Chuyển đổi xanh: Không nhất thiết phải đầu tư công nghệ hiện đại ngay từ đầu

- Theo bà, những cơ sở sản xuất, kinh doanh muốn chuyển đổi sang mô hình xanh nên bắt đầu từ đâu để phù hợp với nguồn lực tài chính và mang lại hiệu quả thực tế?

Với những cơ sở đang hoạt động và muốn chuyển đổi xanh, điều quan trọng trước tiên là rà soát lại quy trình sản xuất, kinh doanh để xác định khâu nào đang tiêu tốn nhiều nguyên liệu, năng lượng, thời gian hoặc tạo ra nhiều chất thải. Không nhất thiết phải thay đổi toàn bộ mô hình hay đầu tư công nghệ hiện đại ngay từ đầu; cần tìm đúng vấn đề để có giải pháp phù hợp.

Từ đó, cơ sở có thể thực hiện những thay đổi vừa sức như tiết kiệm điện, nước, sử dụng nguyên liệu hợp lý, giảm bao bì không cần thiết, phân loại chất thải hoặc tận dụng phụ phẩm. Những điều chỉnh này tuy nhỏ nhưng nếu được theo dõi, đánh giá thường xuyên có thể giúp giảm chi phí và hạn chế lãng phí.

Tuy nhiên, không phải giải pháp nào gắn với môi trường cũng mang lại hiệu quả kinh tế ngay lập tức. Chẳng hạn, tận dụng phụ phẩm cần tính đến chi phí thu gom, xử lý, bảo quản và khả năng tiêu thụ sản phẩm đầu ra. Nếu chi phí phát sinh cao hơn giá trị thu được, giải pháp đó khó duy trì lâu dài.

Theo tôi, mỗi cơ sở cần xác định rõ những hạn chế của mình, lựa chọn một vài giải pháp có thể đo lường hiệu quả rồi từng bước mở rộng. Chuyển đổi xanh phải phù hợp với quy mô, năng lực tài chính và đặc điểm sản phẩm, dựa trên nhu cầu thực tế chứ không chạy theo phong trào hay chỉ nhằm tạo hình ảnh.

- Chuyển đổi xanh có thể làm tăng chi phí sản xuất. Người khởi nghiệp cần tính toán thế nào để vừa tiết kiệm chi phí, vừa bảo đảm hiệu quả kinh doanh?

Cần nhìn chuyển đổi xanh trong mối quan hệ với hiệu quả của toàn bộ hoạt động kinh doanh, chứ không chỉ tính riêng khoản tiền đầu tư ban đầu. Một thiết bị tiết kiệm năng lượng có thể cần vốn lớn, nhưng việc giảm nguyên liệu đầu vào, hạn chế hàng lỗi, sử dụng bao bì hợp lý hay cải thiện quy trình sản xuất đôi khi lại là những giải pháp dễ thực hiện hơn.

Trước khi quyết định đầu tư, người khởi nghiệp nên tính rõ chi phí mua sắm, vận hành, bảo trì và khoản tiết kiệm có thể đạt được. Đồng thời, cần xác định thời gian dự kiến thu hồi vốn, khả năng duy trì hoạt động và tác động của giải pháp đến chất lượng sản phẩm. Không nên vì muốn có một mô hình xanh ngay lập tức mà đầu tư vượt quá sức chịu đựng tài chính của cơ sở.

Một vấn đề khác là yêu cầu của thị trường. Khi người tiêu dùng và đối tác quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng và tác động môi trường, việc đáp ứng các yêu cầu này có thể giúp sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng. Nhưng lợi thế ấy chỉ hình thành khi sản phẩm thực sự đáp ứng nhu cầu, có chất lượng ổn định và mức giá phù hợp.

Do đó, chuyển đổi xanh cần được đặt trong kế hoạch kinh doanh ngay từ đầu. Người khởi nghiệp phải biết mình muốn cải thiện điều gì, chi phí bao nhiêu, lợi ích dự kiến ra sao và khách hàng có sẵn sàng đón nhận hay không. Khi các quyết định dựa trên số liệu và nhu cầu thực tế, chuyển đổi xanh sẽ trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, thay vì một khoản chi phí phát sinh thiếu kiểm soát.

- Làm thế nào để sản phẩm xanh đáp ứng nhu cầu thị trường và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài?

