Diễn đàn gia đình tháng 6: Đừng để gánh nặng kép làm lệch hướng chức năng gia đình

Giải phóng khuôn mẫu để cùng sẻ chia

PV: Thưa bà, dù xã hội hiện đại luôn kêu gọi bình đẳng nhưng số liệu thực tế cho thấy gánh nặng việc nhà và chăm sóc con cái vẫn đè nặng lên vai người phụ nữ, sự dịch chuyển từ phía nam giới dường như vẫn còn khá chậm. Bà nhìn nhận như thế nào về thực trạng này dưới góc nhìn giới?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm: Tôi cho rằng bình đẳng giới không chỉ là một khẩu hiệu, mà là thước đo quan trọng phản ánh sự văn minh, tiến bộ của một xã hội. Xã hội được cấu thành từ các gia đình - những tế bào hạt nhân. Nếu chúng ta xây dựng được sự văn minh, tiến bộ ngay từ trong từng nếp nhà, chúng ta sẽ có một xã hội bình đẳng và phát triển bền vững.

Về thực trạng gánh nặng việc nhà và chăm sóc con cái, trước hết, chúng ta cần nhìn nhận việc chăm lo cho tổ ấm và nuôi dạy con cái là trách nhiệm, nhưng đồng thời cũng là quyền lợi thiêng liêng của người cha và người mẹ. Hãy thử tưởng tượng, nếu làm cha, làm mẹ mà bị tước đi quyền được chăm sóc con mình, đó sẽ là một mất mát rất lớn. Do đó, cốt lõi của vấn đề không phải là sự đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, mà là cách chúng ta tổ chức, sắp xếp công việc trong gia đình sao cho phù hợp nhất với điều kiện hoàn cảnh, năng lực và sức khỏe của mỗi thành viên để ai cũng có trách nhiệm và niềm vui trong việc gánh vác việc nhà và chăm sóc con cái.

Sự dịch chuyển của nam giới trong việc chia sẻ việc nhà dù chưa nhiều theo những con số thu thập được nhưng đang có sự tiến bộ và chúng ta cũng phải nhìn nhận là nam giới có những đóng góp rất riêng và đặc thù cho tổ ấm gia đình. Trong rất nhiều gia đình, mặc dù người cha không trực tiếp nội trợ, nấu nướng nhưng họ lại đảm nhiệm nhiều công việc gia đình khác như đưa đón con đi học, sửa chữa hỏng hóc trong nhà. Do vậy điều quan trọng là tạo điều kiện để cả hai giới đều có vị thế và sự đóng góp tương xứng trong cả gia đình và ngoài xã hội. Hãy hình dung gia đình hay xã hội như một cơ thể con người: để đi nhanh và bền vững nhất, chúng ta phải đi bằng cả hai chân. Nếu một bên bị khuyết thiếu hoặc phải gánh chịu áp lực quá tải, bước đi chắc chắn sẽ gặp khó khăn hơn nhiều.

PV: Hiện nay định kiến "đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm" vẫn vô tình tạo ra áp lực kép lên người phụ nữ hiện đại khi họ vừa phải nỗ lực ngoài xã hội, vừa phải tròn vai ở nhà. Đứng ở góc độ giới, bà có sự đồng cảm nào trước những áp lực thầm lặng này của chị em?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm: Tôi thấu hiểu và rất đồng cảm với áp lực của người phụ nữ hiện đại. Tuy nhiên, đứng ở góc độ giới, tôi nhìn nhận định kiến "đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm" không chỉ tạo ra áp lực cho phụ nữ, mà thực chất cũng đang đè nặng lên vai cả người nam giới, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc sống rất nhiều áp lực hiện nay.

Đối với phụ nữ, định kiến này gây áp lực cho họ phải là người giữ lửa, phải chu toàn mọi việc nội trợ, vô tình tạo ra "áp lực kép" khi họ vừa muốn đóng góp ngoài xã hội, vừa phải tròn vai ở nhà. Nhưng ngược lại, đối với nam giới, quan niệm "xây nhà" lại buộc họ phải gánh vác vai trò trụ cột, chịu áp lực về việc kiếm tiền và tạo dựng danh tiếng bên ngoài. Khi áp lực kinh tế hoặc kỳ vọng xã hội vượt quá khả năng, không ít nam giới rơi vào trạng thái bế tắc và kết cục là có những quyết định hết sức cực đoan.

Chính vì vậy, chúng ta càng cần có cái nhìn khách quan, toàn diện và thấu hiểu cho cả hai giới. Điều quan trọng nhất hiện nay là phải thay đổi định kiến giới trong từng gia đình và của toàn xã hội. Cả nam và nữ đều cần được giải phóng khỏi những khuôn mẫu áp đặt để cùng nhau chia sẻ, cùng nhau gánh vác và cùng nhau thụ hưởng hạnh phúc.

