó, nếu tiếp tục sử dụng sản phẩm, người bệnh vẫn đối diện nguy cơ tái ngộ độc hoặc gặp thêm các vấn đề sức khỏe.

Với bác sĩ, một trong những thách thức sau cấp cứu là giúp người bệnh ngừng sử dụng thuốc lá điện tử. Nếu người bệnh quay lại với thói quen cũ, nguy cơ lệ thuộc nicotine và những tác động có hại vẫn còn.

PGS.TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, từng nhấn mạnh vai trò của tư vấn cai nghiện thuốc lá song song với điều trị bệnh lý. Với những người mắc bệnh hô hấp, tim mạch hoặc ung thư liên quan đến thuốc lá, ngừng hút là biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ bệnh tiếp tục tiến triển và hỗ trợ quá trình điều trị.

Thực tế, việc cai thuốc không đơn giản bằng một lời dặn "hãy bỏ thuốc". Bác sĩ cần tìm hiểu mức độ lệ thuộc, động lực cai, những tình huống kích thích ham muốn hút và các rào cản như căng thẳng, lo sợ hội chứng cai hoặc cảm giác thiếu vắng một thói quen quen thuộc.

Hướng dẫn điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính của Bộ Y tế cũng đề cập cai thuốc lá như một biện pháp quan trọng để ngăn bệnh tiến triển, đồng thời sử dụng chiến lược tư vấn 5A để đánh giá tình trạng hút thuốc và xây dựng kế hoạch hỗ trợ.

Với người trẻ, sự lệ thuộc có thể gắn với nhiều yếu tố khác nhau: cảm giác thư giãn, tò mò, áp lực bạn bè hoặc thói quen sử dụng thiết bị trong lúc học tập, làm việc và giao tiếp. Do đó, hỗ trợ cai thuốc cần hướng đến cả sự lệ thuộc nicotine lẫn các yếu tố tâm lý, hành vi duy trì việc sử dụng.

Quan niệm chuyển từ thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử để cai thuốc cũng cần được xem xét thận trọng. WHO cảnh báo thuốc lá điện tử có thể đưa người sử dụng tiếp xúc với các chất có hại. Với người muốn bỏ thuốc, việc đánh giá mức độ lệ thuộc và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế là hướng tiếp cận cần thiết hơn việc tự chuyển sang một sản phẩm khác.

Nguy cơ vẫn hiện hữu

Tại Việt Nam, theo Nghị quyết 173/2024/QH15, việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã bị cấm từ năm 2025. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn cần chú ý đến nguy cơ từ những sản phẩm lưu hành trái phép trên thị trường.

Điều quan trọng là không nên suy diễn từ các ca bệnh nặng rằng mọi người sử dụng thuốc lá điện tử đều sẽ bị co giật, hôn mê hoặc suy đa tạng. Nhưng những trường hợp đã được ghi nhận đủ để cảnh báo về hậu quả có thể xảy ra, đặc biệt khi thành phần sản phẩm không rõ ràng và người sử dụng thiếu thông tin về nguy cơ.

Các bác sĩ khuyến cáo người chưa hút thuốc lá điện tử không nên thử. Người đang sử dụng và muốn dừng sử dụng cần tìm kiếm hỗ trợ phù hợp, thay vì tự xoay xở hoặc chuyển sang một sản phẩm khác với suy nghĩ ít nguy hại hơn.

Nếu sau khi hút xuất hiện khó thở, đau ngực, nôn nhiều, lơ mơ, co giật, rối loạn ý thức, tim đập bất thường hoặc các triệu chứng thần kinh khác, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu. Việc thông báo trung thực với nhân viên y tế về loại sản phẩm đã sử dụng, thời điểm hút và những chất có thể dùng kèm sẽ giúp bác sĩ đánh giá tình trạng nhanh hơn.

Phía sau những làn khói có mùi hương hấp dẫn là những nguy cơ không phải lúc nào người sử dụng cũng nhận biết được. Một lần thử có thể không dẫn đến biến chứng tức thì, nhưng sự lệ thuộc và việc tiếp xúc với các chất không rõ thành phần có thể đẩy người dùng vào những tình huống khó lường.