Trước khi phát triển sản phẩm, người khởi nghiệp cần xác định rõ khách hàng mục tiêu là ai, họ đang cần gì và vì sao họ lựa chọn sản phẩm của mình thay vì những sản phẩm khác. Không nên mặc định rằng cứ sản phẩm được giới thiệu là "xanh" thì người tiêu dùng sẽ mua. Khách hàng vẫn quan tâm trước hết đến công dụng, chất lượng, giá cả và sự thuận tiện khi sử dụng.

Với nguồn lực hạn chế, cơ sở khởi nghiệp nên thử nghiệm ở quy mô nhỏ, tiếp cận một nhóm khách hàng cụ thể để ghi nhận phản hồi. Từ đó, người sản xuất có thể điều chỉnh mẫu mã, quy cách đóng gói, giá bán hoặc cách phân phối trước khi mở rộng. Cách làm này giúp hạn chế rủi ro, tránh đầu tư lớn khi chưa biết chắc thị trường có đón nhận sản phẩm hay không.

Điểm khác biệt của sản phẩm xanh cũng cần được thể hiện bằng những giá trị cụ thể. Đó có thể là nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, quy trình giảm lãng phí, bao bì phù hợp hơn với môi trường hoặc việc tận dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu tại địa phương. Những thông tin này cần có cơ sở để chứng minh, không nên chỉ dừng ở các thông điệp quảng bá chung chung.

Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh không thể chỉ dựa vào câu chuyện xanh. Sản phẩm phải duy trì được chất lượng, nguồn cung ổn định, giá bán phù hợp và dịch vụ đáng tin cậy. Người khởi nghiệp cũng cần thường xuyên theo dõi chi phí, tỷ lệ hao hụt, phản hồi của khách hàng và hiệu quả bán hàng để biết giải pháp nào đang phát huy tác dụng, giải pháp nào cần điều chỉnh.

Về lâu dài, chuyển đổi xanh chỉ tạo ra giá trị bền vững khi lợi ích môi trường đi cùng hiệu quả kinh doanh. Cơ sở sản xuất cần cải tiến từng bước, công khai thông tin đúng với thực tế và tránh đưa ra những cam kết vượt quá khả năng. Khi khách hàng có thể kiểm chứng giá trị sản phẩm và tiếp tục lựa chọn vì chất lượng, uy tín của thương hiệu mới được xây dựng lâu dài.

- Người khởi nghiệp có thể tiếp cận những nguồn vốn, công nghệ và chính sách hỗ trợ nào để thực hiện chuyển đổi xanh?

Người khởi nghiệp có thể tìm hiểu các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển hợp tác xã, khuyến công, khuyến nông hoặc hỗ trợ khởi nghiệp tại địa phương. Tùy từng chương trình, nguồn lực hỗ trợ có thể liên quan đến vốn, đào tạo, tư vấn kỹ thuật, xúc tiến thương mại hoặc kết nối thị trường. Tuy nhiên, điều kiện và phạm vi hỗ trợ không giống nhau, vì vậy cần tìm hiểu kỹ quy định, đối tượng thụ hưởng và thủ tục trước khi xây dựng kế hoạch.

Về công nghệ, các cơ sở khởi nghiệp có thể kết nối với trường đại học, viện nghiên cứu, đơn vị tư vấn hoặc doanh nghiệp cung cấp giải pháp để tìm phương án phù hợp với quy mô sản xuất. Không phải công nghệ mới nhất là lựa chọn tốt nhất. Giải pháp cần giải quyết đúng vấn đề đang gặp phải, có khả năng vận hành và bảo trì trong điều kiện thực tế, đồng thời không tạo thêm gánh nặng chi phí.

Theo tôi, người khởi nghiệp nên xác định rõ nhu cầu trước khi đi tìm nguồn hỗ trợ: cần vốn để đầu tư hạng mục nào, cần công nghệ để cải thiện công đoạn nào, hay cần hỗ trợ để đáp ứng tiêu chuẩn và mở rộng đầu ra. Khi có mục tiêu cụ thể, việc tìm kiếm và sử dụng nguồn lực sẽ hiệu quả hơn.

Nguồn hỗ trợ có thể tạo điều kiện để bắt đầu, nhưng không thể thay thế năng lực kinh doanh. Một kế hoạch khả thi vẫn phải làm rõ thị trường, doanh thu, chi phí và khả năng duy trì hoạt động sau khi chương trình hỗ trợ kết thúc. Đó mới là cơ sở để mô hình khởi nghiệp xanh đứng vững và tiếp tục phát triển.

- Cảm ơn bà đã chia sẻ!