PV: Cốt lõi của một tổ ấm hạnh phúc từ xưa đến nay vẫn luôn dựa trên sự vun đắp và tình yêu thương. Nhiều gia đình trẻ đang có xu hướng thực hành bình đẳng giới một cách thực chất hơn thông qua sự thấu hiểu, trân trọng và chia sẻ trách nhiệm từ cả hai phía, thay vì sự hy sinh đơn phương. Quan điểm của bà về xu hướng tích cực này?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm: Tôi rất hoan nghênh và đánh giá cao xu hướng tích cực này của các gia đình trẻ hiện nay và thực tế nguyên tắc này cũng tồn tại trong không ít các gia đình Việt Nam các thế hệ trước. Việc các bạn trẻ chủ động thực hành bình đẳng giới thông qua sự thấu hiểu, trân trọng và sẻ chia trách nhiệm thực chất chính là quá trình "tìm về đúng bản chất" và "phát huy một cách thực chất" các giá trị đích thực, nhân văn vốn có của gia đình Việt Nam. Một tổ ấm đúng nghĩa ở bất kỳ thời đại nào cũng đều được xây dựng dựa trên sự tôn trọng và bình đẳng.

Ở thời kỳ nào chúng ta cũng luôn có những mái ấm rất văn minh, tiến bộ, họ biết cách và luôn nỗ lực giữ lửa hạnh phúc. Tuy nhiên, phải nhìn nhận rằng gia đình trẻ ngày nay đang phải đối mặt với vô vàn áp lực từ cuộc sống hiện đại: từ áp lực năng suất, hiệu quả công việc, yêu cầu thích ứng công nghệ, cho đến sự bùng nổ thông tin ngoài ưu điểm thì kéo theo cả những hệ lụy của mạng xã hội như bạo lực trên không gian mạng…

Chính những tác động bốn bề ấy dễ dẫn đến những hiện tượng rất đáng suy ngẫm trong xã hội hiện đại như ly hôn xanh, đồng sàng dị mộng hay các cuộc khủng hoảng tâm lý của các thành viên gia đình.

Trong bối cảnh đó, việc các cặp vợ chồng trẻ nhận thức rõ thách thức và chủ động chia sẻ gánh nặng với nhau chính là giải pháp cốt lõi. Sự thấu hiểu và thực hành bình đẳng giới một cách thực chất không chỉ giúp gìn giữ các giá trị truyền thống tốt đẹp, mà còn là "lá chắn" vững chắc nhất giúp gia đình hiện đại cùng nhau vượt qua những áp lực, sóng gió của thời đại.

Tiếp sức cho gia đình bằng những chính sách thiết thực

PV: Bên cạnh nỗ lực của mỗi thành viên trong gia đình, sự tiếp sức từ bên ngoài là rất quan trọng. Dưới góc độ một người làm chính sách xã hội, bà thấy hiện nay chúng ta cần có thêm những chính sách hay hoạt động thiết thực nào ở cộng đồng để giúp các gia đình trẻ giảm bớt áp lực, giúp cả hai giới đều có điều kiện chăm sóc tổ ấm?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Cầm: Để xây dựng một gia đình hạnh phúc, nỗ lực nội tại của hai vợ chồng là điều kiện cần nhưng chưa đủ, mà rất cần sự trợ lực kịp thời từ phía xã hội thông qua các chính sách xã hội, thiết chế văn hóa. Dưới góc độ chính sách, tôi cho rằng chúng ta cần tập trung vào ba nhóm giải pháp thiết thực:

Thứ nhất, phát triển hệ thống dịch vụ trợ giúp gia đình: Việt Nam cần chú trọng xã hội hóa và nâng cao chất lượng các dịch vụ hỗ trợ việc nhà, dịch vụ tiện ích gia đình. Khi các dịch vụ này phát triển, cả người phụ nữ và nam giới sẽ được giải phóng rất nhiều khỏi các công việc không tên để tái tạo sức lao động.

Thứ hai, nâng cao chất giáo dục: Hệ thống trường lớp, nhà trẻ, mẫu giáo cần được quy hoạch mạng lưới rộng khắp, gần gũi với khu dân cư, khu công nghiệp và có mức chi phí phù hợp với thu nhập của đại đa số người dân. Khi việc gửi trẻ trở nên thuận tiện và an toàn, việc chăm sóc con cái sẽ không còn là gánh nặng áp lực mà trở thành niềm vui thực sự của mỗi thành viên.

Thứ ba, đẩy mạnh chính sách nhà ở xã hội: Các cơ chế cho thuê, mua nhà ở xã hội với giá cả phải chăng là giải pháp cực kỳ then chốt cho các gia đình trẻ chưa đủ điều kiện kinh tế. Có an cư mới lạc nghiệp, một chỗ ở ổn định, yên tâm sẽ giảm bớt gánh nặng tâm lý cho các cặp vợ chồng.

Tóm lại, sự đồng hành của xã hội thông qua các chính sách trực tiếp và gián tiếp sẽ tạo nền tảng vững chắc để các thành viên gia đình phát huy được bản chất vốn có của từng mái ấm, đó là sự thấu hiểu, tôn trọng và bình đẳng; đó chính là nguồn năng lượng bất tận tạo nên niềm hạnh phúc và sự thịnh vượng của mỗi gia đình và của toàn xã hội.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà đã chia sẻ!